: صد و ده آداب مختصرِ نماز )

  • يكى از اصحاب امام صادق 7به نام حَمّادِ بنِ عیسی مى‏گويد: روزى حضرت فرمودند: اى حَمّاد! آيا نمازت را به خوبى اِقامه مى‏كنى؟

عرض كردم آقاى من! همه ی كتابِ نماز حَريز ـ كه يكى از اصحاب شما است ـ را حفظ هستم.

حضرت فرمود: مانعى ندارد، بايست و نماز بخوان تا ببينم چگونه اِقامه مى‏نمايی.

يك نماز را به عنوان نمونه خواندم، حضرت پس از مشاهده فرمود: «اى حَمّاد! خوب نماز را اِقامه نمى‏كنى! چقدر زشت است كه شخص شصت يا هفتاد سال از عُمرش بگذرد و يك نماز تمام و كامل با حدود و آداب آن به جا نياورده باشد.»

حَمّاد مى‏گويد: در خودم احساس كوچكى كردم و گفتم: فدايتان گردم، حال كه چنين است پس نماز را به من بياموزيد.

حضرت صادق 7ايستادند و دو ركعت نماز با ادب و آداب رعايت كامل حدود آن اِقامه نمودند و فرمودند: نماز را اين چنين اقامه كن و حمّاد آداب نماز حضرت را به خاطر سِپرد.

  • از این روایت و دیگر روایات آدابِ نماز جمع آوری شده است و ما صد و ده نکته به اختصار خدمت علاقه مندان تقدیم می کنیم.

  • پیامبر رحمت 9فرمودند : وقتی کسی در نماز امام جماعت شد، نماز را مختصر بخواند چرا که در میان مردم کوچک و بزرگ و بیمار و ناتوان و حاجتمند هست و هر وقت برای خود نماز گزارد، هر چه خواهد طول دهد. ( نَهجُ الفَصاحه؛ ص 459 )

  • بنابراین آدابی که سبب طولانی شده نماز می گردد را در نماز واجب فُرادی یا نمازِ مستحبی رعایت کنیم.

( مُستحبّات وضو )

  1. مسواك زدن قبل از وضو
  2. شستن دستها قبل از وضو
  3. سه مرتبه مَضمَضه (آب در دهان گرداندن)
  4. سه مرتبه اِستِنشاق (آب در بينى كردن)
  5. هنگام رسيدن دست به آب بگويد: بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحيم
  6. با توجه وضو بگيرد (از کاری که توجّه او را کم می کند بپرهیزد مثل نگاه کردن به تلویزیون یا سخن گفتن با دیگران)
  7. در حال وضو سوره قَدر بخواند
  8. چشمانش را در حال شستنِ صورت باز بگذارد
  9. بعد از وضو آيَـةَ الكُرسی بخواند
  10. آب وضو را خُشك نکند
  11. از ديگران در مقدمات وضو مانند آب ريختن در دست و باز و بسته کردن شیر آب و... کمک نگیرد

( مُستحبّات لباس نمازگزار )

  1. پوشيدن عبا برای مردان به خصوص براى امام جماعت
  2. پوشيدن لباس سفيد (ممکن است چادر سفید را شامل شود)
  3. پوشيدن پاكيزه‏ترين لباس‏ها ( پوشيدن لباس كثيف مکروه است)
  4. از پنبه و كَتان بودن لباس
  5. استعمال بوى خوش (عطر زدن ارزش نماز را هفتاد برابر می کند)
  6. دست كردن انگشتر عقيق
  7. انداختن گردن ‏بند براى خانم ‏ها

( مَکروهات لباسِ نمازگزار )

  1. پوشيدن لباس مِشکی غیر از عمامه و عبا و چادر
  2. نماز با لباس نازك «براى مردان» مانند زیر پوش
  3. نماز با زير جامه به تنهايى، اگر چه نازك نباشد
  4. پيراهن را داخل شلوار قرار دادن
  5. نقاب انداختن براى زنان در صورتى كه مانع قرائت نشود وگرنه نمازش باطل است (ممکن است چادر انداختن زن ها جلوی صورت هم شامل شود)
  6. باز بودن دكمه‏هاى لباس (پیراهن یا مانتو)
  7. پوشيدن لباسى كه نقش صورت دارد
  8. لباس تَنگ

