فداییان امام هادی علیه السلام

#تاریخچه_نماز جلسه 12 ؛ نماز پیامبر قبل و بعد از بعثت 1

آیا پیامبر عزیزمان قبل از بعثت هم نماز می‌خواندند ؟ اگر قبل از پیامبری ایشان نماز می‌خواندند نمازشان چگونه بوده ؟

چهار نکته را بیان می‌کنم تا پاسخ روشن شود

یک. امیرالمومنین علیه السلام فرمودند : « صَلَّيْتُ قَبْلَ النَّاسِ بِسَبْعِ سِنِينَ » [1]

من هفت سال قبل از اینکه مسلمان‌ها شروع کنند به نماز خواندن ، نماز می خواندم.

اگر شروع نماز مسلمان‌ها از سالِ اول بعثت باشد یعنی ۷ سال قبل از بعثت ، امیرالمومنین نماز می خواندند.

و اگر سالِ شروع نماز مسلمان‌ها سال سوم بعثت باشد ـ یعنی سالی که دعوتِ علنی شروع شد ـ پس امیرالمومنین چهار سال قبل از بعثت ، نماز می‌خواندند.

و این نمازِ امیرالمومنین را پیامبر اکرم به او یاد دادند. پس حتماً خود پیامبر هم نماز می خواندند.

دو. آقا امیرالمومنین فرمودند : از وقتی که پیامبر عزیزمان از شیر گرفته شدند خداوند با عظمت‌ترین فرشته‌اش را همراه پیامبر کرد در شبانه روز تا « يَسْلُكُ بِهِ طَرِيقَ الْمَكَارِمِ وَ مَحَاسِنَ أَخْلَاقِ الْعَالَم‏ » [2] بهترین اخلاق ، خلق و خو و بهترین روش و منش زندگی را به ایشان یاد بدهند.

و مسلّم است که یکی از بهترین اخلاق‌ها ارتباط زیبا با خداست و اقامه نماز که پیامبر عزیزمان از آن فرشته یاد گرفتند.

سه. هیچ نقل تاریخی وجود ندارد که پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله حتی یک بار برای عبادت به «کِنیسه» یعنی محلّ عبادت یهودیان یا «کلیسا» محل عبادت مسیحیان رفته باشند ولی نقل‌های بسیار زیادی داریم که حضرت قبل از پیامبری روزهای زیادی از سال را در «غار حِرا» مشغول عبادت شب زنده‌داری و مناجات با خدا می شدند.

چهار. اینکه نماز پیامبر طبقِ شریعت حضرت ابراهیم باشد یا طبق شریعتِ حضرت موسی یا عیسی ، این را دلیلی برایش نداریم.

فقط این را می‌دانیم که پیامبر عزیزمان مستقیماً تحت تربیت خود خداوند قرار گرفته بودند و با توجه به اینکه ایشان باید دینِ جدیدی را به مردم عرضه می‌کردند نماز و عبادت ایشان را خود خدا به ایشان یاد ‌داده است.

#تاریخچه_نماز جلسه 13 ؛ نماز پیامبر قبل و بعد از بعثت 2

در جلسه قبل چهار نکته در رابطه با نمازِ پیامبر قبل از بعثت ایشان خدمت تان ارائه نمودیم.

پنج. شیوه آموزش نماز به پیامبر عزیزمان به صورت تدریجی بوده است.

«ابن شهرآشوب» می گوید وقتی پیامبر عزیزمان ۳۷ سال داشتند ـ یعنی ۳ سال قبل از بعثت ایشان ـ جبرئیل نازل شد و « وَ أَنْزَلَ عَلَيْهِ مَاءً مِنَ السَّمَاء » آبی از آسمان آورد و « عَلَّمَهُ الْوُضُوءَ وَ الرُّكُوعَ وَ السُّجُود » [3] و وضو و رکوع و سجده را به پیامبر عزیزمان آموزش دادند. یعنی شیوه کامل وضو و رکوع و سجده را در آن زمان به ایشان آموزش دادند.

باید توجه داشته باشیم که آموزشِ نماز به صورت تدریجی بوده یعنی اینکه نمازهای روزانه در پنج وعده باشد یا تعداد رکعات نماز چقدر باشد به تدریج کامل شد.

شش. قرآن قبل از بعثت پیامبر نازل نشده بود ، پس نماز حضرت ـ قبل از بعثت شون ـ مجموعه‌ای از دعاها و ذکرهایی بوده که حضرت داخل نمازشان می خواندند.

