کتاب احکام دو دقیقه ای
مس آيات قرآن
در چند مورد مس آيات قرآن و نامهاى مقدس مانعى ندارد:
1. سايه تابلويى كه روى آن بسم الله يا آيهاى از قرآن نوشته شده است.
2. مس آيات قرآن در آينه.
3. مس آيات قرآن در تلويزيون و موبايل.
4. مس آيات قرآن و اسماءجلاله از روى سلفون، شيشه، يووى و ...
5. مس كلمات مشترك قرآن در صورتى كه به عنوان كلمات قرآن نباشد، مانند ابولهب، ابليس، فرعون و ...
وظايف واجب و مستحبى در رابطه با پيامبر (ص)
مقدس ترين و محبوب ترين چهره در اسلام، پيامبر (ص) است. و دو نوع وظيفه نسبت به او در احكام آمده است:
1. وظايف واجب همچون معرفت وشناخت او، محبت به او و پيروى از دستورات او. قرآن مىفرمايد:
ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا[1]
آنچه را رسول خدا براى شما آورده بگيريد (و اجرا كنيد)، و از آنچه نهى كرده خوددارى نماييد.
2. وظايف مستحبى همچون سلام به پيامبر، زيارت پيامبر، صلوات به هنگام شنيدن هريك از نامها و القاب پيامبر، نام گذارى فرزندان به نام او و ...
مسأله: مستحب است بر مأموم در نماز ظهر و عصر، تسبيح، تحميد و صلوات بفرستد.
صلوات بر پيامبر (ص)
صلوات بر پيامبر (ص) هميشه مستحب است و در چند مورد حكم ويژهاى دارد:
1. در پايان تشهد كه صلوات واجب است.
2. هنگام ذكر نام پيامبر مستحب فورى است، حتى در حال نماز. و اگر شنيدن نام پيامبر مكرر باشد، ذكر صلوات هم تكرار مىشود.
3. دو ذكر سجده سهو صلوات است (بسم الله و بالله و صلى الله على محمد و آل محمد؛ بسم الله و بالله اللهم صل على محمد و آل محمد)
4. يكى ازتعقيبات نماز، صلوات فرستادن است و تعداد خاص ندارد، گرچه در عرف جامعه، سه صلوات فرستاده مىشود.
دو نكته درباره شهيد
1. مسلمانى كه از دنيا مىرود، بايد غسل داده شود، مگر شهيد در ميدان معركه و جنگ.
2. تماس بدنى با بدن ميت غسل مس ميت دارد مگر در سه صورت:
الف) شهيد در معركه جنگ.
ب) ميت مسلمانى كه غسلش دادهاند.
ج) ميتى كه تازه مرده و بدنش گرم است.
چند نكته درباره مستحبات زيارت قبور
1. زيارت قبور مستحب است به ويژه عصر روز پنجشنبه و روز جمعه.[2]
2. رو به قبله نشستن و گذاشتن دست بر قبر.
3. خواندن هفت مرتبه سوره قدر.
4. خواندن سوره حمد و ناس و فلق و آية الكرسى، هر كدام سه مرتبه و سوره يس.
5. سلام دادن بر اهل قبور و دعا كردن براى آنان.
پنج نكته درباره دعا
1. دعا كردن در نماز در تمامى حالات اعم از ايستاده و نشسته، ركوع و سجود به ويژه در قنوت مستحب است.[3] اگرچه طبق فتواى برخى از مراجع به فارسى يا زبانهاى ديگر باشد.[4]
2. خواسته حرام در دعا، نماز را باطل مىكند.[5]
3. ثواب دعاها براى خواندن متن دعا است نه ترجمه آن و يا شنيدن و آمين گفتن.
4. تكرار قسمتى از دعاها اشكال ندارد و اگر بخواهد به قصد ورود بخواند بايد به همان نحو كه وارد شده بخواند.
5. فرد ناپاك مىتواند دعا و حديث بخواند و يا گوش دهد، مگر فرازهايى از دعا كه آيات سجده دارد مانند دعاى كميل و ندبه.
اطلاع رسانى
اطلاع رسانى دربارهنجاست در سه جا لازم است:
1. اگر مسجد يا حرم ائمه (ع) نجس شود و خود شخص نتواند تطهير كند.[6]
2. اگر ميزبان ديد كه غذا نجس است، بايد به ميهمان خبر دهد.[7]
3. اگر كسى چيزى را به ديگرى مىفروشد يا عاريه مىدهد و مىداند كه او مىخواهد آن را براى خوردن و آشاميدن استفاده كند، بايد نجس بودن آن را اطلاع دهد.[8]
احكام مشترك مردان و زنان
برخى از احكام مخصوص مردان است مانند اقامه نماز جمعه، مرجعيت، قضاوت، امام جماعت براى مردان و برخى از احكام مخصوص
زنان است مانند بعضى از غسلها و برخى از احكام بين زنان و مردان مشترك است همچون:
1. وكالت در اجراى عقد ازدواج.