( مُستحبّات مكانِ نمازگزار )

  1. نماز در مسجد خوانده شود. (ترتیب فضیلت مسجدهای یک شهر: مسجد جامع، مسجد محله، مسجد بازار)
  2. نماز در «حرم امامان» به جا آورده شود که فضیلت آنها از مسجد بیشتر است
  3. زن‏ها در خانه، نماز بخوانند؛ ولى اگر بتوانند كاملاً خود را از نامحرم حفظ كنند بهتر است در مسجد نماز بخوانند
  4. در مسجد مکان نماز مختلف باشد، زيرا هر مكانى براى نماز گزارنده آن در روز قيامت شهادت مى‏دهد و در منزل مکان نماز ثابت باشد
  5. در جايى كه محل رفت و آمد است و يا كسى در مقابلش ایستاده نماز ‏نگزارد

( مُستحبّات اَذان و اقامه )

  1. رو به قبله بودن
  2. ايستاده بودن
  3. صحبت نكردن در ميان عبارت های اذان و اقامه
  4. آرام بودن بدن در اقامه (تکان های جزئی هم نخورد)
  5. بلندتر بودن صداى اذان از اقامه
  6. فاصله انداختن بين اذان و اقامه به برداشتن يك گام، يا نشستن، يا سجده كردن، يا ذكر گفتن، يا دعا كردن و يا ساكت بودن
  7. كسى كه اذان و اقامه ديگرى را شنيده است، بهتر است اذان و اقامه نگوید

‏( مُستحبّات تکبـیرةُ الإحرام )

  1. شش تكبير بگوید و هفتمين تكبير را، تَكبيرَةُ الإحرام قرار دهد
  2. موقع گفتن تكبير اوّل نماز، و تكبيرهاى بين نماز و تکبیر پایان نماز، دست‏ها را تا مقابل گوش‏ها بالا بَرد
  3. دست‏ها در هنگام گفتن تكبير این گونه بالا بَرد : انگشتان به هم چسبيده باشند. كف دست‏ها مقابل قبله باشند. با بالا آوردن دست‏ها تكبير را شروع نمايد و هنگام رسیدن دست‏ها به کنار گوش‏ها يا مقابل صورت تکبیر تمام شود و دست‏ها از گوش‏ها عقب تر نرود

‏ ( مُستحبّات قيام )

  1. بدن را راست نگه دارد و سر را راست نگه دارد
  2. شانه‏ها را پايين بيندازد
  3. دست‏ ها را روى ران ها بگذارد
  4. انگشتان دست را به هم بچسباند
  5. جاى سجده را نگاه كند
  6. سنگينى بدن را به طور مساوى روى دو پا بيندازد
  7. اگر نمازگزار زن است پاها را به هم بچسباند و اگر مرد است پاها را از سه انگشت باز، تا يك وجب فاصله دهد
  8. نوکِ انگشتانِ پا به سمت قبله باشد

( مُستحبّات قِرائت )

  1. بعد از تَكبيرَةُ الإحرام و قبل از قرائت سوره حمد آهسته بگويد: أعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّيطانِ الرَّجيم
  2. با ترتيل بخواند؛ يعنى به صورتى بخواند كه حروف آن آشكار باشد.
  3. با لحن و صداى زیبا بخواند
  4. به معناى آیات توجه داشته باشد
  5. در آخر هر آيه وقف كند؛ يعنى آن را به آيه بعد نچسباند
  6. بين حمد و سوره و هم چنين بعد از فراغ از سوره و پيش از قنوت يا تكبير ركوع قدرى مکث كند
  7. در نماز جماعت، بعد از تمام شدن حمد امام و در نماز فرادى، بعد از آن كه حمد خودش تمام شد بگويد: اَلحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمين
  8. بعد از خواندن سوره توحید يك يا دو يا سه مرتبه بگوید: كَذلِكَ اللّهُ رَبّى
  9. در تمام نمازها در ركعت اول، سوره قدر و در ركعت دوم، سوره توحید (قُل هُوَ اللّهُ أحَد) را بخواند. البته سوره های دیگر نیز استحباب دارد
  10. در ركعت سوم و چهارم بعد از تسبيحات اربعه، استغفار كند؛ مثلاً بگويد: اَستَغفِرُ اللّهَ رَبّى وَ أتوبُ اِلَيه

