166 ـ پسر 16 ساله ام دوستان نامناسبی دارد؛ به گونه ای که تأثیر نامطلوبی بر رفتار و گفتارش گذاشته اند. آیا راهکاری وجود دارد که ارتباط آنان را قطع کنم؟

دوستی های فرزندان ما در سنین گوناگون، ویژگی هایی دارد. دوستی کودکان بین سنین 4 تا 8 عمیق نیست؛ بلکه ارتباطی یکطرفه است؛ بدین جهت، به راحتی قهر می کنند و دوستی ها را رابطه ای دامنه دار نمی بینند؛ بنابراین، والدین با سختی کمتری می توانند رابطه دوستی را قطع کنند.

فرزندان تا 14 سالگی از دوستان خود تأثیر می پذیرند؛ اما هنوز هم به طور جدی صمیمیتی بین آنان ایجاد نمی شود؛ بنابراین، امیدی به قطع ارتباط آن ها هست؛ اما پس از 14 سالگی، وارد مرحله صمیمیت می شوند و دوستی هایشان پایدار می شود و به دوستان خود احساس وابستگی خاصی می یابند.

عمیق ترین و بادوام ترین دوستی ها بین 14 تا 20 سال است؛ بدین سبب، قطع ارتباط فرزند با دوستان در این سن، بسیار مشکل است و باید کاملاً سنجیده و حساب شده باشد.

برای قطع ارتباط او با دوستان نامناسب به نکته های ذیل توجه و از راهکارهای پیشنهادی استفاده کنید:

1. از اهرم فشار استفاده نکنید؛ زیرا به موضع لجاجت می افتد و در برابر خواسته شما مقاومت خواهد کرد.

2. برای قطع ارتباط، زیاد اصرار نکنید. حریص تر می شود.

3. هرگز به دوستان او توهین نکنید. توجه داشته باشید که نوجوان درباره دوستان خود، تعصب ویژه ای دارد و جسارت شما او را سخت می آزارد و سبب پایداری دوستی اش خواهد شد.

4. انتظار نداشته باشید که یکباره تمام دوستانش را کنار بگذارد و با همه قطع رابطه کند؛ بنابراین، بردبار باشید و به تدریج مشکل را حل کنید. بدین صورت که ابتدا از او بخواهید برخی از دوستانش را که آلودگی بیشتری دارند رها کند و با بقیه نیز کمتر ارتباط داشته باشد و به مرور ارتباط را قطع کند.

امام علی 7 می فرماید: باین اهل الشرّ تبن عنهم [1] از اهل شر دوری کن، از آنان جدا می شوی.

5. با تغییر منزل، مدرسه، کلاس، سرویس مدرسه، باشگاه ورزشی و مؤسسه هنری اش، به طور غیرمستقیم، زمینه دیدار با دوستانش را کمتر کنید.

6. با ارتباط بیشتر با نزدیکان مطلوب، زمینه جایگزینی دوستان شایسته را برایش فراهم سازید.

7. اگر به دین و ارزش های مذهبی پایبند است، او را با آموزه های دین در این زمینه آشنا سازید و به او گوشزد کنید که دوست نامطلوب می تواند بر دین او اثر بگذارد (المرء علی دین خلیله؛ [2] انسان بر دین دوست خود است.)

بهترین زمان برای القای این ارزش ها، موقعیت های عاطفی (ر.ک: پرسش 19) ، و بهترین شیوه، تحریک عواطف و احساسات (ر.ک: پرسش 52) است که باید با نرمی و عطوفت، او را متوجه ضرر جدی دوست نامطلوب کنید.

توجه داشته باشید که اشاره مستقیم به دوستان ناشایست او، وی را به موضع مقاومت می کشاند؛ بنابراین، بهتر است کلی گویی کنید. مناسب ترین جمله می تواند این باشد که« پسرم! مدتی است رفتار و کردارت تغییر کرده. خودت بررسی کن و ببین از کجا سرچشمه می گیرد. آیا معلم، همکلاسی یا دوست روی تو اثر گذاشته است؟»( دوست را به عمد در جایگاه سوم قرار دادم تا حساسیت او برانگیخته نشود).

در صورت وجود زمینه های مذهبی در او، آیات شریف قرآن و روایات امامان معصوم : می تواند بر وی اثرگذار باشد.

به او بگویید که روز قیامت، برخی با حسرت و پشیمانی می گویند: ای کاش فلانی را دوست نمی گرفتم. او مرا از راه حق گمراه ساخت:

یا ویلتی لیتنی لم اتخذ فلاناً خلیلاً. لقد اضلنی عن الذکر بعد اذجاءنی [3]

سخن امام علی 7 نیز در این زمینه بسیار هشداردهنده است: مجالسة اهل الهوی منساةٌ للایمان و محضرةٌ للشیطان [4]همنشینی با هواپرستان، سبب فراموشی ایمان می شود و محضر شیطان است.

اگر اکنون برای قطع ارتباط موفق نشدید، سنین 18 تا 20 را از دست ندهید؛ زیرا در این سنین، به سبب اشتغال، دانشگاه، ازدواج و خدمت سربازی، دوستی ها ناپایدار می شود.

167 ـ پسر 8 ساله ام دائم می گوید: من بد هستم. علت این سخن او چیست و چگونه باید با او برخورد کنم؟

تا مدت یک ماه، به این سخن او بی توجهی کنید و حساسیت نشان ندهید؛ زیرا ممکن است برای جلب توجه باشد.

در عین حال به علل احتمالی ذیل نیز توجه کنید:

1. القائات منفی اطرافیان: هر کودکی از خود برداشتی دارد که به آن، « خود انگاره» ( self image) می گویند و درصد بالایی از این خود انگاره را دیگران به او می دهند. ممکن است اطرافیان، به ویژه والدین، او را فراوان سرزنش می کنند و به او نقش منفی می دهند و این رفتار، سبب خود انگاره ای منفی در او شده است و خود را بد و آدمی منفی می داند. اگر چنین چیزی است، رفتار خود را اصلاح کنید.

2. احساس گناه: ممکن است به سبب رفتارش، به ویژه رفتاری که از دید او خلاف نیست( برای مثال کنجکاوی در مسائل جنسی) به شدت توبیخ می شود. توبیخ شدید، سبب احساس گناه در کودک می شود و دیدی منفی را درباره خودش پدید می آورد. از توبیخ شدید او بپرهیزید.

3. ناکامی ( محرومیت شدید): محرومیت های شدید در زندگی( برای مثال، محرومیت از محبت والدین) و ناکامی در تحصیل و... اعتماد به نفس کودک را می گیرد و باعث می شود خود را آدم بی ارزشی بداند. بکوشید با ایجاد فضایی سالم در خانه و برخوردهای مناسب، اعتماد به نفس از دست رفته او را بازگردانید (ر.ک: پرسش 52)

[1] ـ نهج البلاغه، نامه 31، ش 92.

[2] ـ حر عاملی، وسائل الشیعه، ج 4، ص 207.

[3] ـ فرقان، 28.

[4] ـ نهج البلاغه، خطبه 86، ش 11.