تمرین ضبط نفس در نماز

در تمام مدت نماز، خوردن ولو یک ذرّه قند انسان بخواهد بخورد نباید صورت گیرد. خوردن و آشامیدن در آن ممنوع است؛ خندیدن، آن را خراب می‌کند؛ گریستن برای غیر خدا، برای هر موضوعی از موضوعات دیگر خرابش می‌کند، زیرا در حال نماز انسان باید بر تمایلات خود از قبیل خوردن و خوابیدن غلبه کند و بر احساسات خود از قبیل خندیدن و گریستن مسلّط باشد و خود را نگهدارد؛ هر موجب شدیدی برای خندیدن باشد نباید بخندد، و هر موجب شدیدی برای گریستن باشد نباید بگرید.

به چپ و راست متمایل شدن و نگاه کردن، نماز را باطل می‌کند. این یک حالت انضباط جسمی و روحی است؛ جسمی مثل همین‌که در حال نماز به چپ و راست یا پشت سر نگاه نکنید، از نظر روحی هم نباید اسیر احساسات بشوید.

بنابراین یکی از مهم ترین خصوصیات شکلی که اسلام به عبادت داده مسأله تمرین ضبط نفس در هنگام عبادت است.

[طهارت روح ، عبادت و نماز در آثار شهید مطهری ، خلاصه ای از صفحه ۲۰۶]

روح نماز ، ذکر است

معصیت کردن و نکردن دائر مدار علم نیست، دائر مدار غفلت و تذکر است، بهر اندازه که انسان غافل باشد یعنی خدا را فراموش کرده باشد، بیشتر معصیت می‌کند، بهر اندازه که خدا بیشتر بیادش بیاید کمتر معصیت می‌کند.

[نماز و] عبادت که برای تذکر است، در اسلام به عنوان فریضه و نافله زیاد توصیه شده است.

در اسلام با آنچه که روح عبادت [و نماز] یعنی تذکر را از میان می‌برد و موجب انصراف و غفلت انسان از خدا بشود، به نوعی ممنوع (مکروه یا حرام) است، مثل افراط در خوردن، در گفتن، در معاشرت با افراد و افراط در خوابیدن.

البته توصیه به پرهیز از پرخوردن یعنی «قِلّةُ الطّعام» در مسائل اسلامی در ردیفی قرار می‌گیرد که معلوم است هدف تنها بهداشت و حفظ الصحّة نیست بلکه همچنین برای این است که روح انسان سبکتر باشد و کمتر موجبات غفلت در انسان پیدا شود.

[طهارت روح ، عبادت و نماز در آثار شهید مطهری ، خلاصه ای از صفحه ۱۶۲]

طُمأنینه و آرامش جسم و روح در نماز

بنده در حال نماز وقتی حمد و سوره را می‌خوانم، همه آن شرایط را رعایت می‌کنم اما خودم را تکان می‌دهم، یک پایم را برمی دارم، یک پای دیگر را می‌گذارم، خودم را بطرف راست و چپ حرکت می‌دهم، می‌گوید این نماز تو باطل است.

باید با آرامش، با طمأنینه نماز بخوانی یعنی وقتی می‌ایستی و می‌خواهی بگوئی «الله اکبر» تا بدنت قرار نگرفته است نباید بگوئی «الله اکبر». باید آرام بگیری بعد بگوئی «الله اکبر»، بعد اگر خودت را خواستی تکان دهی تکان بده، اما ذکری نگو، اگر فرضاً پایت درد می‌کند یا یک عضوی از تو ناراحت است، سکوت کن، راحت بگیر، استقرار که پیدا کردی بگو «بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحیمِ، اَلْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمینَ...»

نماز باید با آرامش با طمأنینه باید باشد. هم روحت باید طمأنینه داشته باشد و هم جسمت.

[طهارت روح ، عبادت و نماز در آثار شهید مطهری ، خلاصه ای از صفحه ۲۰۷]