( مَكروهات قِرائت ) ‏

  1. نخواندن سوره توحید در تمام نمازهاى يك شبانه روز
  2. خواندن سوره‏اى كه در ركعت اول خوانده در ركعت دوم؛ مگر سوره توحید
  3. خواندن سوره توحید به يك نفس

( مُستحبّات ركوع )

  1. گفتن تکبیر قبل از رفتن به ركوع در حالى كه راست ايستاده (در حال حرکت تکبیر نگوید)
  2. مرد دست‏ها را روى زانوها بگذارد و زن دست‏ها را بالاتر از زانوها بگذارد
  3. انگشتان دست را باز گذارند
  4. مرد زانوها را به عقب بدهد و زن زانوها را به عقب ندهد
  5. صاف نگه داشتن کمر «براى مردها» به صورتى كه اگر يك قطره آب روى کمر قرار گيرد جا به جا نشود
  6. كشيدن گردن به گونه ای که در امتداد و مساوی با «کمر» باشد
  7. نگاه بين دو قدم باشد
  8. دو آرنج را باز نگه دارد
  9. ذكر ركوع را سه مرتبه يا پنج مرتبه يا بيشتر تكرار نمايد و به عدد فرد ختم نماید
  10. پيش از ذكر رکوع و ذکر سجده و همچنین بعد آن، صلوات بفرستد
  11. بعد از آن كه از ركوع برخاست و راست ايستاد، در حال آرامى بدن بگويد: سَمِعَ اللّهُ لِمَن حَمِدَهُ

( مُستحبّات سُجود )

  1. بعد از آن كه سر از ركوع برداشت و كاملاً ايستاد براى رفتن به سجده تكبير بگويد
  2. موقعى كه مرد مى‏خواهد به سجده برود، اول دست‏ها را به زمين مى‏گذارد و اما زن، اوّل زانوها را به زمين گذارده و به طور كامل مى‏نشيند سپس سجده مى‏رود
  3. تمام پيشانى را به چيزى كه سجده بر آن صحيح است بگذارد مثلاً مهری داشته باشد که تمام پیشانی با آن تماس پیدا کند
  4. بينى را به مُهر يا چيزى كه سجده بر آن صحيح است بگذارد
  5. در سجده انگشتان دست‏ها را به هم چسبانده و برابر گوش‏ها بگذارد، به طورى كه سر انگشتان رو به قبله باشد
  6. در حال سجده به آخرِ بينى نگاه كند ‏
  7. در حال سجده مردها آرنج‏ها را به زمين نچسبانند و بازوها را از پهلو جدا نگه دارند و زن‏ها آرنج‏ها را بر زمين بگذارند و اعضاى بدن را به يكديگر بچسبانند
  8. محل سجده و جاى ايستادن هم سطح باشد
  9. پیشانی و انگشتان پا را بيش از حدّ واجب بر زمين قرار دهد
  10. بر خاك سجده نمايد و بر سنگ و چوب سجده نكند
  11. در ميان اذكار براى سجود سُبحانَ رَبّىَ الاَعلى وَ بِحَمدِه را انتخاب كند
  12. در هر سجده يا سجده آخر نماز دعا كند
  13. طول دادن سجده به ذكر یا دعا؛ مثلاً ذکر سجده را سه مرتبه يا پنج مرتبه يا بيشتر تكرار نمايد و به عدد فرد ختم نماید
  14. بعد از سجده و همچنین در حال تشهّد اگر نمازگزار مرد است بر ران چپ بنشيند و روى پاى راست را به كف پاى چپ بگذارد و اگر زن است حضرت امام 1 فرموده‏اند: چهار زانو بنشيند
  15. بعد از سر برداشتن از سجده اول و سجده دوّم در حالى كه بدن آرام است تكبير بگويد و دست‏ها را مانند تَكبيرَةُ الإحرام بالا بياورد
  16. گذاردن كف دست راست بران راست و كف دست چپ بر ران چپ
  17. بین سجده اول و دوم در حال آرامش بدن بگويد: أستَـغفِرُ اللّهَ رَبّى وَ أتوبُ اِلَيه
  18. براى رفتن به سجده دوم در حال آرامى بدن تکبیر بگويد
  19. مرد در موقع بلند شدن دست‏ها را پس از زانوها از زمين بر دارد و زن بنشید و بعد راست بلند شود
  20. در حال بلند شدن بعد از سجده دوّم بگويد: بِحَولِ اللّهِ وَ قُوَّتِهِ اَقومُ وَ اَقعُد

