متن تاریخچه نماز در 33 کلیپ کوتاه
#تاریخچه_نماز جلسه 8 ؛ نماز خوبان امت های گذشته 1
بسم الله الرحمن الرحیم
در این جلسه میخواهیم در مورد نماز حضرت لقمان صحبت کنیم ، شخصیتی که پیامبر نبود ولی به واسطه ی ویژگیهای خوبی که داشت خداوند به او حکمت را عطا کرد.
« وَ لَقَدْ آتَيْنَا لُقْمَانَ الْحِكْمَةَ » [1] یعنی گفتار و رفتارِ او درست و سنجیده و حساب شده بود.
در سورهی لقمان آیهی ۱۳ تا ۱۸ نصایح و پندهای حضرت لقمان به پسرش بیان شده.
یکی از آنها این است : « يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ » [2] ای فرزندم نماز را اقامه کن.
در این جلسه شش مورد از نصایح ایشان را بیان میکنیم.
یک. إِذَا جَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَلَا تُؤَخِّرْهَا لِشَیْءٍ [3]
هنگامی که اول وقت نماز شد به دلیل بهانهها و دلیل های واهی نمازت را عقب نینداز ، فرزندم همیشه اهل نماز اول وقت باش.
دو. صَلِّ فِي جَمَاعَةٍ وَ لَوْ عَلى رَأْسِ زُج [4]
سعی کن مراقبت کنی بر نمازِ به جماعت که بسیار مهم است حتی اگر در شرایط بسیار سختی بودی مثلاً بر روی نوک نیزه بودی ، باز هم تلاش کن که نمازت را به جماعت بخوانی. معلوم بوده نماز جماعت آن موقع هم وجود داشته است.
سه. ای فرزندم اگر روزهی مستحبی تو را از نماز باز داشت روزه را ترک کن.
فَإِنَّ الصَّلاةَ أحَبُّ إلَى اللّهِ مِنَ الصِّيامِ [5] به درستی که نماز نزد خداوند برتر و دوست داشتنی تر از روزه است.
چهار. لا يَكُنِ الدِّيْكُ أَكْيَسَ مِنْكَ. [6] ای فرزندم اینگونه مباش که خروس از تو زرنگ تر و سحرخیز تر باشد. سحرگاه برای نماز قبل از بانگ خروس برخیز و مشغول ذکر و عبادت خدا باش.
کم ز خروسی مباش مُشتِ پری بیش نیست * از سرِ شب تا سحر ذکرِ خدا میکند
پنج. ای فرزندم هنگامی که معدهی انسان پر شود ، « قَعَدَتِ الْأَعْضَاءُ عَنِ الْعِبَادَةِ » [7] اعضای بدن انسان از عبادت و نماز میایستد ، یعنی سست میشود و پر خوری سبب تنبلی در نماز میشود.
پس سعی کن قبل از پُر شدن معده از غذا دست بکشی.
شش. پسرم من چهارصد پیامبر الهی را درک کردهام و همنشین آنها شده و از موعظههایشان بهرهمند شدهام ، می خواهم چهار نصیحت کنم که برگزیدهی این همنشینی ها است.
یکی از آنها این است ؛ إذا كُنتَ فِي الصَّلاةِ فَاحفَظ قَلبَكَ. [8] هنگامی که به نماز ایستادی و مشغول صحبت با خدا شدی حضور قلبت را حفظ کن و قلبت را به غیرِ خدا نده ، تمام حواست را به خدا بده و متوجه ذات اقدس خدا باش.
#تاریخچه_نماز جلسه 9 ؛ نماز خوبان امت های گذشته 2
در این جلسه در مورد نماز یکی از خوبان امت های گذشته یعنی حضرتِ مریم صحبت میکنیم.
پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : حضرت مریم سلام الله علیها یکی از چهار بانوی برگزیدهی جهان است. [9]
«مریم» به معنی زن عبادت کننده است ، زنی که عاشق سخن گفتن با خداست.
یکی از ویژگیهای او این بود که با فرشتگاه سخن میگفت و در آیهی ۴۳ سورهی آل عمران آمده که فرشتگان او را خطاب قرار دادند که « يَا مَرْيَمُ اقْنُتِي لِرَبِّكِ وَاسْجُدِي وَ ارْكَعِي مَعَ الرَّاكِعِينَ »
در مقابل پروردگات خضوع داشته باش ، سجده کن و همراه با رکوع کنندگان رکوع به جا آور یعنی در نماز جماعت شرکت کن.
