#همنشین_خدا 36 ؛ مقایسه واجب با مستحب

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

همان طور که می‌دانید در مجموعه معارف دین، مقایسه‌های درست به ما کمک می‌کنند اهمیت و ارزشِ گزاره‌های دینی را بهتر درک کنیم. حالا می‌خواهیم با هم بین واجب و مستحب مقایسه کنیم و سه تا از تفاوت‌های آنها را بیان کنیم.

یک. خداوند در مستحب تخفیف و آسانی بیشتری قرار داده است. [1]

مثلاً نماز مستحبی را می‌توانیم در حال حرکت بخوانیم رعایت قبله هم لازم نیست ، اما نمازِ واجب را باید در حالِ آرامش بدن و رو به قبله بخوانیم.

نمازِ مستحبی را ـ حتی اگر بدنِ ما هم سالم باشد ـ می‌توانیم نشسته بخوانیم اما نماز واجب اگر بدنِ ما سالم باشد باید ایستاده بجا بیاوریم.

در نماز مستحبی اگر بین رکعت اول و دوم شک کنیم نمازِ ما صحیح است. اگر خواستی بنا را بر رکعتِ اول می‌گذاری و اگر خواستی بنا را می‌گذاری بر رکعت دوم ، اما در نماز واجب ، اگر شک کنی یک رکعت خوانده‌ای یا دو رکعت نماز باطل است.

دو. خداوند در روز قیامت از مستحب از ما نمی‌پرسد ، از واجب می‌پرسد ، که انجام دادی یا ندادی؟ درست انجام دادی یا غلط؟

اگر کسی در طول عمرش حتی یک رکعت نمازِ مستحبی نخواند در روز قیامت توبیخ نمی‌شود اما نخواندنِ نماز واجب تنبیه دارد.

به همین خاطر برای نزدیکان ما که از دنیا رفته‌اند و نماز قضا دارند اگر مثلاً دو رکعت نماز قضایِ صبح برایش بخوانیم بهتر از این است که دو رکعت نماز مستحبی بخوانیم ، چون خداوند از واجبِ او سؤال می‌پرسد نه از مستحب.

سه. امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند : اگر اشتیاق و رغبت داشتی « فَاحْمِلُوهَا عَلَى‏ النَّوَافِلِ‏ »[2] مستحب را بجا بیاور.

اما اگر مثلاً دو رکعت نماز شب خواندی یا دو صفحه دعای کمیل خواندی و دیدی اشتیاق به ادامه دادن نداری ، حضرت فرمودند : ادامه نده ! رها کن.

امّا در واجب این چنین نیست نماز صبح بر ما واجب شده ، چه اشتیاق و علاقه و میل داشته باشیم چه نداشته باشیم.

خدا ما را موفق کند واجبات را انجام بدهیم و برای مستحبات اشتیاق داشته باشیم.

[1] امیرالمؤمنین علیه السلام : لَا رُخْصَةَ فِی‏ فَرْضٍ وَ لَا شِدَّةَ فِی نَافِلَةٍ. (تحف العقول ، النص ، 174)

[2] إِنَّ لِلْقُلُوبِ إِقْبَالًا وَ إِدْبَاراً فَإِذَا أَقْبَلَتْ فَاحْمِلُوهَا عَلَى‏ النَّوَافِلِ‏ وَ إِذَا أَدْبَرَتْ فَاقْتَصِرُوا بِهَا عَلَى الْفَرَائِضِ‏. (نهج البلاغة ؛ حکمت 312 )