( مُستحبّات تشهد )

  1. نگاهش به طرف زانوهايش باشد.
  2. پيش از تشهّد بگويد: اَلحَمدُ لِلّه
  3. دست‏ها را بر ران‏ها بگذارد و انگشت‏ها را به يكديگر بچسباند.
  4. در رکعت دوم بعد از تشهّد بگويد: وَ تَقَبَّل شَفاعَتَهُ وَ ارفَع دَرَجَتَه

( مُستحبّات قنوت )

  1. گفتن تکبیر قبل از قنوت
  2. دست‏ها را طورى بگيرد كه كف آنها مقابل آسمان و رو به روى صورتش باشد و انگشتان را به جز ابهام به هم بچسباند
  3. هر دو كف دست‏ را پهلوى هم (متصل به هم) قرار دهد و نگاهش هنگام قنوت به كف دست هايش باشد
  4. قنوت را طول بدهد، پيامبر 9فرمودند: كسانى كه در دنيا قنوت‏هايشان طولانى تر است در قيامت راحت ترند
  5. در نماز فُرادی و جماعت، قنوت را بلند بخواند چه در نمازهايى كه بايد بلند خوانده شود و چه در نمازهايى كه بايد آهسته خوانده شود، البته مأموم بايد طورى بخواند كه صدايش را امام نشنود
  6. پيش از دعای قنوت و پس از آن، صلوات بفرست و حاجت‏ هاى خود را بين دو صلوات قرار دهد

( مَكروهات قُنوت )

  1. چرخاندن نگين انگشتر عقيق به طرف صورت مستحب نیست و وجاهت چنین عملی ثابت نشده و به نظر آیت الله مکارم بهتر است ترک شود ولی حرام نیست
  2. بالا بردن دست‏ها با حدى كه از سر تجاوز كند
  3. كشيدن دست‏ها به صورت و سينه بعد از تمام شدن قنوت در نمازهاى واجب

(مُستحبّات تعقيبات نماز )

  1. پس از سلام نماز سه مرتبه تکبیر بگويد و در هنگام گفتن مانند بقيه تكبيرهاى نماز دست‏ها را بالا بياورد
  2. دعا کند و حاجات خود و دیگران را از خداوند متعال بخواهد، که امامان عَلَیهِمُ السّلام فرموده اند: بعد از هر نمازی انسان یک دعای قبول شده نزد خداوند دارد.
  3. تسبيح حضرت زهرا بگوید: 34 مرتبه اَللّهُ اَكبر، 33 مرتبه اَلحَمدُ لِلّه، 33 مرتبهسُبحانَ اللّه.
  4. سجده شكر نمايد (یک مرتبه یا سه مرتبه تا صد مرتبه شُكراً لِلّه بگويد)

( منبع : کتاب دانستنی های لازم از نماز ؛ محمد وحیدی ؛ ص 115 تا 148 و دو نکته از کُتب دیگر)