متن تاریخچه نماز در 33 کلیپ کوتاه

متن تاریخچه نماز در 33 کلیپ کوتاه

#تاریخچه_نماز جلسه 1؛ مقدمه

«وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنفُسِكُم مِّنْ خَيْرٍ تَجِدُوهُ عِندَ اللَّهِ» [1]

و نماز را بر پا دارید و زکات بدهید و بدانید که هر چه از اطاعت حق و کار نیکو برای خود پیش می فرستید آن را نزد خدا خواهید یافت.

سلام عرض می کنم خدمت شما معلمان عزیز.

بنده رحیمیان هستم ، جلساتی رو توفیق دارم خدمت شما باشم با موضوع تاریخچه نماز.

خداوند تبارک و تعالی بر ما مسلمان‌ها روزانه پنج نماز را واجب کرده و بر منِ مسلمان لازم است که تاریخچه ی نماز را بدانم و اگر معلم هستم برای دانش آموزان هم بیان نمایم.

از وظایف معلمان آموزش و پرورش است که پرورش از آموزش مهم تر است.

چرا که خداوند در سوره ی شمس قول داده به کسانی که پرورش پیدا کنند آنها را وارد بهشت کنند. «قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها» [2]

اما به کسانی که فقط آموزش ببینند و پرورش نداشته باشند قول بهشت نداده است.

پس مشخص می شود که مهم تر از وظیفه آموزش ، وظیفه پرورش است.

لازم است که معلم در کنار آموزش ریاضی ، فیزیک ، دینی ، ورزش و. . . تعالیم اسلام را یاد بگیرد و به دانش آموزان نیز یاد دهد ، چرا که به واسطه ی نماز است که انسان‌ها از گناه پاک می شوند و لایقِ ورود به بهشت می شوند.

در این جلسات می خواهیم به سؤالاتی مانند سؤالات ذیل پاسخ دهیم.

ـ وضو و نماز از چه زمانی وارد دین اسلام شد ؟

ـ مسلمان‌ها که نماز می خوانند ، آیا ادیان دیگر هم نماز داشته اند یا نماز به مسلمانان اختصاص دارد ؟

ـ اولین نمازِ جماعت را چه کسانی خواندند ؟

ـ اولین مسجد را چه کسی ساخت ؟

ـ اولین کسی که در این عالَم نماز خواند چه کسی بود ؟

ـ آیا نمازهای پنچ گانه در آیات قرآن هم آمده یا خیر ؟

ـ وقتی که مسافرت می رویم و نمازهای چهار رکعتی را دو رکعتی می خوانیم این عملِ ما به آیاتِ قرآن استناد دارد یا نه ؟

ـ چرا نمازهای روزانه هر روز تکرار می شوند ؟ علتِ تکرارش چیست ؟

ـ علت تغییر جهت قبله از بیت المقدس به کعبه چه بوده است ؟ و تغییر قبله از چه زمانی بوده است ؟

ـ اولین کسی که کعبه را ساخت چه کسی بوده است ؟

ـ آیا نمازِ شب در آیات قرآن آمده یا خیر ؟

ـ و سؤالاتی از این دست را در این جلسات پاسخ دهیم.

پیشنهاد ما این است که نکات مهم را بنویسید و برای دانش آموزان تون بیان کنید.

#تاریخچه_نماز جلسه 2 ؛ نماز پیامبران 1

یکی از تصورات اشتباه دانش آموزان این است که فکر می‌کنند اولین شخصی که نماز خواند حضرت محمد صلّی الله علیه و آله بود و اولین امت ، امت پیامبر بودند.

یه دانش آموزی می‌گفت : ای کاش من جزء امت حضرت موسی یا حضرت عیسی بودم.

پرسیدم چرا ؟ پاسخ داد : چون آن‌ها نماز ندارند و ما باید روزانه پنج بار نماز بخوانیم.

به او گفتم : برخی از دستورات خداوند بین همه ی ادیان مشترک است ؛ از حضرت آدم تا حضرت خاتم همه او دستور را داشته اند. مانند نماز ، زکات ، حج و روزه.

وقتی حضرت آدم علیه السلام وارد بهشت شد ، خداوند فرمودند : از همه ی این نعمت ها استفاده کن ولی به این درخت نزدیک نشو و از میوه اش تناول نکن.

حضرت آدم فریبِ ابلیس را خورد و به آن درخت نزدیک شد و از میوه اش خورد. خداوند دو جریمه برای او قرار داد. یک. از بهشت اخراج شد.

دو. تمام بدنش سیاه شد ، مانند زغال.

حضرت آدم وقتی وارد زمین شد ، روزها و هفته ها گریه می‌کرد. جبرئیل نازل شد و پرسید : چرا گریه می‌کنی ؟ حضرت آدم پاسخ داد : به خاطر اینکه تمام بدنم سیاه شده.

جبرئیل فرمود : اکنون وقتِ نماز اول است ؛ بلند شو نماز بخوان. بعد از نمازِ اول حضرت آدم علیه السلام دید سر تا گردنش سفید شده.

جبرئیل رفت و بعد از مدتی برگشت و گفت : اکنون وقت نماز دوم است ؛ بلند شو نماز بخوان. بعد از نماز دوم بدن حضرت تا نافِ سفید شده بود.

جبرئیل بار دیگر برگشت و گفت : زمان نمازِ سوم است نماز بخوان. بعد از نماز سوم دید که تا زانوانش حضرت سفید شده بود. جبرئیل بار دیگر برگشت و گفت : زمانِ نماز چهارم است ، نماز بخوان. بعد از نماز تا مچِ پای حضرت آدم سفید شد.

جبرئیل رفت و بار پنجم برگشت و گفت : الان نماز بخوان.

با این پنج نمازی که حضرت آدم علیه السلام خواند تمام بدنش سفید شد.

پس نمازهای پنج گانه در زمان حضرت آدم نیز بوده است.

باطن مخالفت با دستور خداوند ظلمت و سیاهی است. حضرت آدم بعد از اینکه مخالفِ دستور خداوند عمل کرد ، بدنش سیاه شد. اما خداوند لطف کردند و فرزندان حضرت آدم بعد از انجام گناه ، ظاهر بدنشان سیاه نمی‌شود و این به جهت «ستار العیوب» بودن خداوند است اما روحشان سیاه می‌شود و در روز قیامت بدن ، انسان مطابق روحش می‌شود.

در آیه ‌ی 106 سوره آل عمران آمده : « يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ » روزی که صورت‌هایی سفید است ـ معلوم می‌شود که روح‌شان سفید بوده است ـ و صورت‌های سیاه است ـ معلوم میشه روحشان سیاه و با گناه روح را تاریک کرده اندـ.

جبرئیل به حضرت آدم فرمودند : مَثَل فرزندانِ تو و این نمازهای پنج‌گانه ؛ مَثَل تو و این خطایی بود که انجام دادی و این نمازی که خواندی.

هر گاه فرزندان تو نمازهای پنج گانه را در شبانه روز بخوانند « خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَمَا خَرَجْتَ مِنْ هَذِهِ الشَّامَة » [3] همانطور که تو از این سیاهی بیرون آمدی آنها هم از سیاهی خارج می‌شوند.

دومین جریمه‌ی حضرت آدم خروج او از بهشت بود که پیامبر عزیزمون فرمودند : « الصّلاةُ مِفتاحُ الجَـنّةِ » [4] نماز کلید بهشت است. کسی که خوب نماز بخواند کلید بهشت در دستانِ اوست. هر اندازه ما بهتر و بیشتر نماز بخوانیم روحمان را از گناهان بیشتر شستشو می‌دهیم و روح ما شفاف تر و زلال تر خواهد بود.

#تاریخچه_نماز جلسه 3 ؛ نماز پیامبران 2

در جلسه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ی قبل نمازِ حضرت آدم را توصیف کردیم. دومین پیامبر که نماز را توصیف می کنیم حضرت ادریس علیه السلام است.

در روایات آمده است که حضرت مهدی عجّلَ الله تعالی فرجه الشریف بعد از ظهور با خانواده شان وارد مسجد سهله می‌شوند و آنجا را محل زندگی خود قرار می‌دهند.

امام صادق علیه السلام فرمودند : « فَإنّ مَسجِدَ السَّهلة بَیتُ إدریسَ و یُصلّی فیه » [5] مسجدِ «سهله» خانه ی حضرت ادریس بوده که در آنجا نماز اقامه می‌کرده.

اکنون که وارد مسجد سهله می‌شویم مقامی هست به نام مقامِ حضرت ادریس که مستحب است در آنجا دو رکعت نماز بخوانیم.

سومین پیامبر حضرت نوح علیه السلام است. وقتی کشتیِ معروف خود را ساخت که طبقاتی داشت برای اینکه انسان‌ها ، حیوانات و پرندگان در آن کشتی قرار بگیرند ؛ یکی از ویژگی های کشتی آن بود که دو شکاف در سقفِ طبقات قرار داشت که در روز مثلِ نور خورشید و شب مثلِ نور ماه به داخلِ کشتی می تابید و به واسطه‌ی این نور می توانستند زمان نماز‌ها را تشخیص دهند.

« كَانَ مَعَهُ خُرْزَتَان تُضِي‏ءُ إِحْدَاهُمَا بِالنَّهَارِ ضَوْءَ الشَّمْسِ وَ تُضِي‏ءُ إِحْدَاهُمَا بِاللَّيْلِ ضَوْءَ الْقَمَر » [6]

پس آن‌ها هم اهل نماز بودند.

