ضرورت یاد معاد در تربیت مردم: 1. خداوندی که ربّ ما هست، تاکید زیادی روی یاد معاد کرده است. خدواند در قرآن کریم بيش از 970 مرتبه از كلمه‏ «ربّ‏» كه از اسماى حُسناى خود است، استفاده کرده است. و «ربّ» به كسى گفته مى‏شود كه هم مالك و صاحب چيزى است و هم در رشد و پرورش آن نقش دارد. و او که برای تربیت و پرورش ما قرآن را فرستاده است یک ششم آن را به یاد آوری و تذکّر یاد معاد اختصاص داده است، پس يك ششم سخنراني ها و تبلیغ ما برای تربیت مردم بایستی راجع به معاد باشد. 2. خداوندی که حکیم مطلق است، بیشترین تاکید را روی یاد معاد کرده است. ما می دانیم که بیشترین تأکید حکیمِ مطلق به اموری است که بیشترین تأثیر را در هدایت بندگان دارد و خدواندی که قرآن را برای هدایت بندگان فرستاده است، بیشترین توجه را به یاد معاد کرده است. مجلسى رحمة الله عليه در كتاب العدل و المعاد، از دو كتاب حسين بن سعيد كه از بزرگان محدّثين است مسنداً از حضرت باقر عليه السّلام روايت كرده است كه قَالَ: سُئِلَ رَسُولُ اللَهِ صَلَّى اللَهُ عَلَيْهِ وَ ءَالِهِ وَ سَلَّمَ: أَىُّ الْمُؤْمِنِينَ أَكْيَسُ؟ قَالَ: أَكْثَرُهُمْ ذِكْرًا لِلْمَوْتِ وَ أَشَدُّهُمْ اسْتِعْدَادًا لَهُ. [1] «از رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم سؤال نمودند كداميك از مؤمنين با كياست تر و با فراست ترند؟ حضرت فرمودند: آن كسى كه بيشتر ياد مرگ كند و خود را براى آن بهتر مستعدّ و آماده سازد.» و نيز از كتاب «روضة الواعظين» از رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم [2] و از «أمالى» شيخ صدوق از حضرت صادق عليه السّلام از رسول خدا صلّى الله عليه و آله و سلّم [3] روايت كرده است كه‏ فرمود: أَكْيَسُ النَّاسِ مَنْ كَانَ أَشَدَّ ذِكْرًا لِلْمَوْتِ. «زيرك‏ترين و با فطانت‏ترين افراد بشر كسى است كه ياد نمودن او از مرگ قوى تر و شديدتر باشد.» __________________________________________________ [1] «بحار» ج 6، از طبع آخوندى، ص 126 [2] همان مصدر، ص 135 [3] همان مصدر، ص 130 معاد شناسى، ج‏1، ص: 89 علامه آية الله حاج سيد محمد حسين حسينى طهرانى‏ چقدر أمير المؤمنين عليه السّلام ياد مرگ ميكرده، و اصحاب خود را بدين موضوع توجّه ميداده، و در ملا عامّ خطبه‏ها ميخوانده است. سيّد رضىّ رحمةُ اللَه عليه مى‏گويد: در بسيارى از اوقات آنحضرت اصحاب خود را بدين جملات مخاطب قرار داده ميفرمود: تَجَهَّزُوا رَحِمَكُمُ اللَهُ؛ فَقَدْ نُودِىَ فِيكُمْ بِالرَّحِيلِ. وَ أَقِلُّوا الْعُرْجَةَ عَلَى الدُّنْيَا، وَ انْقَلِبُوا بِصَالِحِ مَا بِحَضْرَتِكُمْ مِنَ الزَّادِ؛ فَإنَّ أَمَامَكُمْ عَقَبَةً كُودًا، وَ مَنَازِلَ مَخُوفَةً مَهُولَةً، لَابُدَّ مِنَ الْوُرُودِ عَلَيْهَا وَ الْوُقُوفِ عِنْدَهَا. وَ اعْلَمُوا أَنَّ مَلَاحِظَ الْمَنِيَّةِ نَحْوَكُمْ دَانِيَةٌ، وَ كَأَنَّكُمْ بمَخَالِبِهَا وَ قَدْ نَشِبَتْ فِيكُمْ، وَ قَدْ دَهَمَتْكُمْ فِيهَا مُفْظِعَاتُ الامُورِ، وَ مُعْضِلَاتُ الْمَحْذُورِ. فَقَطِّعُوا عَلَآئِقَ الدُّنْيَا، وَ اسْتَظْهِرُوا بِزَادِ التَّقْوَى. __________________________________________________ [1] شرح «نهج البلاغه» محمّد عبده، طبع مصر، ص 58 معاد شناسى، ج‏1، ص: 197 «آماده مرگ شويد و مستعدّ و مجهّز گرديد، خداى شما را رحمت كند؛ بانگ رحيل در ميان شما سر داده شده است. و اعتماد و دلبستگى خود را به دنيا كم كنيد، و بسوى خدا با آنچه در نزد شماست از اعمال صالحه و توشه‏هاى پسنديده منقلب گرديد؛ چون در روبروى شما گردنه‏اى است سخت، و منازلى است مخوف و هولناك كه ناچار بايد بر آنها وارد شد و در آنجا اقامت جسته و درنگ نمود. و بدانيد كه مرگ به شما نظر انداخته و دائماً اين نظر بسوى شما نزديك مى‏شود، و مثل آنكه شما در چنگالهاى مرگ گرفتاريد و آن چنگالها در شما فرو رفته است و در اين باره، امور بسيار سخت و از پا درآورنده‏اى شما را پوشانيده و در بر گرفته و مشكلات طاقت فرسائى به شما احاطه نموده است. پس علاقه و محبّت دنيا را ببريد و ريشه آنرا در وجود خويش نابود كنيد، و به توشه تقوَى اعتماد كرده و از آن كمك بجوئيد.»