در آیهی ۴۳ سورهی بقره آمده که خداوند به بنی اسرائیل دستوراتی داد که یکی از آنها این بود « وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَ ارْكَعُوا مَعَ الرَّاكِعِينْ »
همراه با رکوع کنندگان رکوع کنید ، پس نماز جماعت در دین حضرت موسی و حضرت عیسی علیهما السلام بوده است.
حضرت مریم سلام الله علیها وقتی از دنیا رفتند پسرشان حضرت عیسی علیه السلام در کنار ایشان حاضر نبود ، حضرت عیسی وقتی آمد و دید که مادرشان از دنیا رفته خیلی ناراحت شدند اشک ریختند و دوست داشتند که روح مادرشان را ببینند.
به اذن خداوند روحِ مادرشان را در بهشتِ برزخی مشاهده کردند ، و از مادرشان سؤال پرسیدند : آیا دوست داری باز هم به دنیا برگردی ؟ « هَلْ تُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى اَلدُّنْيَا »
ایشان پاسخ دادند : بله ، به خاطر انجام دو کار دوست دارم که به دنیا برگردم.
« لِأُصَلِّيَ لِلَّهِ فِي لَيْلَةٍ شَدِيدَةِ اَلْبَرْدِ وَ أَصُومَ يَوْماً شَدِيدَ اَلْحَرِّ » [10] دوست داشتم باز به دنیا برگردم تا در شب های بلند و سرد زمستان نماز شب بخوانم و در روزهای گرم و بلند تابستان روزه بگیرم.
پس یکی دیگر از خوبان امت های گذشته که اهل نماز شب بود حضرت مریم سلام الله علیها بود.
#تاریخچه_نماز جلسه 10 ؛ چگونگی نماز در ادیان گذشته 1
در این جلسه میخواهیم به این سؤال پاسخ دهیم که نماز در امت های گذشته دقیقاً به چه شکل بوده است ؟
جزئیات و چگونگی نماز امت های گذشته را بیان کنید ؟
با توجه به اینکه ادیان گذشته تحریف شده است و یکی از آن تحریفها ، تحریف در نماز شان بوده است.
ما از جزئیات نماز آنها اطلاع دقیق نداریم ولی کلیّات نماز آنها را با رجوع به قرآن و روایات اهل بیت علیهم السلام میتوانیم بیان کنیم.
چهار مورد از کلیات را در این جلسه بیان میکنیم :
یک. پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : « الدُّعَاءُ مُخُّ الْعِبَادَة » [11] مغز عبادت و نماز دعا است ؛
پس همان طور که ما مسلمانها در نمازمان دعا داریم و میگوییم « اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقيم » و در قنوت ، رکوع و سجده به ما اجازهی خواندن دعا دادهاند در نمازهای آنها هم دعا وجود داشته است.
دو. پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : « لَا خَيْرَ فِي دِينٍ لَا رُكُوعَ فِيهِ وَ لَا سُجُود » [12] در دینی که رکوع و سجود نباشد هیچ خیری نیست.
پس در دینهای گذشته که مورد تأیید خداست و خیر وجود داشته حتماً رکوع و سجده هم وجود داشته است.
در آیهی ۱۲۵ سورهی بقره آمده که خداوند به حضرت ابراهیم و اسماعیل علیهما السلام فرمودند : « أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ »
خانه من را پاکیزه کنید برای طواف کنندگان ، برای معتکفان و برای کسانی که رکوع و سجده به جای می آورم.
« وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ » یعنی نماز می خوانند و در نمازشان رکوع و سجده دارند.
سه. همانطور که ما مسلمانها مکانِ مسجد را برای نماز جماعت داریم ، در آیهی ۴۰ سورهی حج آمده که :
یهودیان مکانی برای عبادت دسته جمعی داشته اند که قرآن میفرماید نامش «صَلوات» است یعنی همون کنیسه ها
و مسیحی ها هم مکان ویژهی عبادت داشتند که در قرآن از آن به نام «بِیَع» نامبرده شده ، به معنی کلیسا. « صَوَامِعُ وَبِيَعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يُذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا »
چهار. همانطور که ما مسلمانها داخل نماز قسمتهایی از کتاب آسمانیمان یعنی قرآن را میخوانیم ، ( سوره حمد و سورهی دیگر ) یهودیان و مسیحیان هم قسمتهایی از کتابهای آسمانی خود را در نماز میخوانند.