چهارمین پیامبر حضرت یحیی علیه السلام بودند. ابلیس در مقابل برخی پیامبران ظاهر می‌شد و با آن ها گفت و گو می کرد. حضرت یحیی از ابلیس پرسید این آویز و ریسمان هایی که همراه خودت داری چیست ؟

ابلیس پاسخ داد : این ها علایق و شهوات مردم است که من به واسطه ی این‌ها مردم را از یاد خدا غافل می کنم و فریب می دهم.

این ها تیر است برای شکار مردها ، تور است برای صیدِ زن‌ها. حضرت یحیی گفت : آیا من پیش تو ریسمانی دارم ؟

ابلیس پاسخ داد : بله ، برخی از اوقات که غذای زیاد می خوری ؛ « رُبَّما شَبِعتَ فَثَقَّلتُكَ عَنِ الصَّلاةِ وَ الذِّكر » شکمت پر می شود ، معده ات سنگین می شود و کم تر نماز می خوانی ( دیرتر برای نماز شب بلند می شوی ) و ذکرِ رکوع و سجده را کوتاه می کنی و من از این جهت خوشحال می شوم.

حضرت یحیی فرمودند : من با خدای خود عهد می کنم که دیگر معده ام را کامل ، پُر نکنم.

ابلیس هم گفت : من هم با خدای خود عهد می کنم که دیگر مسلمان و انسانِ مؤمنی را نصیحت نکنم. [7]

ما اگر می خواهیم نماز خوبی را به جا بیاوریم ، یکی از شرایطش این است که شکمِ مان را کامل پر نکنیم.

که آقا پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله می فرمایند : «مَا مَلَأَ آدَمِيٌّ وِعَاءً شَرّاً مِنْ بَطْنِه‏» [8]

«بدترین ظرفی که انسان ها می توانند پُر کنند ؛ ظرف معده است. »

نماز پیامبرانِ دیگر را در جلسات بعد مرور می کنیم.

---

[1] سوره بقره ، آیه 110.

[2] سوره شمس ، آیه 9.

[3] علل الشرائع ، ج‏ 2 ، ص 339.

[4] نهج الفصاحة ، ص 485 ، ح 1588.

[5] بحار الأنوار ، ج 100 ص 434.

[6] بحار الأنوار ، ج‏ 11 ، ص 333.

[7] بحار الأنوار ، ج‏ 60 ، ص 216.

[8] مجموعة ورام ، ج‏ 1 ، ص100.

متن تاریخچه نماز در 33 کلیپ کوتاه

#تاریخچه_نماز جلسه 4 ؛ نماز پیامبران 3

در جلساتِ قبل ، نماز چهار تن از پیامبران الهی را مرور کردیم. پیامبر پنجمی که از نمازش سخن می‌گوییم ؛ حضرت زکریا است.

دو خواهر در بنی اسرائیل بودند که بسیار مؤمن و با خدا بودند. یکی از آن دو با حضرت عِمران و دیگری با حضرت زکریّا ازدواج کرد. هر دو خواهر ، عَقیم بودند و فرزند دار نمی‌شدند.

خواهرِ اول نذر کرد که خدایا اگر فرزندی به من بدهی فرزندم را خادمِ عبادتگاه تو قرار می دهم. خداوند نذر او را پذیرفت و حضرت مریم سلام الله علیها را به او عطا کرد.

وقتی حضرت مریم خواست وارد عبادتگاه شود ، تربیت او به عهده ی حضرت زکریا ( یعنی شوهر خاله اش ) قرار گرفت. حضرت زکریا می دید که او از لحاظ معنوی به شدت رشد می کند و بسیار به خدا نزدیک می شود.

هر گاه در کنار محراب عبادت می آمد غذاهای رنگارنگ و میوه های گوناگون مشاهده می کرد ؛ میوه هایی زیبا و خوش طعم که در کنار عبادتگاه او قرار داده شده است.

از عجائب این بود که میوه های فصل زمستان در تابستان و میوه های فصل تابستان در زمستان در کنار حضرت مریم قرار می گرفت.

یک روز از او پرسید این رزق و روزی ها را چه کسی برای تو آورده ؟

حضرت مریم سلام الله علیها پاسخ داد : از طرف خداوند است. [1]

حضرت زکریا وقتی این معنویت حضرت مریم را مشاهده کرد ؛ دلش شکست و از خداوند فرزندی خواست که او هم از لحاظِ معنوی رشدِ بسیار بالایی داشته باشد.

در زمانی که ـ طبق نقل مجمع البیان ـ سن او 120 سال بود و همسرش 98 سال داشت ؛ به خداوند عرضه داشت : « رَبِّ هَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعاء » [2]«خدایا به من فرزند پاک و پاکیزه ای عطا کن تو شنونده و برآورنده ی دعا هستی. »

و باز دعا کرد : « رَبّ لا تَذَرْنِى فَرْداً وَ أَنْتَ خَيْرُ الْوارِثين‏ » [3]«خدایا مرا تنها و بدون فرزند قرار نده که تو بهترینِ وارثان هستی»

هر دو دعا در آیات قرآن آمده و ما پیشنهاد می دهیم ؛ کسانی که از خداوند فرزند می خواهند ، این دو دعای حضرت زکریا را در قنوت ، در سجده و در تعقیبات نمازشان بخوانند که بسیار مؤثر است.

محل سخنِ ما این قسمت داستان است که وقتی حضرت زکریا در محراب عبادتش ایستاده و مشغولِ نماز بود ، فرشتگان آمدند کنار حضرت زکریا قرار گرفتند و به او بشارت حضرت یحیی را دادند. « فَنادَتْهُ الْمَلائِكَةُ وَ هُوَ قائِمٌ يُصَلِّي فِي الْمِحْرابِ أَنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحْيى‏ » [4] «تو فرزند دار می شوی فرزندت پسر است نام او را یحیی بگذار ، یحیی از خوبان روزگار خواهد شد و به مقام پیامبری خواهد رسید. »

«مِحراب» [5] یعنی محلی که انسان ها برای نماز انتخاب می کنند و آن مکان ثابت باشد.

در روایات بسیار سفارش شده که در خانه ی خود محل ثابت نماز داشته باشید که پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : حضرت زهرا سلام الله علیها هر گاه در محراب عبادتش می ایستد نور او بر فرشتگان آسمان جلوه می کند.

« مَتَى قَامَتْ فِي مِحْرَابِهَا بَيْنَ يَدَيْ رَبِّهَا جَلَّ جَلَالُهُ ظَهَرَ نُورُهَا لِمَلَائِكَةِ السَّمَاء » [6]

پس بسیار خوب است من و شما هم محل ثابتی برای نماز داشته باشیم.

پس حضرت زکریا نیز یکی از پیامبرانی بود که بسیار نماز می خواند و برای نمازش محل ثابتی داشت و مژده ی فرزند دارشدن او را خداوند در هنگام اقامه ی نماز به او داد.

#تاریخچه_نماز جلسه 5 ؛ نماز پیامبران 4

در جلسات قبل نماز پنج تن از پیامبران الهی را مرور کردیم. پیامبر ششم حضرت یوسف علیه السلام است که به علت تهمتِ بی عفتی که به ایشان زدند ، بیش از هفت سال به زندان افتاد.

در زندان آب ، غذا و نور مناسب و کافی وجود نداشت ؛ در جای تاریک و نموری بودند.

ایشون به فراقِ پدر هم مبتلا بودند و در زندان در فراق پدر اشک می ریختند.

جبرئیل نازل شد و گفت : ای یوسف دعایی به تو می‌آموزم ، بعد از نماز‌هایت بخوان تا برای تو گشایشی ایجاد شود.

و آن دعا این است : « اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِی مِنْ أَمْرِی فَرَجاً وَ مَخْرَجاً وَ ارْزُقْنِی مِنْ حَیْثُ أَحْتَسِبُ وَ مِنْ حَیْثُ لَا أَحْتَسِب‏ » [7]

«خدایا راه نجات و برون رفتی برای من قرار بده و از آنجایی که فکرش را نمی کنم و از جایی که فکرش را می‌کنم به من رزق و روزی بده»

بعد از مدتی که حضرت بر خواندن این دعا مداومت کرد خداوند اسباب نجات او از زندان و مقدماتِ وصال او بر پدرش را فراهم نمود.

خوب است ما هم این دعا ها را یاد بگیریم و بعد از نمازمان بخوانیم.

پس حضرت یوسف بر نماز و دعای بعد از نماز مداومت داشت.

پیغمبرِ هفتم حضرت شعیب علیه السلام هست که امت خودش را به دو چیز دعوت می‌کرد. اول اینکه خدا را بپرستید و دوم اینکه به گناهِ کم فروشی مبتلا نشوید. [8]

امت حضرت شعیب به او گفتند : « قَالُوا يَا شُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوَالِنَا مَا نَشَاءُ » [9]

آیا نمازِ تو به تو می گوید که ما خدا را بپرستیم و آنچه پدران مان پرستیدند را رها کنیم یا اجازه نداریم در اموالمان آن طور که دلِ مان می‌خواهید تصرف کنیم ؟

پس حضرت شعیب هم اهل نماز بود که این طور او را سرزنش کردند.

