متن کتاب احکام دو دقیقه ای
دو نكته درباره حياء در احكام
1. ارتكاب اعمالى كه موجب از بين رفتن حياء در ميان برادران دينى نسبت به يكديگر مىشود مكروه است.[1]
2. در انجام تكاليف شرعى حياءمعنا ندارد و حياء عذر شرعى براى ترك واجب نيست.[2]
رو به قبله بودن سه صورت دارد
1. واجب مانند رو به قبله خواندن نماز، رو به قبله كردن محتضر، دفن ميت، نماز ميت، ذبح حيوانات، خواندن سجده سهو و تشهد فراموش شده و ...[3]
2. مستحب مانند رو به قبله بودن در همه حالات مخصوصاً هنگام خواندن قرآن و اذان و اقامه.
3. حرام مانند رو به قبله بودن هنگام دستشويى.[4] مگر به هنگام ضرورت.[5]
مسأله: احتياط واجب آن است كه بچه را در وقت تخلى رو به قبله و پشت به قبله ننشانند ولى اگر خود بچه بنشيند جلوگيرى از او واجب نيست.[6]
احكام دو دقيقه اى، ص: 28
اقسام وضو
وضو سه گونه است:
1. واجب مانند وضو براى نماز يا براى مسّ قرآن و ...[7]
2. مستحب مانند وضو براى قرائت قرآن و دعا و ...[8]
3. حرام مانند وضو بعد از غسل جنابت.[9]
واجب مُوسَّع و مُضَيَّق
يكى از تقسيمات واجب، موسع و مضيق است. در شرايطى كه واجبى وقتش ضيق و تنگ باشد، نوبت به واجبى كه وقتش وسعت دارد نمىرسد. مثلًا در وسعت وقت نماز، اگر طلبكار، طلب خود را مطالبه كند، ابتدا شخص بايد قرض خود را بدهد و بعد نماز بخواند. و يا در صورت وسعت وقت نماز، اگر مسجد نجس شده باشد، تطهير آن مقدم بر خواندن نماز است. و در صورت تنگى وقت نماز آيات براى ماه گرفتگى ابتدا بايد نماز آيات را خواند.[10]
پنج نكته درباره نيابت
1. به طور طبيعى هر شخصى اعمال و تكاليف خود را، خود بايد انجام دهد، و عمل ديگران براى او كافى نيست، مگر در نيابت براى اموات كه با اجرت (استيجارى) و بدون اجرت (تبرعى) مىتوان انجام داد.
2. نيابت در جميع مستحبات جايز است، چه براى افراد زنده و چه براى اموات، مانند زيارت، قرائت قرآن، صدقه و ...[11]
3. در صحت نيابت، شرط است كه نايب قصد نيابت نمايد و لازم نيست نام شخص را بر زبان آورد.[12]
4. نيابت يك نفر، از دو يا چند نفر در واجبات جايز نيست ولى در اعمال مستحبى يك نفر مىتواند عملى را انجام دهد و ثواب آن را براى يك جمع اهدا كند.[13]
5. در نيابت، مرد بودن شرط نيست و زنان نيز مىتوانند نايب شوند.[14]
مواردى كه نماز خواندن با بدن و لباس نجس صحيح است
1. بدن يا لباس نمازگزار به مقدار كمتر از درهم (يك سكه) به خون آلوده باشد.
2. به واسطهزخم يا جراحت يا دملى كه در بدن اوست لباس يا بدنش به خون آلوده شده باشد.
3. آن كه ناچار باشد با بدن يا لباس نجس نماز بخواند.
4. نداند بدن يا لباسش نجس است و بعد از نماز بفهمد.
5. اگر كسى لباس يا بدنش را آب بكشد و يقين كند كه پاك شده است و با آن نماز بخواند و بعد از نماز بفهمد پاك نشده است.[15]
مواردى كه نبايد يا لازم نيست سوره در نماز خوانده شود
1. اگر وقتِ نماز تنگ باشد نبايد سوره را بخواند.[16]
2. اگر انسان ناچار شود كه سوره را نخواند، مثلًا بترسد كه اگر سوره را بخواند، دزد يا درنده يا چيز ديگرى به او صدمه بزند، نبايد سوره را بخواند.[17]
3. اگر در كارى عجله داشته باشد مىتواند سوره را نخواند.[18]
4. اگر به خاطر مريضى نتواند سوره را بخواند مىتواند سوره را ترك كند.[19]
5. در ركعت سوم و چهارم نمازها كه اگر خواندن حمد را اختيار كرد سوره ندارد.[20]
6. در نماز احتياط.[21]
7. در نماز جماعت در صورتى كه در ركعت سوم يا چهارم اقتدا نمايد و به مقدار خواندن حمد، وقت داشته باشد و اگر بخواهد سوره را بخواند ركوع امام را درك نمىكند.[22]
8. در نمازهاى مستحبى مگر نمازهاى مستحبىاى كه سوره در آنها شرط صحّت است.[23]
مواردى كه زياد شدن ركوع نماز را باطل نمىكند
ركوع از واجبات ركنى نماز است كه با كم و زياد شدن عمدى يا سهوى آن نماز باطل مىشود. مگر در موارد زير:
1. زياد شدن ركوع در نمازِ جماعت به سبب متابعت از امام جماعت در بعضى از موارد. مثل اين كه سهواً زودتر از امام سر از ركوع بردارد كه بايد دوباره به ركوع برگردد يا سهواً زودتر از امام به ركوع برود كه بايد سر بردارد و با امام به ركوع برود.[24]
2. درنمازهاى مستحبى اگر سهواً ركوع زياد شود نماز باطلنمىشود.[25]
[1] فرهنگ فقه، ج 3، ص 387.
[2] اجوبة الاستفتائات، س 181.
[3] توضيح المسائل مراجع، ج 1، م 781- 778؛ عروة الوثقى، ج 1، فيما يستقبل له.
[4] همان، ص 56، م 59 و 60.
[5] همان، ص 58، م 63.
[6] همان.
[7] توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 187.
[8] همان.
[9] همان، ص 227.
[10] همان، ص 748، 763 و 946.
[11] عروة الوثقى، ج 2، ص 536.
[12] همان، ص 506، م 7.
[13] همان، ص 392، م 26.
[14] همان، ص 506، م 5؛ براى اطلاعات بيشتر به مفاتيح نوين، ص 562 مراجعه شود.
[15] توضيح المسائل مراجع، م 802، 808، 811 و 848؛ احكام عمومى، محمد وحيدى، ج 1، ص 134.
[16] همان، م 979.
[17] همان.
[18] همان.
[19] عروة الوثقى، ج 1، الصلاة، فى القراءة.
[20] همان، فصل 25 ..
[21] همان، فصل 53.
[22] توضيح المسائل مراجع، م 1442.
[23] عروة الوثقى، ج 1، الصلاة، فى القراءة، م 5.
[24] توضيح المسائل مراجع، م 1471 و 1476.
[25] عروة الوثقى، ج 1، فى الركوع، م 28.