کتاب احکام دو دقیقه ای
ازدواجهاى حرام
برخى تصور مىكنند معيار مشروعيت ازدواج صرف رضايت افراد است، در حالى كه ازدواج در برخى از موارد ولو با رضايت افراد، حرام است. نمونهها:
1. ازدواج بدون اذن ولى دختر.
2. ازدواج با كفار و مشركين و فرقههاى منحرف همچون بهايى.[1]
3. ازدواج با كسى كه شوهرش او را بدون طلاق متاركه كرده است.
4. ازدواج همزمان با دو خواهر.[2]
5. ازدواج با زنى كه در عده ديگرى است.[3]
6. ازدواج با محارم.[4]
راههاى محرميت
زن و مرد از سه راه به يكديگر محرم مىشوند:
1. نسب و خويشاوندى.
2. ازدواج دائم يا موقت.
3. از راه شير دادن به كودك با شرايط خاص.
چند نكته درباره عده
1. عده عبارت است از مدتى كه به دستور شارع مقدس زن حق ندارد در اين مدت شوهر كند و بايد صبر نمايد تا مدت به سر آيد.
2. زن در موارد ذيل بايد عده نگاه دارد: الف) بعد از طلاق و جدايى ب) بعد از بهم هم خوردن عقد (فسخ عقد) ج) بعد از تمام شدن مدت يا بخشيده شدن آن در عقد موقت د) بعد از نزديكى از روى اشتباه و ناآگاهى (وطى به شبهه) ه) بعد از مرگ شوهر[5]
3. عده زنى كه شوهرش از دنيا رفته چهار ماه و ده روز است، خواه ازدواج دائم باشد يا موقت، شوهرش با او نزديكى كرده باشد يا نه، زن يائسه باشد يا نباشد.[6]
4. زن زناكار عده ندارد.[7]
5. زنى كه مرتب با افراد عقد موقت مىكند اگر يائسه نباشد و با او نزديكى صورت گيرد عده مىخواهد.
لزوم ازدواج
اصل ازدواج در اسلام واجب نيست و از مستحباتى است كه به آن بسيار سفارش شده است، ولى اگر كسى به واسطه نداشتن همسر به حرام بيفتد ازدواج بر او واجب مىگردد و حق ندارد مجرد بماند و اگر نمى تواند ازدواج كند بايد خود را از گناه حفظ كند.[8]
پرسش: منظور ازبه گناه افتادن در اثر ازدواج نكردن چيست؟ آيا گناهان مقاربتى است يا گناهان ديگرى نظير نگاه شهوت آلود را نيز شامل مىشود؟
پاسخ: مقصود اعم است و شامل هر گناه مىگردد.[9]
شرايط نگاه خواستگارى
نگاه خواستگارى با شرايط ذيل جايز است:
1. به قصد لذت نباشد.
2. مانعى از ازدواج در ميان نباشد.
3. احتمال بدهد دختر او را رد نمى كند.
و بدون اين شرايط شخص نمى تواند به دختران نگاه كند تا يكى را بپسندد و بعد از او خواستگارى كند.[10]
چهار نكته درباره اذن پدر در ازدواج
1. ازدواج دختر بايد با اذن پدر يا جد پدرى دختر باشد. چه دختر بزرگ باشد چه كوچك، چه مستقل باشد و چه مستقل نباشد، چه موقعيت علمى داشته باشد يا نباشد.[11]
2. ازدواج پسر اگر به حد بلوغ و رشد رسيده باشد نياز به اذن پدر نيست ولى با وجود آن بهتر است موافقت پدر را جلب نمايد.[12]
3. در اذن پدر اظهار لازم است و رضايت قلبى كافى نيست.[13]
4. اگر دختر بدون اذن پدر ازدواج كرد، عقد او باطل است و بدون اجراى طلاق مىتوانند از يكديگر جدا شوند.[14]
مواردى كه اذن پدر لازم نيست
1. پدر و جد پدرى دختر فوت شده باشند.[15]
2. پدر و جد پدرى صلاحيت نداشته باشند. مانند داشتن جنون و ...
3. پدر و جد پدرى غايب باشند و دسترسى به آنها نباشد.
4. دختر يك بار ازدواج مشروع كرده باشد، در ازدواج دوم نياز به اذن نيست.
5. پدر دختر، كافر باشد.
6. دختر صلاحيت شرعى و عرفى با پسر داشته باشد و پدر بيهوده مخالفت كند، در صورت اثبات صلاحيت در مراجع قانونى، دختر مىتواند بدون اذن پدر ازدواج كند.[16]
سه برداشت غلط در عروسىها
1. برخى تصور مىكنند شب عروسى استثناء است و با شبهاى ديگر فرق مىكند و مىتوانند گناه كنند در حالى كه اينچنين نيست.