دقت داشته باشیم که نماز هم امر می کند و هم نهی می‌کند. یعنی نماز موجود زنده است و کسی که نماز را اقامه می‌کند ، هر چه نمازش را بهتر و زیباتر بخواند ، قدرتِ نمازش بیشتر خواهد شد و بهتر او را به خوبی ها امر و از بدی ها نهی می‌کند که « إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ » [10]

پیغمبر هشتم حضرت «اسماعیلِ صادقُ الوعد» هست که در سوره ی مریم آیه ی ۵۵ آمده « وَ كَانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ كَانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِيًّا » ایشون خانواده اش را دستور به اقامه نماز و پرداخت زکات می داد و خدا از دستور او و رفتار او خشنود بود.

در این آیه آمده یکی از اسباب خوشنودی خدا این است که انسان ها خانواده و بستگانشان را به خواندن نماز امر کنند.

در جلسات بعد نماز پیامبران دیگر را بیان می کنم.

#تاریخچه_نماز جلسه 6 ؛ نماز پیامبران 5

نُهمین پیامبری که از نماز او سخن می‌گوییم حضرت موسی علیه السلام است که با خانواده خود از مدین به سمت کشورِ مصر حرکت می‌کرد.

در شب راه را گُم کردند و هوا سرد بود ، در بین راه همسر ایشان به درد زایمان مبتلا شدند ، حضرت موسی دچار اضطراب شدند به خانواده گفتند : از دور آتشی را می‌بینم شما اینجا بمانید تا من بروم و آتش را بیاورم یا راه را پیدا کنم. [11]

به سمتِ کوه طور حرکت کرد ، و دید آنجا از درختی به سمت آسمان شعله های آتش بالا می‌رفت ولی این آتش دود ندارد ، آتش طبیعی نیست ـ نوری بود که خداوند قرار داده بود ـ

آنجا بود که حضرت موسی برای اولین بار توفیق گفت‌وگوی بی واسطه با خدا را پیدا کرد.

خداوند به او فرمود : « إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي » [12] ای موسی بدان که خدایی جز من وجود ندارد ، من را عبادت کن و برای اینکه به یاد من باشی نماز بخوان.

پس در دقایقِ اول پیامبریَش به ایشان دستور اقامه‌ی نماز داده شد همانطور که اولین دستور در دین اسلام هم اقامه‌ی نماز است.

دهمین پیامبری که در مورد نماز او صحبت می‌کنیم حضرت عیسی علیه السلام است ، بدونِ پدر به دنیا آمد.

هفتاد نفر از بنی اسرائیل اطراف حضرت مریم سلام الله علیها را گرفتند و به او گفتند که پدر تو انسان خوبی بود و مادرت زن بدکاره ای نبود پس چرا تو به گناه آلوده شدی ؟ [13] تهمت بی عفتی به او زدند.

حضرت مریم مأموریت داشت که روزه‌ی سکوت بگیرد. به گهواره اشاره کرد که نوزادِ داخلِ گهواره با شما سخن خواهد گفت.

و حضرت عیسی ـ که نوزاد بود ـ فرمودند : من بنده و پیامبر خدا هستم « وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا » [14] تا وقتی زنده ام اقامه نماز خواهم کرد و زکات خواهم پرداخت.

در آیه ۸۳ سوره بقره یک قاعده‌ی کلی آمده که خداوند می‌فرماید : ما از بنی اسرائیل ـ یعنی فرزندانِ حضرت اسحاق یعنی ؛ حضرت یعقوب ، حضرت یونس ، حضرت ایوب ، حضرت سلیمان ، حضرت زکریا و. . . ـ و امت های آنان پیمان گرفتیم.

یکی از موارد پیمان نامه این بود که « أقیموا الصّلاةَ » یعنی نماز را بر پا دارید.

بنابراین نماز در امت حضرت موسی یعنی یهودیّت و حضرت عیسی یعنی مسیحیّت وجود داشته است.

#تاریخچه_نماز جلسه 7 ؛ نماز پیامبران 6

یازدهمین پیامبر که از نماز او سخن می‌گوییم حضرت ابراهیم علیه السلام است. ایشان به مقام خُلّت رسید ( خلّت یعنی خلیل الله ، یعنی دوست ویژه‌ی خدا ).

ایشان کارهایی را انجام می‌داد که خداوند خیلی دوست داشت و به واسطه‌ی انجام این کارها بود که به مقام خلیل اللهی رسید.

دو مورد از آن کارها را بیان می‌کنیم.

یک. « لِكَثَرةِ سُجودِهِ عَلَى الأَرض » [15] زیاد بر زمین سجده می‌کرد یعنی یکی از جزئیات نماز که سجده است را بسیار انجام می‌داد.

دو. « صَلاتِهِ بِاللَّيلِ وَ النّاسُ نِيامٌ » [16] هر شب مواظبت می‌کرد بر اقامه نماز شب زمانی که مردم خواب بودند.

در سوره ی انعام آیه 162 آمده که حضرت ابراهیم این جمله را می‌فرمودند : « إِنَّ صَلَاتِي وَ نُسُكِي وَ مَحْيَايَ وَ مَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ » خدایا نماز من عبادات من زندگی من و زندگی و مرگ من برای توست.

یعنی تمامِ تلاش من این است که اخلاص داشته باشم و هدفم این است که رضایت تو را بدست بیاورم.

حضرت ابراهیم دو همسر داشتند ؛ ساره و هاجر. که هاجر زودتر فرزند دار شد و خداوند به او حضرت اسماعیل را داد.

وقتی حضرت هاجر ، نوزادش را به دنیا آورد ، حضرت ابراهیم از طرف خدا مأموریت پیدا کرد که این مادر و نوزاد را از بیت‌المقدس به سمت مکه بیاورد. یعنی ۱۲۰۰ کیلومتر هجرت کرد و زن و کودکش را در زمینِ خشک و لَم یَزرَع قرار داد یعنی کنار کعبه که در آن زمان محل سکونت نشده بود.

حضرت ابراهیم وقتی هاجر و اسماعیل را در آنجا قرار داد و به دستور خدا مأمور به بازگشت به بیت المقدس شد این جمله را گفت : « رَبَّنَا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوَادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ عِنْدَ بَیْتِکَ الْمُحَرَّمِ » [17] خدایا من همسر و فرزندانم را در این زمین قرار دادم که آب ندارد و حاصلخیز نیست.

علتش را حضرت ابراهیم این بیان می کنند که « لِيُقِيمُوا الصَّلَاةَ » خدایا این‌ها در آینده فرزندان و نسلشان اقامه کننده‌ی نماز باشند.

در توراتِ تحریف شده آمده که علت این هجرت «حسادتِ ساره» بود ، چرا که ساره نمی‌توانست هاجر را ببیند که فرزند دار شده و خودش فرزندی ندارد ، ابراهیم مأموریت به هجرت پیدا کرد.

در حالی که مطلب این دروغ است. خداوند اراده کرده بود که یکی از فرزندان حضرت ابراهیم ( یعنی اسماعیل ) در یکی از قبله گاه یعنی «کعبه» و فرزند دیگر او اسحاق در قبله‌گاه دیگر یعنی «بیت المقدس» قرار بگیرد.

حضرت ابراهیم در آخر عمرش اینگونه به درگاه خداوند مناجات کرد که « رَبِّ اجْعَلْني‏ مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي‏ رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاء » [18]

خدایا من و نسلم را اقامه کننده نماز قرار بده ، خدایا تو شنونده و برآوردنده‌ی دعا ها هستی.

---

[1] كُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَكَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً قالَ يا مَرْيَمُ أَنَّى لَكِ هذا قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِساب‏. ( سوره آل عمران ، آیه 37 )

[2] سوره آل عمران ، آیه 38.

[3] سوره انبیاء ، آیه 89.

[4] سوره آل عمران ، آیه 39.

[5] «مِحراب» به معنی محلّ حَرب و جنگ است. مکانی که انسان هنگام نماز با شیطان و هوای نفس خود می جنگد.

[6]بحار الأنوار ، ج ‏28 ، ص 38.

[7] من لا يحضره الفقيه ، ج‏ 1 ، ص 324.

[8] قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُ وَلَا تَنقُصُوا الْمِكْيَالَ وَالْمِيزَانَ. ( سوره هود ، آیه 84 )

[9] سوره هود ، آیه 87.

[10] سوره عنکبوت ، آیه 45.

[11] إِذْ رَأى‏ ناراً فَقالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ ناراً لَعَلِّي آتيكُمْ مِنْها بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدى‏. ( سوره طه ، آیه 10 )

[12] سوره طه ، آیه 14.

[13] يَا أُخْتَ هَارُونَ مَا كَانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ وَمَا كَانَتْ أُمُّكِ بَغِيًّا ( سوره مریم ، آیه 28 )

[14] سوره مریم ، آیه 31.

[15] وسائل الشيعة ، ج‏ 7 ، ص 10.

[16] مستدرك الوسائل ، ج‏ 16 ، ص 244.

[17] سوره ابراهیم ، آیه 37.

[18] سوره ابراهیم ، آیه 40.

متن تاریخچه نماز در 33 کلیپ کوتاه

#تاریخچه_نماز جلسه 8 ؛ نماز خوبان امت های گذشته 1

بسم الله الرحمن الرحیم

در این جلسه می‌خواهیم در مورد نماز حضرت لقمان صحبت کنیم ، شخصیتی که پیامبر نبود ولی به واسطه ی ویژگی‌های خوبی که داشت خداوند به او حکمت را عطا کرد.