( خداوند 104 کتاب آسمانی نازل کرد که اولین کتاب آسمانی بر حضرت آدم نازل شده و آخرین کتاب آسمانی قرآن است. ) [13]
پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله فرمودند : ای مسلمانها در خانه قرآن و نماز بخوانید و مانند یهود و مسیحیت نباشید که « صَلَّوْا فِي الْكَنَائِسِ وَ الْبِيَعِ وَ عَطَّلُوا بُيُوتَهُم » [14] فقط نماز و خواندن کتاب آسمانی را در عبادتگاه خود انجام میدادند و در خانهشان عبادتِ خدا را انجام نمیدادند.
که اگر خانهای خالی از نماز و قرآن باشد به فرموده پیامبر آن خانه قبرستان است. [15]
پس از ویژگیهای امتهای گذشته این بودهاست که در نمازشان قسمتهایی از کتابهای آسمانی خود را میخواندند.
#تاریخچه_نماز جلسه 11 ؛ چگونگی نماز در ادیان گذشته 2
در جلسه قبل چهار ویژگی کلی نماز در امت های گذشته بیان کردیم. بقیه رو در این جلسه بیان می کنیم.
پنج. نمازهای روزانه زمان شروع و پایان داشته است که حضرت لقمان به پسرشان سفارش میکنند که «همیشه نمازت را در اول وقت بخوان» [16]
یعنی هر نمازی به محض اینکه زمانش شروع شد ، همان ابتدا بخوان و به تأخیر نیانداز.
شش. نمازها به سمت خاصی خوانده میشده ، که نشان دهندهی داشتنِ قبله در امتهای گذشته بوده.
البته ممکن است قبلهی برخی ادیان گذشته هم مانند بخشی از دینِ شان تحریف شده باشد.
ـ زرتشتیان به سمت «نور» نماز میخواندند که آن نور یا خورشید یا ماه یا آتش یا . . . است.
ـ صابئین به سمتِ شمال نماز میخوانند.
ـ یهود و مسیحیت به سمت بیت المقدس نماز میخوانند.
ـ مسلمانها به سمت کعبه نماز میخوانند.
هفت. یهود نمازهای روزانه را سه مورد بیان کردهاند ؛ نماز صبح را از حضرت ابراهیم ، نماز عصر حضرتِ اسحاق و نمازِ مغرب را حضرت یعقوب علیهم السلام آموختهاند. [17]
در آیهی ۷۳ سوره انبیاء نام این سه پیامبر آمده و در ادامه بیان شده که : « وَ أَوْحَيْنَا إِلَيْهِمْ فِعْلَ الْخَيْرَاتِ وَ إِقَامَ الصَّلَاةِ »
ما به این پیامبران یاد دادیم چگونه کارهای خوب انجام دهند ، و چگونه نماز را اقامه کنند.
که ممکن است این سخن یهودیان درست باشد ، یعنی این سه پیامبر نماز ها را به آنان آموخته باشند.
مسیحیت هم سه نماز اصلی دارند در شبانه روز.
زرتشتیان و صابئیان سه نماز اصلی و دو نماز فرعی ـ که جمعاً پنج نماز میشود ـ دارند.
ما مسلمانها در شبانه روز پنج نماز داریم ، و بیان شد که حضرت آدم برای سفید شدن بدنش در یک شبانه روز پنج نماز خواندن و جبرئیل به ایشان فرنودند که اگر فرزندان تو این نمازهای پنجگانه را در یک شبانه روز بخوانند خداوند گناهان آنها را میبخشد و نامهی عملشان پاک و سفید میشود. [18]
که طبق این روایت معلوم میشود که حضرت آدم هم به فرزندانش سفارش روزانه پنج نماز را میکردند.
هشت. در روایت هست که وقتی حضرت ابراهیم علیهالسلام پایه های کعبه را بالا میبرد این ذکر را میگفت : « سُبْحَانَ اللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اللَّهُ أَكْبَرُ » [19]
روایت دیگر است که اگر کسی در شبانه روز صد مرتبه تسبیحات اربعه را بگوید در آخرت همنشین حضرتِ خضر علیه السلام خواهد شد. [20]
پس مشخص می شود که حضرتِ خضر نیز به این ذکر مداومت داشتهاند.