2. بسيارى فكر مىكنند شيوع منكرات دليل مشروعيت است در حالى كه گناه، هميشه گناه است.
3. برخى تصور مىكنند در شب عروسى داماد ديگر نامحرم نيست و مىتواند در جمع زنان آرايش كرده بدحجاب وارد شود، در حالى كه چنين نيست.
برخى از منكرات عروسىها
1. رفتن به مجالسى كه انسان علم دارد در آنجا لهو و لعب برپا مىشود جايز نيست مگر براى نهى از منكر و جلوگيرى از گناه.[17]
2. دعوت از كسانى كه انسان مىداند اگر به عروسى بيايند گناه و منكرات را اشاعه مىدهند جايز نيست، مگر آن كه مراقبت كنند در مجلس گناهى نشود.[18]
3. دعوت از نوازندگان جهت اجراى موسيقى[19] و نيز دعوت از شعبدهبازها به منظور شعبده بازى در مجالس حرام است.[20]
4. آماده كردن هر گونه وسايل لهو و لعب حرام است.[21]
5. نگاه كردن به عروس در حالى كه پوشش كافى ندارد يا وجه و كفين او اگر زينت داشته باشد، براى مردان نامحرم جايز نيست.[22]
6. فيلم و عكس گرفتن همراه داماد يا ديگر نامحرمها در حالى كه زن پوشش كافى نداشته باشد جايز نيست.[23]
7. اگر خانمى بداند چنان چه بدون حجاب عكس بگيرد، عكس او در بين فاميل پخش مىشود و نامحرم نيز او را مىبيند، جايز نيست عكس بدون حجاب بيندازد.
8. مستحب است كه در شب عروسى، عروس و داماد باوضو باشند.
9. شاباش دادن به رقاص حرام است.[24]
10. اختلاط زن و مرد در مجلس عقد و عروسى اگر موجب نگاه كردن نامحرم به عروس يا خانمهاى ديگر شود، در حالى كه پوشش كافى نداشته يا زينت كرده باشند، حرام است و بايد از آن اجتناب كرد.[25]
[1] استفتائات امام خمينى، ج 3، ص 126، س 127.
[2] استفتائات بهجت، ج 4، ص 10، س 4567؛ جامع المسائل فاضل، ج 1، ص 410، س 1456؛ استفتائات امام خمينى، ج 3، ص 129، س 132- 137؛\i حرمت عليكم امهاتكم ... و ان تجمعوا بين الاختين ...\E( نساء/ 23).
[3] احكام بانوان، وحيدى، ص 165.
[4] توضيح المسائل مراجع، ج 2، م 2384 و 2448.
[5] همان، م 2510 و 2517؛ تحريرالوسيله، ج 2، عدة وطى الشبهه، م 2.
[6] همان، م 2517.
[7] استفتائات جديد مكارم، ج 2، س 927؛ منهاج الصالحين، ج 2، م 1303.
[8] عروة الوثقى، ج 2، نكاح؛ توضيح المسائل مراجع، م 2443؛ اجوبة الاستفتائات، س 795؛ استفتائات امام، ج 3، احكام ازدواج.
[9] عروة الوثقى، ج 2، نكاح، م 4.
[10] اجوبة الاستفتائات، س 525؛ منهاج الصالحين، ج 2، نكاح، م 28؛ تحريرالوسيله، ج 2، نكاح، م 28.
[11] توضيح المسائل مراجع، م 2376.
[12] عروة الوثقى، ج 2، كتاب النكاح، فى اولياء العقد، م 1.
[13] استفتائات امام، ج 3، اولياء العقد، س 19؛ اجوبة الاستفتائات، س 87.
[14] همان، س 4؛ البته فتواى آية الله بهجت اين است كه بدون اذن گناه كرده اند ولى عقد صحيح است( توضيح المسائل بهجت، م 1891).
[15] توضيح المسائل مراجع، م 2376.
[16] توضيح المسائل مراجع، ج 2، م 2377؛ هداية العباد، صافى، ج 2، فى اولياء العقد، م 2.
[17] مسائل جديد، ص 58.
[18] احكام روابط زن و مرد، ص 134.
[19] همان.
[20] همان.
[21] همان.
[22] تحريرالوسيله، ج 2، باب نكاح، م 18.
[23] احكام روابط زن و مرد، ص 257.
[24] جامع الاحكام صافى، ج 1، ص 297.
[25] استفتائات جديد، آية الله مكارم، ج 1، ص 500.