« وَ لَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ » [1] یعنی گفتار و رفتارِ او درست و سنجیده و حساب شده بود.

در سوره‌ی لقمان آیه‌ی ۱۳ تا ۱۸ نصایح و پندهای حضرت لقمان به پسرش بیان شده.

یکی از آن‌ها این است : « يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ » [2] ای فرزندم نماز را اقامه کن.

در این جلسه شش مورد از نصایح ایشان را بیان می‌کنیم.

یک. إِذَا جَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَلَا تُؤَخِّرْهَا لِشَیْءٍ [3]

هنگامی که اول وقت نماز شد به دلیل بهانه‌ها و دلیل های واهی نمازت را عقب نینداز ، فرزندم همیشه اهل نماز اول وقت باش.

دو. صَلِّ فِي جَمَاعَةٍ وَ لَوْ عَلى‏ رَأْسِ زُج‏ [4]

سعی کن مراقبت کنی بر نمازِ به جماعت که بسیار مهم است حتی اگر در شرایط بسیار سختی بودی مثلاً بر روی نوک نیزه بودی ، باز هم تلاش کن که نمازت را به جماعت بخوانی. معلوم بوده نماز جماعت آن موقع هم وجود داشته است.

سه. ای فرزندم اگر روزه‌ی مستحبی تو را از نماز باز داشت روزه را ترک کن.

فَإِنَّ الصَّلاةَ أحَبُّ إلَى اللّهِ مِنَ الصِّيامِ [5] به درستی که نماز نزد خداوند برتر و دوست داشتنی تر از روزه است.

چهار. لا يَكُنِ الدِّيْكُ أَكْيَسَ مِنْكَ. [6] ای فرزندم اینگونه مباش که خروس از تو زرنگ تر و سحرخیز تر باشد. سحرگاه برای نماز قبل از بانگ خروس برخیز و مشغول ذکر و عبادت خدا باش.

کم ز خروسی مباش مُشتِ پری بیش نیست * از سرِ شب تا سحر ذکرِ خدا می‌کند

پنج. ای فرزندم هنگامی که معده‌ی انسان پر شود ، « قَعَدَتِ الْأَعْضَاءُ عَنِ الْعِبَادَةِ » [7] اعضای بدن انسان از عبادت و نماز می‌ایستد ، یعنی سست می‌شود و پر خوری سبب تنبلی در نماز می‌شود.

پس سعی کن قبل از پُر شدن معده از غذا دست بکشی.

شش. پسرم من چهارصد پیامبر الهی را درک کرده‌ام و همنشین آنها شده و از موعظه‌هایشان بهره‌مند شده‌ام ، می خواهم چهار نصیحت کنم که برگزیده‌ی این همنشینی ها است.

یکی از آنها این است ؛ إذا كُنتَ فِي الصَّلاةِ فَاحفَظ قَلبَكَ. [8] هنگامی که به نماز ایستادی و مشغول صحبت با خدا شدی حضور قلبت را حفظ کن و قلبت را به غیرِ خدا نده ، تمام حواست را به خدا بده و متوجه ذات اقدس خدا باش.

#تاریخچه_نماز جلسه 9 ؛ نماز خوبان امت های گذشته 2

در این جلسه در مورد نماز یکی از خوبان امت های گذشته یعنی حضرتِ مریم صحبت می‌کنیم.

پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : حضرت مریم سلام الله علیها یکی از چهار بانوی برگزیده‌ی جهان است. [9]

«مریم» به معنی زن عبادت کننده است ، زنی که عاشق سخن گفتن با خداست.

یکی از ویژگی‌های او این بود که با فرشتگاه سخن می‌گفت و در آیه‌ی ۴۳ سوره‌ی آل عمران آمده که فرشتگان او را خطاب قرار ‌دادند که « يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَ ارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ »

در مقابل پروردگات خضوع داشته باش ، سجده کن و همراه با رکوع کنندگان رکوع به جا آور یعنی در نماز جماعت شرکت کن.

در آیه‌ی ۴۳ سوره‌ی بقره آمده که خداوند به بنی اسرائیل دستوراتی داد که یکی از آن‌ها این بود « وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينْ »

همراه با رکوع کنندگان رکوع کنید ، پس نماز جماعت در دین حضرت موسی و حضرت عیسی علیهما السلام بوده است.

حضرت مریم سلام الله علیها وقتی از دنیا رفتند پسرشان حضرت عیسی علیه السلام در کنار ایشان حاضر نبود ، حضرت عیسی وقتی آمد و دید که مادرشان از دنیا رفته خیلی ناراحت شدند اشک ریختند و دوست داشتند که روح مادرشان را ببینند.

به اذن خداوند روحِ مادرشان را در بهشتِ برزخی مشاهده کردند ، و از مادرشان سؤال پرسیدند : آیا دوست داری باز هم به دنیا برگردی ؟ « هَلْ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى اَلدُّنْيَا »

ایشان پاسخ دادند : بله ، به خاطر انجام دو کار دوست دارم که به دنیا برگردم.

« لِأُصَلِّيَ لِلَّهِ فِي لَيْلَةٍ شَدِيدَةِ اَلْبَرْدِ وَ أَصُومَ يَوْماً شَدِيدَ اَلْحَرِّ » [10] دوست داشتم باز به دنیا برگردم تا در شب های بلند و سرد زمستان نماز شب بخوانم و در روز‌های گرم و بلند تابستان روزه بگیرم.

پس یکی دیگر از خوبان امت های گذشته که اهل نماز شب بود حضرت مریم سلام الله علیها بود.

#تاریخچه_نماز جلسه 10 ؛ چگونگی نماز در ادیان گذشته 1

در این جلسه می‌خواهیم به این سؤال پاسخ دهیم که نماز در امت های گذشته دقیقاً به چه شکل بوده است ؟

جزئیات و چگونگی نماز‌ امت های گذشته را بیان کنید ؟

با توجه به اینکه ادیان گذشته تحریف شده است و یکی از آن تحریف‌ها ، تحریف در نماز شان بوده است.

ما از جزئیات نماز آن‌ها اطلاع دقیق نداریم ولی کلیّات نماز آن‌ها را با رجوع به قرآن و روایات اهل بیت علیهم السلام می‌توانیم بیان کنیم.

چهار مورد از کلیات را در این جلسه بیان می‌کنیم :

یک. پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : « الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَة » [11] مغز عبادت و نماز دعا است ؛

پس همان طور که ما مسلمان‌ها در نمازمان دعا داریم و می‌گوییم « اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيم‏ » و در قنوت ، رکوع و سجده به ما اجازه‌ی خواندن دعا داده‌اند در نماز‌های آن‌ها هم دعا وجود داشته است.

دو. پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : « لَا خَيْرَ فِي دِينٍ لَا رُكُوعَ فِيهِ وَ لَا سُجُود » [12] در دینی که رکوع و سجود نباشد هیچ خیری نیست.

پس در دین‌های گذشته که مورد تأیید خداست و خیر وجود داشته حتماً رکوع و سجده هم وجود داشته است.

در آیه‌ی ۱۲۵ سوره‌ی بقره آمده که خداوند به حضرت ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام فرمودند : « أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ »

خانه من را پاکیزه کنید برای طواف کنندگان ، برای معتکفان و برای کسانی که رکوع و سجده به جای می آورم.

« وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ » یعنی نماز می خوانند و در نمازشان رکوع و سجده دارند.

سه. همانطور که ما مسلمان‌ها مکانِ مسجد را برای نماز جماعت داریم ، در آیه‌ی ۴۰ سوره‌ی حج آمده که :

یهودیان مکانی برای عبادت دسته جمعی داشته اند که قرآن می‌فرماید نامش «صَلوات» است یعنی همون کنیسه ها

و مسیحی ها هم مکان ویژه‌ی عبادت داشتند که در قرآن از آن به نام «بِیَع» نام‌برده شده ، به معنی کلیسا. « صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا »

چهار. همانطور که ما مسلمان‌ها داخل نماز قسمت‌هایی از کتاب آسمانی‌مان یعنی قرآن را می‌خوانیم ، ( سوره حمد و سوره‌ی دیگر ) یهودیان و مسیحیان هم قسمت‌هایی از کتاب‌های آسمانی خود را در نماز می‌خوانند.

( خداوند 104 کتاب آسمانی نازل کرد که اولین کتاب آسمانی بر حضرت آدم نازل شده و آخرین کتاب آسمانی قرآن است. ) [13]

پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : ای مسلمان‌ها در خانه قرآن و نماز بخوانید و مانند یهود و مسیحیت نباشید که « صَلَّوْا فِي الْكَنَائِسِ وَ الْبِيَعِ وَ عَطَّلُوا بُيُوتَهُم‏ » [14] فقط نماز و خواندن کتاب آسمانی را در عبادتگاه خود انجام می‌دادند و در خانه‌شان عبادتِ خدا را انجام نمی‌دادند.

که اگر خانه‌ای خالی از نماز و قرآن باشد به فرموده پیامبر آن خانه قبرستان است. [15]

پس از ویژگی‌های امت‌های گذشته این بوده‌است که در نمازشان قسمت‌هایی از کتاب‌های آسمانی خود را می‌خواندند.

#تاریخچه_نماز جلسه 11 ؛ چگونگی نماز در ادیان گذشته 2

در جلسه قبل چهار ویژگی کلی نماز در امت های گذشته بیان کردیم. بقیه رو در این جلسه بیان می کنیم.