بعد از اینکه حضرت به پیامبری رسیدند در نقلی هست که جبرئیل با پیامبر صلّی الله علیه و آله همراه شدند به سمت بالای مکه که جبرئیل پایشان را به زمین زدند چشمه‌ای جوشید ، پیامبر عزیزمان وضو گرفتند و نمازی اقامه کردند ، که آن نماز ، نماز ظهر بوده و این اولین نمازی بوده که بر ایشان واجب شده بود. [4]

در سوره بقره آیه ۲۳۸ هم آمده که « حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى‏ » و مراقبت کنید بر همه نمازها به ویژه «نماز میانه» که بیشتر مفسّرین فرمودند : منظور از نمازِ میانه نماز ظهر است که اهمیت ویژه‌ای دارد و اولین نمازی است که بر پیامبر عزیزمان هم واجب شده است.

هفت. در ابتدای بعثت تا سفرِ معراجِ نماز بر پیامبر واجب بود و بر امت ایشان مستحب بود « كَانَتْ فَرْضاً عَلَيْهِ وَ سُنَّةً لِأُمَّتِه‏ » [5] و بعد از سفر معراج بود که نماز بر همه مسلمان‌ها نماز واجب شد.

در بین دستوراتی که خداوند بر امت پیامبر واجب کرد در زمانی که پیامبر عزیزمان در مکه بودند یعنی حدود ۱۳ سالِ اولِ بعثت فقط وضو و نماز بر مسلمان‌ها واجب شده بود و احکامی مثل روزه ، حج ، خمس ، زکات و احکام دیگر در مدینه بر مسلمان‌ها واجب شد.

#تاریخچه_نماز جلسه 14 ؛ نماز پیامبر قبل و بعد از بعثت 3

در این جلسه دو نکته دیگر از نماز پیامبر را با هم مرور می‌کنیم.

یک. سوره علق اولین سوره‌ای است که بر پیامبر صلّی الله علیه و آله نازل شده و آیات این سوره همه با هم نازل شده در این سوره آمده « أَ رَأَيْتَ الَّذِي يَنْهى‏ * عَبْداً إِذا صَلَّى‏ » [6] آیا ندیدی کسی را که مانع نماز شخص دیگر می‌شد ؟

مفسّرین فرمودند که این آیات در رابطه با ابوجهل است که مانع نماز پیامبر می‌شدند.

پیامبر عزیزمان بارها در مسجدالحرام رو به کعبه می‌ایستادند به گونه‌ای که هم‌زمان هم رو به کعبه بودند و هم رو به مسجد الاقصی که قبله‌گاه اول مسلمان‌ها بود. [7]

ابوجهل از نماز پیامبر و سجده‌های طولانی حضرت به شدّت نفرت داشتند یک بار که حضرت در داخل مسجد بودند رفتند شکمبه ی شتر را که پر از کثافات است آورد و بر کمر پیامبر گذاشت و لباس حضرت را آلوده کردند. [8]

یک بار دیگر گفتند اگر من این بار پیامبر را در حال سجده ببینم با پایم گردن او را خُرد می‌کنم.

ابوجهل درشت هیکل بود و چهارشانه و قوی هیکل بود. وقتی پیامبر عزیزمان صلّی الله علیه و آله در سجده قرار گرفتند ابوجهل به سمت پیامبر رفت ولی انگار که از چیزی به شدت ترسیده باشد به عقب می‌آمد و وحشت زده بود به او گفتند : «چرا به قولی که دادی عمل نکردی ؟» گفت : من گودالی از آتش دیدم و موجوداتی را دیدم که پَر داشتند . . . ترسیدم عقب آمدم!.

پیامبر عزیزمان فرمودند : آن موجودات فرشتگان بودند و اگر ابوجهل به من نزدیک می‌شد او را تکّه تکّه می‌کردند. [9]

پس طبق این آیات ، پیامبر عزیزمان نماز را اقامه می‌کردند و مردم هم با مفهوم نماز آشنا بودند که در این سوره که اولین سوره قرآن است صحبت از نماز شده و این نماز پیامبر یا در روزهای اول بعثت پیامبر بوده یا طبق نظر بسیاری از مفسرین قبل از بعثت پیامبر بوده که حضرت نماز می‌خواندند.

و در آیه آخر این سوره خدا به پیامبر صلّی الله علیه و آله می‌فرماید : « كَلاَّ لا تُطِعْهُ وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِب‏ » سجده کن و این سجده‌ات را هم طولانی کن ما از تو حفاظت می‌کنیم. تو به واسطه سجده به ما نزدیک خواهی شد.