2. ذبح حيوانات.
3. نبايت در كارهاى واجب و مستحبى.
4. اجير شدن براى خواندن نماز و گرفتن روزه.
تشابه نماز قضا با نماز ادا
نماز قضا از چند جهت تابع نماز اداست:
1. نماز قضا، همچون نماز ادا واجب است.
2. نماز قضا از جهت شكسته و كامل بودن تابع نماز اداست. (اگر نمازى چهار ركعتى قضا شد، قضاى آن نيز چهار ركعتى است و اگر در سفر قضا شد، قضاى آن هم دو ركعتى است).
3. در جهر و اخفات (اگر نمازى قضا شد و از نمازهايى بود كه بايد بلند خوانده شود، قضاى آن نيز بايد بلند خواند شود و اگر از نمازهايى بود كه بايد آهسته خوانده شود، قضاى آن نيز بايد آهسته خوانده شود).
اقسام سجده
سجده سه نوع است:
1. واجب مانند سجدههاى نماز و سجده آيات سجده.[9]
2. سجدههاى مستحبى مانند سجده شكر. (در سجده شكر، صرف قرار دادن پيشانى روى زمين همراه با نيت كافى است، گرچه مستحب است چند بار شكراً لله بگويد و يك بار نيز كفايت مىكند).[10]
3. سجده حرام و آن سجده براى غير خداست.
چند ويژگى نمازهاى مستحبى
1. تمام نمازهاى مستحبى را مىتوان آهسته يا بلند خواند.
2. نمازهاى مستحبى را نمىتوان به جماعت خواند، مگر نماز باران و نماز عيد فطر و قربان.
3. همه نمازهاى مستحبى را مىتوان ايستاده يا نشسته يا در حال حركت خواند.
4. شك در تعداد ركعات، نماز را باطل نمىكند.[11]
5. زياد شدن اركان نماز، نماز را باطل نمىكند.[12]
6. در نمازهاى مستحبى سوره واجب نيست.
7. براى كم و زياد شدن، سجده سهو واجب نيست.
8. نماز مستحبى را مىتوان با اختيار شكست.
9. هيچ يك از نمازهاى مستحبى اذان و اقامه ندارند.[13]
اصل و فرع
مواردى درفقه وجود دارد كه فرع، مهمتر از اصل است همچون موارد زير:
1. سلام مستحب است و جواب سلام واجب است.[14]
2. نماز جماعت مستحب است ولى تبعيت از امام جماعت در افعال واجب است.[15]
3. نذر واجب نيست، ولى عمل به آن واجب است.[16]
4. روزه اعتكاف مستحب است ولى روزه روز سوم واجب است.[17]
هفت نكته درباره استخاره
1. استخاره عبارت است از آن كه انسان در كارى كه قصد انجام آن را دارد از خداوند بخواهد كه او را به آنچه خير و صلاح اوست اعم از انجام فعل يا ترك آن راهنمايى كند.[18]
2. استخاره براى رفع ترديد است نه براى پيش گويى[19] و آينده نگرى مانند قبولى امتحان، رسيدن به حاجت، خوب شدن مريض و ...[20]
3. استخاره در كارهاى مباح است نه دركارهاى واجب و حرام و مكروه.[21]
4. استخاره بعد از فكر و مشورت كردن است.[22]
5. عمل كردن به نتيجه استخاره واجب نيست، گرچه بهتر است بر خلاف آن عمل نشود.[23]
6. تجديد استخاره صحيح نيست مگر اين كه مدت قابل ملاحظهاى بگذرد و يا شرايط استخاره تغيير كند.[24]
7. استخاره آدابى دارد همچون وضو داشتن هنگام استخاره، رو به قبله بودن، سخن نگفتن در بين استخاره، استخاره در زمان و مكان مقدس مانند روز جمعه و مسجد و مشاهد مشرفه و ...[25]
بىتوجهى به اولويتها
بسيارند افرادى كه به اولويتها توجهى ندارند همچون موارد زير:
1. عيب جويى حرام را انجام مىدهند ولى امر به معروف واجب را انجام نمىدهند.
2. خرجهاى مستحبى مىكنند ولى خرجهاى واجب همچون اداى بدهى و خمس و زكات را لازم نمىدانند.
3. واجبات ميت همچون عمل به وصيت و اداى بدهى را انجام نمىدهند ولى براى او خيرات مىكنند.