پنج. نمازهای روزانه زمان شروع و پایان داشته است که حضرت لقمان به پسرشان سفارش می‌کنند که «همیشه نمازت را در اول وقت بخوان» [16]

یعنی هر نمازی به محض اینکه زمانش شروع شد ، همان ابتدا بخوان و به تأخیر نیانداز.

شش. نمازها به سمت خاصی خوانده می‌شده ، که نشان دهنده‌ی داشتنِ قبله در امت‌های گذشته بوده.

البته ممکن است قبله‌ی برخی ادیان گذشته هم مانند بخشی از دینِ شان تحریف شده باشد.

ـ زرتشتیان به سمت «نور» نماز می‌خواندند که آن نور یا خورشید یا ماه یا آتش یا . . . است.

ـ صابئین به سمتِ شمال نماز می‌خوانند.

ـ یهود و مسیحیت به سمت بیت المقدس نماز می‌خوانند.

ـ مسلمان‌ها به سمت کعبه نماز می‌خوانند.

هفت. یهود نماز‌های روزانه را سه مورد بیان کرده‌اند ؛ نماز صبح را از حضرت ابراهیم ، نماز عصر حضرتِ اسحاق و نمازِ مغرب را حضرت یعقوب علیهم السلام آموخته‌اند. [17]

در آیه‌ی ۷۳ سوره انبیاء نام این سه پیامبر آمده و در ادامه بیان شده که : « وَ أَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَ إِقَامَ الصَّلَاةِ »

ما به این پیامبران یاد دادیم چگونه کارهای خوب انجام دهند ، و چگونه نماز را اقامه کنند.

که ممکن است این سخن یهودیان درست باشد ، یعنی این سه پیامبر نماز ها را به آنان آموخته باشند.

مسیحیت هم سه نماز اصلی دارند در شبانه روز.

زرتشتیان و صابئیان سه نماز اصلی و دو نماز فرعی ـ که جمعاً پنج نماز می‌شود ـ دارند.

ما مسلمان‌‌ها در شبانه روز پنج نماز داریم ، و بیان شد که حضرت آدم برای سفید شدن بدنش در یک شبانه روز پنج نماز خواندن و جبرئیل به ایشان فرنودند که اگر فرزندان تو این نمازهای پنج‌گانه را در یک شبانه روز بخوانند خداوند گناهان آن‌ها را می‌بخشد و نامه‌ی عملشان پاک و سفید می‌شود. [18]

که طبق این روایت معلوم می‌شود که حضرت آدم هم به فرزندانش سفارش روزانه پنج نماز را می‌کردند.

هشت. در روایت هست که وقتی حضرت ابراهیم علیه‌السلام پایه های کعبه را بالا می‌برد این ذکر را می‌گفت : « سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ‏ وَ اللَّهُ‏ أَكْبَرُ » [19]

روایت دیگر است که اگر کسی در شبانه روز صد مرتبه تسبیحات اربعه را بگوید در آخرت هم‌نشین حضرتِ خضر علیه السلام خواهد شد. [20]

پس مشخص می شود که حضرتِ خضر نیز به این ذکر مداومت داشته‌اند.

و حضرت سلیمان به یک کشاورز فرمودند : « لَتَسْبِيحَةٌ وَاحِدَةٌ يَقْبَلُهَا اللَّهُ خَيْرٌ مِمَّا أُوتِيَ آلُ دَاوُدَ » [21] یک ذکر سبحان الله که خداوند قبول کند از تمامِ حکومت من برتر و بالاتر است.

پس مشخص می‌شود ، پیامبران گذشته هم تسبیحات اربعه که در رکعت سوم و چهارم نماز خوانده می‌شود از آن اطلاع داشته اند و بر این اذکار مداومت می‌کردند.

البته ممکن است خودشان در نمازهایشان آن ذکرها را می گفتند و یا امتّ شان هم از آن‌ها آموخته بودند و آنها هم در نمازهایشان هم می گفتند.

---

[1] سوره لقمان ، آیه 12.

[2] سوره لقمان ، آیه 17.

[3] وسائل الشيعة ، ج‏ 8 ، ص 282.

[4] وسائل الشيعة ، ج‏ 11 ، ص 441.

[5] بحار الأنوار ، ج 13 ، ص 411.

[6] ارشاد القلوب ، ص 72.

[7] جامع الأخبار ، ص 516.

[8] المواعظ العددية ، ص 238.

[9] عن النبی صلّی الله علیه و آله : خَيْرُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ أَرْبَعٌ- مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَ خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ وَ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ وَ آسِيَةُ بِنْتُ مُزَاحِم‏. ( بحار الانوار ، ج 14 ، ص 201 )

[10] مستدرک الوسائل ، ج ۶ ، ص ۳۳۸.

[11] وسائل الشيعة ، ج‏ 7 ، ص 27.

[12] بحارالأنوار ، ج 21 ، ص 153.

[13] پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله : مِائَةَ كِتَابٍ وَ أَرْبَعَةَ كُتُبٍ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى شَيْثٍ خَمْسِينَ صَحِيفَةً وَ عَلَى إِدْرِيسَ ثَلَاثِينَ صَحِيفَةً وَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ عِشْرِينَ صَحِيفَةً وَ أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَ الْإِنْجِيلَ وَ الزَّبُورَ وَ الْفُرْقَان‏. ( الخصال ، ج‏ 2 ، ص 524 )

[14] الكافي ، طبع دارالحدیث ، ج‏ 4 ، ص 618.

[15] در ابتدای حدیث قبلی آمده «نَوِّرُوا بُيُوتَكُمْ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ ، وَ لَاتَتَّخِذُوهَا قُبُورا»

[16] إِذَا جَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَلَا تُؤَخِّرْهَا لِشَیْءٍ. ( وسائل الشيعة ، ج‏ 8 ، ص 282 )

[17] طبق سخن ربی خوزه ب. هانینا ، ( Jose b. Hanina ) هر یک از پدران تاریخ یهود یک نماز تأسیس کردند : ابراهیم نماز صبح را ، اسحاق نماز عصر را و یعقوب نماز مغرب را. ( مرکز تخصصی نماز ، نماز در ادیان ، ص 70 )

[18] علل الشرائع ، ج‏ 2 ، ص 339.

[19] بحار الأنوار ، ج 93 ص 166.

[20] عن النبی صلّی الله علیه و آله : مَن قالَ مائَةَ مَرَّةٍ : «سُبحانَ اللّهِ ، وَ الحَمدُ للّهِ ، وَ لا إلهَ إلَا اللّهُ ، وَ اللّهُ أكبَرُ» كُتِبَ اسمُهُ في ديوانِ الصِّدّيقينَ ، و لَهُ ثَوابُ الصِّدِّيقينَ ، و لَهُ بِكُلِّ حَرفٍ نورٌ عَلَى الصِّراطِ ، و يَكونُ فِي الجَنَّةِ رَفيقَ الخِضرِ عليه السلام‏. ( بحار الأنوار ، ج 93 ، ص 173 )

[21] مستدرك الوسائل ، ج‏ 5 ، ص 323.

متن تاریخچه نماز در 33 کلیپ کوتاه

#تاریخچه_نماز جلسه 12 ؛ نماز پیامبر قبل و بعد از بعثت 1

آیا پیامبر عزیزمان قبل از بعثت هم نماز می‌خواندند ؟ اگر قبل از پیامبری ایشان نماز می‌خواندند نمازشان چگونه بوده ؟

چهار نکته را بیان می‌کنم تا پاسخ روشن شود

یک. امیرالمومنین علیه السلام فرمودند : « صَلَّيْتُ قَبْلَ النَّاسِ بِسَبْعِ سِنِينَ » [1]

من هفت سال قبل از اینکه مسلمان‌ها شروع کنند به نماز خواندن ، نماز می خواندم.

اگر شروع نماز مسلمان‌ها از سالِ اول بعثت باشد یعنی ۷ سال قبل از بعثت ، امیرالمومنین نماز می خواندند.

و اگر سالِ شروع نماز مسلمان‌ها سال سوم بعثت باشد ـ یعنی سالی که دعوتِ علنی شروع شد ـ پس امیرالمومنین چهار سال قبل از بعثت ، نماز می‌خواندند.

و این نمازِ امیرالمومنین را پیامبر اکرم به او یاد دادند. پس حتماً خود پیامبر هم نماز می خواندند.

دو. آقا امیرالمومنین فرمودند : از وقتی که پیامبر عزیزمان از شیر گرفته شدند خداوند با عظمت‌ترین فرشته‌اش را همراه پیامبر کرد در شبانه روز تا « يَسْلُكُ بِهِ طَرِيقَ الْمَكَارِمِ وَ مَحَاسِنَ أَخْلَاقِ الْعَالَم‏ » [2] بهترین اخلاق ، خلق و خو و بهترین روش و منش زندگی را به ایشان یاد بدهند.

و مسلّم است که یکی از بهترین اخلاق‌ها ارتباط زیبا با خداست و اقامه نماز که پیامبر عزیزمان از آن فرشته یاد گرفتند.

سه. هیچ نقل تاریخی وجود ندارد که پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله حتی یک بار برای عبادت به «کِنیسه» یعنی محلّ عبادت یهودیان یا «کلیسا» محل عبادت مسیحیان رفته باشند ولی نقل‌های بسیار زیادی داریم که حضرت قبل از پیامبری روزهای زیادی از سال را در «غار حِرا» مشغول عبادت شب زنده‌داری و مناجات با خدا می شدند.