و حضرت سلیمان به یک کشاورز فرمودند : « لَتَسْبِيحَةٌ وَاحِدَةٌ يَقْبَلُهَا اللَّهُ خَيْرٌ مِمَّا أُوتِيَ آلُ دَاوُدَ » [21] یک ذکر سبحان الله که خداوند قبول کند از تمامِ حکومت من برتر و بالاتر است.
پس مشخص میشود ، پیامبران گذشته هم تسبیحات اربعه که در رکعت سوم و چهارم نماز خوانده میشود از آن اطلاع داشته اند و بر این اذکار مداومت میکردند.
البته ممکن است خودشان در نمازهایشان آن ذکرها را می گفتند و یا امتّ شان هم از آنها آموخته بودند و آنها هم در نمازهایشان هم می گفتند.
[1] سوره لقمان ، آیه 12.
[2] سوره لقمان ، آیه 17.
[3] وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 282.
[4] وسائل الشيعة ، ج 11 ، ص 441.
[5] بحار الأنوار ، ج 13 ، ص 411.
[6] ارشاد القلوب ، ص 72.
[7] جامع الأخبار ، ص 516.
[8] المواعظ العددية ، ص 238.
[9] عن النبی صلّی الله علیه و آله : خَيْرُ نِسَاءِ الْعَالَمِينَ أَرْبَعٌ- مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ وَ خَدِيجَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ وَ فَاطِمَةُ بِنْتُ مُحَمَّدٍ وَ آسِيَةُ بِنْتُ مُزَاحِم. ( بحار الانوار ، ج 14 ، ص 201 )
[10] مستدرک الوسائل ، ج ۶ ، ص ۳۳۸.
[11] وسائل الشيعة ، ج 7 ، ص 27.
[12] بحارالأنوار ، ج 21 ، ص 153.
[13] پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله : مِائَةَ كِتَابٍ وَ أَرْبَعَةَ كُتُبٍ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى شَيْثٍ خَمْسِينَ صَحِيفَةً وَ عَلَى إِدْرِيسَ ثَلَاثِينَ صَحِيفَةً وَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ عِشْرِينَ صَحِيفَةً وَ أَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَ الْإِنْجِيلَ وَ الزَّبُورَ وَ الْفُرْقَان. ( الخصال ، ج 2 ، ص 524 )
[14] الكافي ، طبع دارالحدیث ، ج 4 ، ص 618.
[15] در ابتدای حدیث قبلی آمده «نَوِّرُوا بُيُوتَكُمْ بِتِلَاوَةِ الْقُرْآنِ ، وَ لَاتَتَّخِذُوهَا قُبُورا»
[16] إِذَا جَاءَ وَقْتُ الصَّلَاةِ فَلَا تُؤَخِّرْهَا لِشَیْءٍ. ( وسائل الشيعة ، ج 8 ، ص 282 )
[17] طبق سخن ربی خوزه ب. هانینا ، ( Jose b. Hanina ) هر یک از پدران تاریخ یهود یک نماز تأسیس کردند : ابراهیم نماز صبح را ، اسحاق نماز عصر را و یعقوب نماز مغرب را. ( مرکز تخصصی نماز ، نماز در ادیان ، ص 70 )
[18] علل الشرائع ، ج 2 ، ص 339.
[19] بحار الأنوار ، ج 93 ص 166.
[20] عن النبی صلّی الله علیه و آله : مَن قالَ مائَةَ مَرَّةٍ : «سُبحانَ اللّهِ ، وَ الحَمدُ للّهِ ، وَ لا إلهَ إلَا اللّهُ ، وَ اللّهُ أكبَرُ» كُتِبَ اسمُهُ في ديوانِ الصِّدّيقينَ ، و لَهُ ثَوابُ الصِّدِّيقينَ ، و لَهُ بِكُلِّ حَرفٍ نورٌ عَلَى الصِّراطِ ، و يَكونُ فِي الجَنَّةِ رَفيقَ الخِضرِ عليه السلام. ( بحار الأنوار ، ج 93 ، ص 173 )
[21] مستدرك الوسائل ، ج 5 ، ص 323.