دو نكته درباره اسراف
1. اسراف يكى از گناهان كبيره و حرام است[26] و نمونههاى زيادى در محيط زندگى دارد، همچون اسراف در آب، برق، نان و ...
2. چند چيز اسراف نيست مانند: اسراف در كار خير، لباسهاى مورد نياز، عطر زدن، آنچه براى بدن مفيد است.
3. غذاى مورد نياز بدن هر قدر كه باشد، اسراف محسوب نمىشود.
4. خوردن بيجا و پرخورى و زياده روى مكروه است.[27][28]
احكام دو دقيقه اى ؛ ص216
دو نكته درباره وسواسى
1. بر شخص وسواس واجب است به افراد معمولى رجوع كند.[29]
2. وسواس جايز نيست به شك خود اعتنا كند.[30]
عبادتهاى حرام
برخى از عبادتها گناه محسوب مىشوند و باطل هستند همچون موارد زير:
1. نماز، روزه، طواف و اعتكاف در حالحيض ونفاس باطل وگناه است.[31]
2. نافله ظهر و عصر در سفر.[32]
3. اذان و اقامه براى نمازهاى غير يوميه يا اذان قبل از وقت.[33]
4. وضو بعد از غسل جنابت (تا وقتى كه كارى كه وضو را باطل مىكند از او سر نزده).[34]
5. روزه عيد قربان و فطر.[35]
6. روزه يوم الشك به نيت اول ماه رمضان يعنى روزى كه نمىداند آخر شعبان است يا اول رمضان، نبايد به نيت ماه رمضان روزه بگيرد ولى اگر به نيت روزه قضا يا روزه مستحبى روزه بگيرد، صحيح است و اگر بعداً معلوم شود همان روز اول ماه رمضان بوده از ماه رمضان حساب مىشود.[36]
7. خوندن سورههايى كه سجده واجب دارد در حال جنابت و حيض و نفاس حرام است.[37]
[1] حشر/ 7.
[2] فرهنگ فقه، ج 4، ص 330.
[3] جواهر الكلام، ج 11، ص 118؛ فرهنگ فقه، ج 3، ص 622.
[4] توضيح المسائل مراجع، ج 1، م 1135.
[5] فرهنگ فقه، ج 3، ص 623.
[6] مجمع الرسائل، ج 1، ص 43.
[7] همان، ص 50.
[8] توضيح المسائل مراجع، ج 1، ص 95.
[9] تحريرالوسيله، مترجم، ج 1، ص 312، م 1.
[10] تحريرالوسيله، مترجم، ج 1، ص 324، م 8.
[11] توضيح المسائل محشى، ج 1، ص 648.
[12] همان.
[13] عروة الوثقى، ج 1، ص 601.
[14] تحريرالوسيله مترجم، ج 1، م 8.
[15] همان، ج 1، ص 494، م 9.
[16] همان، ج 3، ص 195.
[17] همان، ج 2، ص 565.
[18] فرهنگ فقه، ج 1، ص 401.
[19] فرق استخاره وتفأل اين است كه استخاره براى انتخاب است و تفأل براى اطلاع، استفتائات بهجت، ج 1، ص 412.
[20] استفتائات سيستانى، ص 405، س 1595؛ مسائل جديد، محسن محمودى، ج 4، ص 161.
[21] توضيح المسائل مراجع، ج 2، م 1022؛ قاعدة القرعه، شيخ حسين كريمى، مركز فقهى ائمه اطهار( ع)، ص 79.
[22] عروة الوثقى، ج 2، ص 411، كتاب الحج.
[23] استفتائات امام خمينى( ره)، ج 2، س 75 و 76؛ اجوبة الاستفتائات، س 1434؛ استفتائات مكارم، ج 1، س 858.
[24] احكام خانواده، آية الله مكارم شيرازى، س.
[25] جواهر الكلام، ج 12، ص 162؛ فرهنگ فقه، ج 1، ص 402.
[26] تحريرالوسيله، ج 1، ص 275؛ فرهنگ فقه، ج 1، ص 479
[27] توضيح المسائل مراجع، ج 2، ص 539، م 2637.
[28] اكبرى، محمود، احكام دو دقيقه اى، 1جلد، فتيان - قم، چاپ: دوم، 1391 ه.ش.
[29] توضيح المسائل ده مرجع، م 209؛ اجوبة الاستفتائات، س 143.
[30] استفتائات امام خمينى( ره)، ج 1، س 298- 296؛ اجوبة الاستفتائات، س 311.
[31] توضيح المسائل محشى، ج 1، ص 260.
[32] توضيح المسائل محشى، ج 1، ص 426.
[33] همان، ص 518.
[34] همان، ص 227.
[35] همان، ص 964.
[36] همان، ص 889.
[37] همان، ص 545.