دو. در ابتدای سوره مزّمل که سومین سوره ایی است که بر پیامبر نازل شده یعنی در همان هفته‌ها و ماه‌های اول بر پیامبر نازل شده آمده : « يا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلا » ای پیامبر مقداری از شب را بیدار باش و به نماز مشغول شو که طبق این آیه نماز شب بر شخص پیامبر واجب شده بود.

و در آیه آخر سوره مزّمل آمده که « إِنَّ رَبَّكَ يَعْلَمُ أَنَّكَ تَقُومُ أَدْنَىٰ مِنْ ثُلُثَيِ اللَّيْلِ وَنِصْفَهُ وَثُلُثَهُ » ما می‌دانیم که تو یک سوم یا نصف یا دو سوم شب ها را بیدار می‌مانی و به نماز مشغول می‌شوی. ! پس غیر از نمازهای روزانه ، نماز شب هم در همان اوایلِ بعثت ، بر پیامبر عزیزمان واجب شد.

[1] بحار الأنوار ، ج‏ 38 ، ص 209.

[2] نهج البلاغه ، خطبه 192.

[3] محمدی ری شهری ، الصلاةُ فِي الكتابِ وَ السُّنة ، ص 28.

البته در نقل طبری آمده در روز اول بعثت، جبرئیل وضو و نماز را به پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله آموزش داد.

أتى‏ جِبريلُ عليه السلام رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله ... ثُمَّ ظَهَرَ لَهُ بِرِسالَةِ اللَّهِ عز و جل يَومَ الإِثنَينِ، فَعَلَّمَهُ الوُضوءَ وعَلَّمَهُ الصَّلاةَ، وعَلَّمَهُ‏ «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ».[3]

[4] فَأتاهُ يَوما و هُوَ بِأَعلى مَكَّةَ ، فَغَمَزَ بِعَقِبِهِ بِناحِيَةِ الوادي ، فَانفَجَرَ عَينٌ ، فَتَوَضَّأَ جَبرَئيلُ و تَطَهَّرَ الرَّسولُ ثُمَّ صَلَّى‏ الظُّهرَ ، و هيَ أوَّلُ صَلاةٍ فَرَضَهَا اللّهُ تَعالى‏. ( محمدی ری شهری ، الصلاة في الكتاب و السنة ، ص 28 )

[5] محمدی ری شهری ، الصلاة في الكتاب و السنة ، ص 28.

[6] سوره علق ، آیه 9.

[7] امام حسن عسکری علیه السلام : لَمَّا کَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلّی الله علیه و آله بِمَکَّةَ أَمَرَهُ اللَّهُ تَعَالَی أَنْ یَتَوَجَّهَ نَحْوَ الْبَیْتِ الْمُقَدَّسِ فِی صَلَاتِهِ وَ یَجْعَلَ الْکَعْبَةَ بَیْنَهُ وَ بَیْنَهَا إِذَا أَمْکَنَ وَ إِذَا لَمْ یَتَمَکَّنِ اسْتَقْبَلَ الْبَیْتَ الْمُقَدَّسَ کَیْفَ کَانَ وَ کَانَ رَسُولُ اللَّهِ یَفْعَلُ ذَلِکَ.

امام عسکری علیه السلام هنگامی که رسول‌خدا در مکّه بود ، خداوند به او امر فرمود که به‌سوی بیت‌المقدّس نماز بخواند و تا جایی که می‌تواند ، کعبه را بین خود و بیت‌المقدّس قرار دهد و اگر نتوانست ، فقط باید جهت بیت‌المقدّس را در نظر بگیرد. ( بحارالأنوار ، ج ۴ ، ص۱۰۴ )

[8] ابن مسعود : كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلّی الله علیه و آله فَصَلَّى فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ وَ نَاسٌ مِنْ قُرَيْشٍ وَ أَبُو جَهْلٍ نَحَرُوا جَزُوراً فِي نَاحِيَةِ مَكَّةَ فَبَعَثُوا وَ جَاءُوا بِسَلَاهَا فَطَرَحُوهُ بَيْنَ كَتِفَيْه‏. ( بحار الأنوار ، ج‏ 18 ، ص 57 )

[9] قَالَ [ابوجهل] إِنَّ بَیْنِی وَ بَیْنَهُ خَنْدَقاً مِنْ نَارٍ مَهُولًا وَ رَأَیْتُ مَلَائِکَةً ذَوِی أَجْنِحَةً فَقَالَ النَّبِیُّ لَوْ دَنَا مِنِّی لَاخْتَطَفَتْهُ الْمَلَائِکَةً عُضْواً عُضْواً ( بحارالأنوار ، ج۱۸ ، ص۶۰ )