#همنشین_خدا 76 ؛ جمله مبهم

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

سلام به شما معلم عزیز ، شما که دلت نورانی است به کلام اهل بیت علیهم السلام.

می‌خواهم با هم یک مثال بزنیم تا چند حدیث نماز را بهتر بفهمیم ؛

معلمی به دانش آموزش مشق می‌دهد و می‌گوید باید درست بنویسی و بهتر است درشت بنویسی ، ریز نباشد. وقتی دانش آموز مشق را نشان می‌دهد معلم می‌بیند و می‌گوید اینکه مشق نیست.

اینکه مشق نیست یکی از این دو معنا را دارد :

یک. درست ننوشتی ، برو دوباره بنویس.

دو. درشت ننوشتی ، لازم نیست دوباره بنویسی ، دفعه بعد دقّت کن درشت بنویسی.

جمله معلم مبهم است که ما با توجه کردن به مشقِ دانش آموز منظور معلم را می‌فهمیم.

در روایات اهل بیت علیهم السلام یک جمله مبهم آمده به نام « لا صَلاةَ » که با توجه به قرائن مختلف‌‌ می‌فهمیم منظور اهل بیت یکی از این سه منظور بوده است :

الف. « لَا صَلَاةَ إِلَّا بِفَاتِحَةِ الْکتَابِ » [1] بدون سوره حمد ، نماز ، نماز نیست.

ب. « لَا صَلَاةَ إِلَّا بِطَهُور » [2] اگر وضو ، غسل یا تیمم انجام ندادی و نماز خواندی ، نمازت نماز نیست.

ج. « مَنْ صَلَّى وَ لَمْ یصَلِّ عَلَى النَّبِی وَ تَرَک ذَلِک مُتَعَمِّداً فَلَا صَلَاةَ لَه‏ » [3] اگر در تشهد نمازت عمداً بر پیامبر صلوات نفرستادی ، نمازِ تو نماز نیست.

چون این سه مورد از شرایطِ صحت نماز است پس منظور اهل بیت علیهم السلام این است « لا صَلاةَ صَحیحَةً » اگر این سه کار را انجام ندادی ، دوباره نمازت را بخوان.

دو. روایاتی که می‌گوید « فَمَنْ لَا یزَکی لَا صَلَاةَ لَه‏ » [4]کسی که زکات نمی‌دهد نمازی بر او نیست. یا روایتی که مضمونش این است « لا صَلاة اِلّا بِحُضورِ القَلْب » [5] نمازی که در آن حضور قلب نباشد ، نماز نیست.

چون این دو از شرایط قبولی نماز است پس منظور این است « لا صَلاةَ مَقبُولَةً ». اگر این‌ها را رعایت نکردی لازم نیست دوباره نماز را بخوانی اما اگر دوست داری نمازت مُهر قبولی بخورد دقت کن این دو مورد را رعایت کنی ؛ زکات بدهی و با حضور قلب باشی.

سه. روایاتی که می‌گوید « لَا صَلَاةَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِی الْمَسْجِدِ » [6] همسایه مسجد اگر نمازش را در مسجد نخواند نمازش نماز نیست. یا روایاتی که می‌گوید « لَا صَلَاةَ لِحَاقِنٍ وَ لَا لِحَاقِب‏ » [7] کسی که در فشار ادرار و مدفوع است اگر به نماز بایستد آن نمازش نماز نیست. چون این دو ؛ یعنی حضور در مسجد و بدون ادرار و مدفوع نماز خواندن از آدابِ نماز است پس اینجا منظور « لا صَلاةَ کامِلَةً » است یعنی اگر این طور نماز خواندی آن نمازی که از تو توقع بود بجا نیاوردی نمره نمازت بیست نبوده است.

پس روایات امامانِ معصوم ، مبهم بود که با توجه به روایات دیگر از ابهام در می‌آید و به یکی از سه جمله « لا صلاة صحیحةً » « لا صلاة مقبولة » « لا صلاة کاملة » تفسیر می‌شود.

سعی کنیم احادیث را خوب بفهمیم و خوب بفهمانیم.

[1] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏4، ص 158.

[2] من لا یحضره الفقیه، ج‏1، ص 33.

[3] الإستبصار فیما اختلف من الأخبار، ج‏1، ص 343.

[4] مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، ج‏7، ص 11.

[5] امام صادق : اشغَل قَلبَک بِصَلاتِک؛ فَإِنَّهُ لا یقبَلُ مِن صَلاتِک إلّاما أقبَلتَ عَلَیهِ مِنها بِقَلبِک. (بحار الانوار؛ ج 84 ؛ ص 224)

[6] امیرالمؤمنین : لَا صَلَاةَ لِجَارِ الْمَسْجِدِ إِلَّا فِی الْمَسْجِدِ إِلَّا أَنْ یکونَ لَهُ عُذْرٌ أَوْ بِهِ عِلَّة. ( دعائم الإسلام، ج‏1، ص 148)

[7] وسائل الشیعة، ج‏7، ص 252.