چهار. اینکه نماز پیامبر طبقِ شریعت حضرت ابراهیم باشد یا طبق شریعتِ حضرت موسی یا عیسی ، این را دلیلی برایش نداریم.

فقط این را می‌دانیم که پیامبر عزیزمان مستقیماً تحت تربیت خود خداوند قرار گرفته بودند و با توجه به اینکه ایشان باید دینِ جدیدی را به مردم عرضه می‌کردند نماز و عبادت ایشان را خود خدا به ایشان یاد ‌داده است.

#تاریخچه_نماز جلسه 13 ؛ نماز پیامبر قبل و بعد از بعثت 2

در جلسه قبل چهار نکته در رابطه با نمازِ پیامبر قبل از بعثت ایشان خدمت تان ارائه نمودیم.

پنج. شیوه آموزش نماز به پیامبر عزیزمان به صورت تدریجی بوده است.

«ابن شهرآشوب» می گوید وقتی پیامبر عزیزمان ۳۷ سال داشتند ـ یعنی ۳ سال قبل از بعثت ایشان ـ جبرئیل نازل شد و « وَ أَنْزَلَ عَلَيْهِ مَاءً مِنَ السَّمَاء » آبی از آسمان آورد و « عَلَّمَهُ الْوُضُوءَ وَ الرُّكُوعَ وَ السُّجُود » [3] و وضو و رکوع و سجده را به پیامبر عزیزمان آموزش دادند. یعنی شیوه کامل وضو و رکوع و سجده را در آن زمان به ایشان آموزش دادند.

باید توجه داشته باشیم که آموزشِ نماز به صورت تدریجی بوده یعنی اینکه نمازهای روزانه در پنج وعده باشد یا تعداد رکعات نماز چقدر باشد به تدریج کامل شد.

شش. قرآن قبل از بعثت پیامبر نازل نشده بود ، پس نماز حضرت ـ قبل از بعثت شون ـ مجموعه‌ای از دعاها و ذکرهایی بوده که حضرت داخل نمازشان می خواندند.

بعد از اینکه حضرت به پیامبری رسیدند در نقلی هست که جبرئیل با پیامبر صلّی الله علیه و آله همراه شدند به سمت بالای مکه که جبرئیل پایشان را به زمین زدند چشمه‌ای جوشید ، پیامبر عزیزمان وضو گرفتند و نمازی اقامه کردند ، که آن نماز ، نماز ظهر بوده و این اولین نمازی بوده که بر ایشان واجب شده بود. [4]

در سوره بقره آیه ۲۳۸ هم آمده که « حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى‏ » و مراقبت کنید بر همه نمازها به ویژه «نماز میانه» که بیشتر مفسّرین فرمودند : منظور از نمازِ میانه نماز ظهر است که اهمیت ویژه‌ای دارد و اولین نمازی است که بر پیامبر عزیزمان هم واجب شده است.

هفت. در ابتدای بعثت تا سفرِ معراجِ نماز بر پیامبر واجب بود و بر امت ایشان مستحب بود « كَانَتْ فَرْضاً عَلَيْهِ وَ سُنَّةً لِأُمَّتِه‏ » [5] و بعد از سفر معراج بود که نماز بر همه مسلمان‌ها نماز واجب شد.

در بین دستوراتی که خداوند بر امت پیامبر واجب کرد در زمانی که پیامبر عزیزمان در مکه بودند یعنی حدود ۱۳ سالِ اولِ بعثت فقط وضو و نماز بر مسلمان‌ها واجب شده بود و احکامی مثل روزه ، حج ، خمس ، زکات و احکام دیگر در مدینه بر مسلمان‌ها واجب شد.

#تاریخچه_نماز جلسه 14 ؛ نماز پیامبر قبل و بعد از بعثت 3

در این جلسه دو نکته دیگر از نماز پیامبر را با هم مرور می‌کنیم.

یک. سوره علق اولین سوره‌ای است که بر پیامبر صلّی الله علیه و آله نازل شده و آیات این سوره همه با هم نازل شده در این سوره آمده « أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى‏ * عَبْداً إِذا صَلَّى‏ » [6] آیا ندیدی کسی را که مانع نماز شخص دیگر می‌شد ؟

مفسّرین فرمودند که این آیات در رابطه با ابوجهل است که مانع نماز پیامبر می‌شدند.

پیامبر عزیزمان بارها در مسجدالحرام رو به کعبه می‌ایستادند به گونه‌ای که هم‌زمان هم رو به کعبه بودند و هم رو به مسجد الاقصی که قبله‌گاه اول مسلمان‌ها بود. [7]

ابوجهل از نماز پیامبر و سجده‌های طولانی حضرت به شدّت نفرت داشتند یک بار که حضرت در داخل مسجد بودند رفتند شکمبه ی شتر را که پر از کثافات است آورد و بر کمر پیامبر گذاشت و لباس حضرت را آلوده کردند. [8]

یک بار دیگر گفتند اگر من این بار پیامبر را در حال سجده ببینم با پایم گردن او را خُرد می‌کنم.

ابوجهل درشت هیکل بود و چهارشانه و قوی هیکل بود. وقتی پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله در سجده قرار گرفتند ابوجهل به سمت پیامبر رفت ولی انگار که از چیزی به شدت ترسیده باشد به عقب می‌آمد و وحشت زده بود به او گفتند : «چرا به قولی که دادی عمل نکردی ؟» گفت : من گودالی از آتش دیدم و موجوداتی را دیدم که پَر داشتند . . . ترسیدم عقب آمدم!.

پیامبر عزیزمان فرمودند : آن موجودات فرشتگان بودند و اگر ابوجهل به من نزدیک می‌شد او را تکّه تکّه می‌کردند. [9]

پس طبق این آیات ، پیامبر عزیزمان نماز را اقامه می‌کردند و مردم هم با مفهوم نماز آشنا بودند که در این سوره که اولین سوره قرآن است صحبت از نماز شده و این نماز پیامبر یا در روزهای اول بعثت پیامبر بوده یا طبق نظر بسیاری از مفسرین قبل از بعثت پیامبر بوده که حضرت نماز می‌خواندند.

و در آیه آخر این سوره خدا به پیامبر صلّی الله علیه و آله می‌فرماید : « كَلاَّ لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِب‏ » سجده کن و این سجده‌ات را هم طولانی کن ما از تو حفاظت می‌کنیم. تو به واسطه سجده به ما نزدیک خواهی شد.

دو. در ابتدای سوره مزّمل که سومین سوره ایی است که بر پیامبر نازل شده یعنی در همان هفته‌ها و ماه‌های اول بر پیامبر نازل شده آمده : « يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلا » ای پیامبر مقداری از شب را بیدار باش و به نماز مشغول شو که طبق این آیه نماز شب بر شخص پیامبر واجب شده بود.

و در آیه آخر سوره مزّمل آمده که « إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَىٰ مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ » ما می‌دانیم که تو یک سوم یا نصف یا دو سوم شب ها را بیدار می‌مانی و به نماز مشغول می‌شوی. ! پس غیر از نمازهای روزانه ، نماز شب هم در همان اوایلِ بعثت ، بر پیامبر عزیزمان واجب شد.

---

[1] بحار الأنوار ، ج‏ 38 ، ص 209.

[2] نهج البلاغه ، خطبه 192.

[3] محمدی ری شهری ، الصلاةُ فِي الكتابِ وَ السُّنة ، ص 28.

البته در نقل طبری آمده در روز اول بعثت، جبرئیل وضو و نماز را به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آموزش داد.

أتى‏ جِبريلُ عليه السلام رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله ... ثُمَّ ظَهَرَ لَهُ بِرِسالَةِ اللَّهِ عز و جل يَومَ الإِثنَينِ، فَعَلَّمَهُ الوُضوءَ وعَلَّمَهُ الصَّلاةَ، وعَلَّمَهُ‏ «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ».[3]

[4] فَأتاهُ يَوما و هُوَ بِأَعلى مَكَّةَ ، فَغَمَزَ بِعَقِبِهِ بِناحِيَةِ الوادي ، فَانفَجَرَ عَينٌ ، فَتَوَضَّأَ جَبرَئيلُ و تَطَهَّرَ الرَّسولُ ثُمَّ صَلَّى‏ الظُّهرَ ، و هيَ أوَّلُ صَلاةٍ فَرَضَهَا اللّهُ تَعالى‏. ( محمدی ری شهری ، الصلاة في الكتاب و السنة ، ص 28 )

[5] محمدی ری شهری ، الصلاة في الكتاب و السنة ، ص 28.

[6] سوره علق ، آیه 9.

[7] امام حسن عسکری علیه السلام : لَمَّا کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلّی الله علیه و آله بِمَکَّةَ أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَی أَنْ یَتَوَجَّهَ نَحْوَ الْبَیْتِ الْمُقَدَّسِ فِی صَلَاتِهِ وَ یَجْعَلَ الْکَعْبَةَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهَا إِذَا أَمْکَنَ وَ إِذَا لَمْ یَتَمَکَّنِ اسْتَقْبَلَ الْبَیْتَ الْمُقَدَّسَ کَیْفَ کَانَ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ یَفْعَلُ ذَلِکَ.

