ﭽ گلچین کتاب پندهاى حكيمانه ؛ علامه حسن زاده آملىﭼ

مناجات عاشقانه

الهى ! از من آهى و از تو نگاهى . الهى ! غبطه ملائكه اى را مى خورم كه جز سجود نمى دانند، كاش حسن از ازل تا ابد در يك سجده بود.

[پند 1]

ذكر لا إلهَ إلّا الله

اگر سالكى ، بدان كه طى مراحل و قطع منازل جز به گام هاى نفى و اثبات ميسر نيست ، و اين معنى جز در كلمه طيبه لا إلهَ إلّا الله يافت نشود.

اهل الله گفتند كه : هيچ نوع از انواع اذكار و عبادات در ترقى درجات و مقامات معنوى اثر اين كلمه طيبه را ندارد. از اين روى رسول الله صلی الله علیه و آله فرمود كه : در روز رستاخيز هر كار نيك سنجيده شود، جز گواهى دادن به لا إلهَ إلّا الله كه آن را در ترازو ننهند؛ چه اگر در ترازو رود، آسمان ها و زمين هاى هفتگانه با وى برابرى نكنند. كنايه از اين كه ثواب اين كلمه را نهايت نبود و به شمار نيايد و هيچ چيز همسنگ او نگردد.

[پند 26]

مداومت بر عمل

حضرت امام صادق عليه السلام فرمود: إِيَّاكَ أَنْ تَفْرِضَ عَلَى نَفْسِكَ فَرِيضَةً فَتُفَارِقَهَا اثْنَيْ عَشَرَ هِلَالًا مبادا عملى را بر خود واجب كنى و قبل از دوازده ماه آن را ترك گويى. (بحارالانوار ، ج 68 ، ص 220)

[مثلاً بر دعا و ذکری که در تعقیبات نماز انتخاب می کنی یا نماز اول وقت حداقل یک سال مداومت کن تا آثار آن آشکار شود. برخی بزرگان می گویند: اثر یک ذکر یا عمل معنوی پس از یک سال مداومت آشکار می شود]

[پند 61]

مداومت بر ذكر يونسى

مرحوم استاد علامه طباطبايى فرمودند كه مرحوم قاضى (استاد آن جناب عارف عظيم و سالك مستقيم) اول دستورى كه [پس از انجام واجب و ترک گناه برای سیر و سلوک] مى دادند ذكر يونسى (لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمين‏) بود كه در مدت يك سال در وقت خاص به حالت سجده ات باز خوانده شود. [مناسب است بر این ذکر در سجده نماز یا سجده شکر پس از نماز مداومت داشته باشیم]

[پند 64]

ذكر مجرب

آقاى من ! در نزد اوليأ الله مجرب است كه زیاد گفتن ذكر شريف «يا حَيُّ يا قَيّوم‏ یا مَن لا إلهَ إلّا أنت» موجب صفای باطن و حيات دل و عقل است . وقتى با خدايت خلوت كن كه بدن استراحت كرده باشد و از خستگى به در آمده باشد، در آن حال با كمال حضور و مراقبت و ادب ، خداوند سبحان را بدان ذكر شريف مى خوانى ، این ذکر عدد ندارد، اختيار مدت با خود جنابعالى است ، مثلاً در حدود بيست دقيقه يا بيشتر باشد و بهتر اين است كه كمتر از يك اربعين [چهل روز] نباشد، بيشترش چه بهتر.

[پند 173]

فوايد نماز در مكان مخصوص

در جوامع روائيه مروى است كه فرايض را در يك محل مخصوص و معين منزل بخوانيد؛ يعنى براى خود مصلاى خاصى براى اداى فرايض قرار دهيد. و در وقت احتضار شما را در آنجا گذارند كه موجب تخفيف شدايد و غمرات موت است ؛ ولى نوافل را در اماكن متعدده بخوانيد كه براى شما شاهد باشند. شايد اختصاص ‍ فرايض به صورت اولى براى كثرت احتجاج محتضر در آن هنگام بدان باشد كه بيش از شهود، وى را به كار آيد.

[پند 256]

تقرب به سوى سگ

مرحوم هيدجى قضيه جالبى نقل مى كند، مى گويد: مقدسى بود در محله اى و يا روستايى ، شبى براى عبادت به مسجد رفت ، مسجد خالى بود، دو ركعت نماز كه به جا آورد، صداى خش خشى از گوشه هاى مسجد شنيد، با خود گفت : پس من تنها در مسجد نيستم ، كس ديگرى هم گويى در مسجد هست ، سپس شيطان او را وسوسه كرد و شروع كرد با صداى بلندتر نماز خواندن وَلا الضّالّين را با مد تمام كشيدن ! به خيال اين كه فردا آن ناآشنا، در ده و محله منتشر مى كند كه فلانى ، ديشب در مسجد، تا صبح مشغول راز و نياز بود و نماز نافله به جا مى آورد اين مقدس مآب بيچاره ، به همين خيال ، حتى شب را هم به منزل نرفت و تا صبح مشغول نماز و راز بود. صبح كه هوا روشن شد، وقتى كه خواست از مسجد خارج شود، ديد سگى نحيف و ضعيف از گوشه شبستان آمد و از در بيرون رفت . يك باره فهميد كه همه آن خش خش ها، از اين سگ بوده كه از سرماى شب ، به داخل مسجد پناه آورده است و همه نماز نافله ها و گريه ها و اشك هاى جناب مقدس هم به جاى تَقرّباً اِلى الله ، تَقرّباً اِلى الكَلب بوده است.

[پند 288]

رفع مشكل با نماز

ابن خلكان در شرح حال شيخ رييس [ابوعلی سینا] نقل كرده است كه : هر گاه مسأله اى بر وى دشوار مى شد، وضو مى گرفت و به مسجد جامع مى رفت و نماز مى گزارد و خداى عزّ و جلّ را مى خواند كه آن را بر وى آسان گرداند و آن در بسته را به روى او بگشايد.

[پند 301]