امام عسکری علیه السلام هنگامی که رسول‌خدا در مکّه بود ، خداوند به او امر فرمود که به‌سوی بیت‌المقدّس نماز بخواند و تا جایی که می‌تواند ، کعبه را بین خود و بیت‌المقدّس قرار دهد و اگر نتوانست ، فقط باید جهت بیت‌المقدّس را در نظر بگیرد. ( بحارالأنوار ، ج ۴ ، ص۱۰۴ )

[8] ابن مسعود : كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلّی الله علیه و آله فَصَلَّى فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ وَ أَبُو جَهْلٍ نَحَرُوا جَزُوراً فِي نَاحِيَةِ مَكَّةَ فَبَعَثُوا وَ جَاءُوا بِسَلَاهَا فَطَرَحُوهُ بَيْنَ كَتِفَيْه‏. ( بحار الأنوار ، ج‏ 18 ، ص 57 )

[9] قَالَ [ابوجهل] إِنَّ بَیْنِی وَ بَیْنَهُ خَنْدَقاً مِنْ نَارٍ مَهُولًا وَ رَأَیْتُ مَلَائِکَةً ذَوِی أَجْنِحَةً فَقَالَ النَّبِیُّ لَوْ دَنَا مِنِّی لَاخْتَطَفَتْهُ الْمَلَائِکَةً عُضْواً عُضْواً ( بحارالأنوار ، ج۱۸ ، ص۶۰ )

متن تاریخچه نماز در 33 کلیپ کوتاه

#تاریخچه_نماز جلسه 15 ؛ نماز پیامبر در سفر معراج 1

گفتیم که نماز بعد از اولین سفرِ پیامبر به معراج بر مسلمان‌ها واجب شد.

در اینکه اولین سفر معراج چه سالی بود ، اختلاف نظرهایی وجود دارد که دو تا از آن نظرها را خدمت‌تان بیان می‌کنم :

یک. نظر «ابن شهرآشوب» این است که معراج پیامبر صلّی الله علیه و آله در سال نهم بعثت بوده است. [1]

دو. نظر جناب «قطب الدین راوندی» این است که معراج پیامبر ، در سال سوم بعثت بوده است و حدیثی هم از آقا امیرالمومنین در تأیید نظر خودشان می آورند که « بَعْدَ ثَلَاثِ سِنِينَ مِنْ مَبْعَثِهِ أُسْرِيَ بِهِ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَ عُرِجَ بِهِ مِنْهُ إِلَى السَّمَاء » [2] بعد از سه سال که از بعثت پیامبر گذشت پیامبر به سمت بیت المقدس رفتند و از بیت المقدس به آسمان عروج کردند.

و با توجه به اینکه سوره نجم که درباره سفرِ معراج پیامبر سخن می‌گوید ، اواخرِ سال سومِ بعثت یا اوایلِ سال چهارم بعثت نازل شده ما نظر «قطب‌الدین راوندی» را می‌پذیریم.

جبرئیل در شب معراج ، پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله را همراهی کردند از مسجدالحرام تا مسجد الاقصی و از مسجد الاقصی به آسمان‌ها‌.

در آیه اول سوره اسراء آمده : « سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى‏ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بارَكْنا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آياتِنا »

در این سیر شبانه ، پیامبر عزیزمان از مسجد کوفه عبور می‌کردند از خداوند اجازه گرفتند به این مسجد که بسیار مقدس است و بسیاری از پیامبران الهی در آنجا اقامه نماز داشتند ؛ نزول کردند و دو رکعت نماز خواندند [3] و بعد به سیر خودشان ادامه دادند.

وقتی به آسمان‌ها رفتند هفت آسمان را عبور کردند و به عرش الهی رسیدند. [4] خداوند به پیامبر عزیزمان فرمودند : "از آبِ چشمه ی صاد که از پایه عرشِ من جاری شده وضو بگیر. [5] حضرت وضو گرفتند و آماده شدند برای اقامه نماز. خداوند فرمودند : «رویت را به سوی زمین قرار بده و به سوی حجرالاسود بایست. » [6]

شاید همین موقع بود که پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فهمیدند به زودی قبله‌گاه مسلمان‌ها از بیت المقدس به سوی کعبه تغییر خواهد کرد!

خداوند فرمودند : « كَبِّرْنِي عَلَى عَدَدِ حُجُبِي‏ » [7] به تعداد حجاب‌هایی که می‌بینی «اللهُ اَکبر» بگو!

پیامبر عزیزمان هفت بار «اللهُ اَکبر» گفتند و با هر «اللهُ اَکبر» ایشان حجابی از جلوی چشم پیامبر برداشته شد و در ابتدای نماز سنّت شد که شش تا تکبیر مستحب گفته شود و تکبیر هفتم تکبیرة الاحرام آغازین نماز بشود.

در رابطه با نماز پیامبر در معراج در جلساتِ بعد با هم گفتگو خواهیم کرد.

#تاریخچه_نماز جلسه 16 ؛ نماز پیامبر در سفر معراج 2

در جلسه قبل بیان شد که پیامبر عزیزمان در سفر معراج از چشمه «صاد» وضو گرفتند و الله اکبر نمازشان را در محضر خداوند گفتند.

خدا به ایشان فرمودند : سوره حمد را بخوان! حضرت وقتی سوره حمدشان تمام شد ، ندا آمد که « اقْرَأْ يَا مُحَمَّدُ نِسْبَةَ رَبِّك‏ » [8] : شناسنامه پروردگارت را بخوان! و حضرت شروع کردند به خواندن سوره « قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَد »

وقتی این سوره تمام شد پیامبر سه بار فرمودند : « كَذَلِكَ اللَّهُ رَبِّي » [9] چنین خدایی با این اوصافش پروردگار من است. و مستحب است در نمازمان وقتی سوره توحید را می‌خوانیم بعدش بگوییم « كَذَلِكَ اللَّهُ رَبِّي ».

خداوند فرمودند : در مقابل پروردگارت خم شو! حضرت به رکوع رفتند ، خداوند فرمودند : بگو « سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِه‏ » ، پاک و منزه است پروردگارِ باشکوه من و من او را حمد می‌کنم.

پیامبر عزیزمان این ذکر را سه بار فرمودند و مستحب است که ما در رکوع نماز هایمان این ذکر را سه مرتبه بگوییم.

بعد خداوند فرمودند : بلند شو بایست!

وقتی پیامبر ایستاد ، با گوششان صدای سُبحان الله ، اَلحمدُلِله و لا إله إلّا الله فرشتگان را می‌شنیدند!

حضرت فرمودند : « سَمِعَ اللهُ لِمَن حَمِدَه » خدا می‌شنود حمد هر کسی که او را حمد کند. [10]

یکی از معانیش این است که خداوند ذکر‌های شما را می‌شنود و یکی دیگر از معانیش این است که هر کسی حمد الهی را به جا بیاورد خداوند سخن او را می‌شنود ؛ یعنی دعای او را مستجاب می‌کند.

بعد خداوند فرمودند : حالا به سجده برو و بگو « سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى وَ بِحَمْدِهِ » پاک و منزه است خدایی که برتر است و من او را سپاس و ستایش می‌کنم. پیامبر عزیزمان ، این ذکر را در سجده شان سه بار فرمودند و مستحب است که ما هم سه بار در سجده نمازمان این ذکر را بگوییم.

وقتی از سجده اول بلند شدند و نشستند ، جلوه‌ای از عظمت و شکوه پروروگار را دیدند که دوباره خودِ حضرت به سجده رفتند و این ذکر سجده را سه بار گفتند.

بعد از آن خداوند فرمودند : دوباره بایست و مانند رکعت اول سوره حمد را بخوان.

وقتی سوره حمد تمام شد ندا آمد که «سوره إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْر را بخوان!» « فَإِنَّهَا نِسْبَتُكَ وَ نِسْبَةُ أَهْلِ بَيْتِكَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَة » [11] این شناسنامه تو و خاندان توست تا روز قیامت.

چون در سوره قدر سخن از کسانی می‌آید که در شب قدر فرشتگان بر آنها نازل می‌شوند و آن افراد خود پیامبر یا جانشینان آنها تا روز قیامت خواهند بود.

وقتی سوره قدر تمام شد پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله به رکوع و سجده رفتند و بعد از دو تا سجده نشستند و جمله جمله ی تشهد و سلام را از خداوند دریافت کردند و عین آن جملات را بیان کردند.

به دستور خدا بر رسالت خودشان شهادت دادند « وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُه‏ » به دستور خداوند بر خودشان و خاندانشان صلوات فرستادند که « اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمد » و بعد سلام نماز را دادند و نماز را به پایان رساندند.

باید توجه داشته باشیم که تک تک جملاتِ نماز و عبادات ما توقیفی است یعنی باید خود خداوند بیان کنند که چه جمله‌ای را بگویید و چه حرکات و سکناتی را در عبادات داشته باشید! مستحب است ما در نمازمان سوره توحید و سوره قدر را بخوانیم که بسیار سفارش شده است.

وقتی پیامبر عزیزمان در درگاه خدا بودند در رکعت اول سوره توحید را خواندند و در رکعت دوم سوره قدر و مستحب است که ما وقتی در زمین هستیم و عبادات خدا را می خواهیم انجام بدهیم در رکعت اول سوره « اِنَّا أَنْزَلْناهُ » را بخوانیم و در رکعت دوم سوره توحید را بخوانیم. [12]

امام رضا علیه السلام در تمام نمازهای واجب خود عادت داشتند که این دو سوره را تلاوت کنند. [13]

#تاریخچه_نماز جلسه 17 ؛ نماز پیامبر در سفر معراج 3

در جلسه قبل بیان شد که پیامبر عزیزمان دو رکعت نماز در پیشگاه خداوند در شب معراج خواندند.

وقتی نماز پیامبر تمام شد خداوند فرمودند : ای محمد! برای امت تو پنجاه دو رکعت در شبانه روز واجب کردم.

در مسیر بازگشت وقتی پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله به حضرت موسی علیه السلام رسید ؛ حضرت موسی پرسید : چه خبر ؟ پیامبر عزیزمان فرمودند پنجاه تا دو رکعت بر من و امتم واجب شده است.

حضرت موسی فرمودند : ای احمد! برگرد و از خداوندت تخفیف بخواه « فَإِنَّ أُمَّتَكَ لَا تُطِيقُ ذَلِك‏ » [14] امت تو توانایی پنجاه تا دو رکعت در شبانه روز ندارد !

به قول بنده شخصی ۹۰ دقیقه فوتبال می‌بیند ، ده دقیقه هم تحلیلش را می‌بیند می‌شود صد دقیقه.

اما اگر بخواهد پنجاه تا دو رکعت بخواند که بشود صد دقیقه سرش درد می‌گیرد ، کمرش درد می‌گیرد ، پایش درد می‌گیرد و می‌گوید حالش را ندارم!

پیامبر عزیزمان برگشتند و درخواست تخفیف کردند. خداوند فرمودند : چهل تا دو رکعت نماز بخوانند!

وقتی به حضرت موسی اطلاع دادند حضرت فرمود : باز هم برگرد و تخفیف بگیر! خداوند فرمودند : سی تا دو رکعت بخوانند!

حضرت موسی فرمود دوباره تخفیف بگیر! شد بیست تا دو رکعت! . . . حضرت موسی فرمود : باز هم برو از خدایت تخفیف بگیر! خداوند فرمودند :ده نماز و در دفعه آخر فرمودند پنج تا دو رکعت بخوانند!

یعنی خداوند متعال به خاطر گُل روی پیامبر چهل و پنج تا ۲ رکعت را بخشید.

حضرت موسی فرمودند : باز هم دوباره تخفیف بگیر! پیامبر عزیزمان فرمودند : « إِنِّي لَأَسْتَحْيِي أَنْ أَعُودَ إِلَى رَبِّي‏ » [15] من حیا می‌کنم که برگردم باز هم درخواست تخفیف کنم! خودم و امتم بر این پنج نماز صبر می‌کنیم.

امام صادق علیه السلام بعد از بیان این مطالب فرمودند : « جَزَى اللَّهُ مُوسَى بْنَ عِمْرَانَ عَنَّا خَيْراً » [16] خداوند حضرت موسی را جزای خیر دهد که تخفیف گرفت برای امت پیامبر.

ممکن است بعضی‌ها این سؤال برایشان پیش بیاید که چرا خود پیامبر عزیزمان اول درخواست تخفیف نکردند ؟ چرا خداوند خودش از اول همان پنج تا نماز را واجب نکرد ؟

باید توجه داشته باشیم همانطور که پدر و مادر گاهی اوقات با هم گفت و گو می‌کنند و در ظاهر این گفتگوی شان نکات تربیتی را به فرزندشان منتقل می‌کنند ، در گفتگوی حضرت موسی و پیامبر عزیزمان و بازگشت پیامبر به سوی خدا یک اثر تربیتی وجود دارد و آن هم این است که مسلمان‌ها بفهمند خداوند اراده کرده به آنها تخفیف بدهد و کار را بر آنها آسان بگیرد و این‌ها تلاش کنند بر همین پنج تا نمازشان مواظبت داشته باشند.

وقتی پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله به زمین برگشتند جبرئیل از طرف خدا پیغامی آورد که ای محمد! « مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها » [17] طبق این قاعده اگر کسی از امت تو این پنج تا نماز را خوب مواظبت کند من به اندازه پنجاه تا نماز دو رکعتی به او پاداش می‌دهم و آن اندازه او را رشد می‌دهم.

اگر هواپیمایی با سرعت هشتصد کیلومتر بخواهد حرکت کند مسیر تهران- مشهد را یک ساعته می‌رود. ولی اگر ماشینی بخواهد با سرعت هشتصد کیلومتر برود آن مسیر را ده ساعته می‌رود. پس معلوم است که مسیر ده ساعته خیلی زمان‌ نیاز دارد.

پیامبر عزیز ما دوست داشتند پنجاه تا ۲ رکعت بر امت واجب می‌شد و آنها طاقتش را داشتند تا سرعت رشدشان به سمت خدا بیشتر می‌شد.

جبرئیل این خبر خوش را آورد که اگر بر این ۵ نماز مواظبت کنند ؛ من به اندازه پنجاه نماز آنها را رشد می‌دهم و به سوی خودم نزدیک شان می‌کنم.

---

[1] العِباداتُ لَم يُشرَع مِنها مُدَّةَ مُقامِهِ بِمَكَّةَ إلَّاالطَّهارَةُ وَالصَّلاةُ ، وكانَت فَرضاً عَلَيهِ وسُنَّةً لِامَّتِهِ ، ثُمَّ فُرِضَتِ الصَّلَواتُ الخَمسُ بَعدَ إسرائِهِ وذلِكَ فِي السَّنَةِ التّاسِعَةِ مِن نُبُوَّتِه‏. ( المناقب لابن شهرآشوب ، ج 1 ، ص 43 )

[2] بحار الأنوار ، ج‏ 18 ، ص 379.

[3] همچنین در مسجد کوفه مکانی به نام «دکّةُ المِعراج» وجود دارد که پیامبر در آنجا نماز مستحبی خواندند و اقامه نماز در آن مکان مستحب است.

إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله لَمّا أَسرى‏ اللَّهُ بِهِ قالَ لَهُ جَبرَئِيلُ عليه السلام : تَدرِي أَينَ أَنتَ يا رَسُولَ اللَّهِ السَّاعَةَ ؟ أَنتَ مُقابِلُ مَسجِدِ كُوفانَ.

قالَ : فَاستَأذِن لِي رَبِّي حَتَّى آتِيَهُ فَأُصَلِّيَ فِيهِ رَكعَتَينِ ، فَاستَأذَنَ اللَّهَ عز و جل فَأَذِنَ لَهُ. ( بحار الأنوار ، ج 100 ، ص 398 )

[4] وقتی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به عرش الهی نزدیک شدند، جبرئیل به ایشان فرمودند : شما تنهایی به سیر ادامه دهید چون من دیگر نمی توانم نزدیک شوم و اگر به اندازه بند انشگت نزدیک تر شوم می سوزم.

فَلَمَّا بَلَغَ إِلَی‌ سِدْرَةِ اَلْمُنْتَهَی‌ فَانْتَهَی‌ إِلَی‌ اَلْحُجُبِ فَقَالَ جَبْرَئِيلُ تَقَدَّمْ يَا رَسُولَ اَللَّهِ لَيْسَ لِي أَنْ أَجُوزَ هَذَا اَلْمَكَانَ وَ لَوْ دَنَوْتُ أَنْمُلَةً لاَحْتَرَقْتُ. (بحار الأنوار، ج ۱۸، ص ۳۸۲)

[5] يَا مُحَمَّدُ! ادْنُ مِنْ صَادٍ ، فَاغْسِلْ مَسَاجِدَكَ وَ طَهِّرْهَا ، وَ صَلِّ لِرَبِّك ‏. ( الكافي ، طبع دارالحدیث ، ج‏ 6 ، ص 643 )

امام کاظم علیه السلام : [صَاد] عَيْنٌ تَنْفَجِرُ مِنْ رُكْنٍ مِنْ أَرْكَانِ الْعَرْشِ يُقَالُ لَهُ مَاءُ الْحَيَاةِ وَ هُوَ مَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَ‏ ص وَ الْقُرْآنِ ذِي الذِّكْرِ إِنَّمَا أَمَرَهُ أَنْ يَتَوَضَّأَ وَ يَقْرَأَ وَ يُصَلِّيَ. (علل الشرائع ؛ ج‏2 ؛ ص335)

[6] همان.

[7] همان.

[8] الكافي ، طبع دارالحدیث ، ج‏ 6 ، ص 643.

[9] همان.

[10] همان.

[11] همان.

[12] یکی از دلایل استحباب عمل امام رضا علیه السلام هست که در ادامه بیان شد.

[13] كانَ قِراءَتُهُ في جَميعِ المَفروضاتِ ، فِي الاولى‏ الحَمدَ و «إِنَّا أَنْزَلْناهُ» ، وفِي الثّانِيَةِ الحَمدَ و «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ». ( عيون أخبار الرضا ، ج 2 ، ص 182 )

[14] من لا يحضره الفقيه ، ج‏ 1 ، ص 197.

[15] همان.

[16] همان.

[17]. . . لقول اللَّه عزّ وجلّ مَنْ جاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثالِها ، ألا ترى أنّه عليه السلام لمّا هبط إلى الأرض نزل عليه جبرئيل فقال : يا محمّد ، إنّ ربّك يقرئك السلام ويقول : إنّها خمسٌ بخمسين‏. ( من لا يحضره الفقيه ، ج‏ 1 ، ص 198. )