گلچین کتاب چهار جلدی نهج الذکر ؛ محمدی ری شهری
فصل ششم: آفتهای ياد خدا
وسوسه شيطان
الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ ما ألهی عَن ذِكرِ اللّهِ فَهُوَ مِن إبليسَ.
امام علی عليه السلام: هر آنچه از ياد خدا غافل گردانَد، از ابليس است. (هنگام وقت نماز هر کار غیر ضروری از ابلیس است)
تنبيه الخواطر: ج 2 ص 170.
نگاه بيهوده
الإمام عليّ عليه السلام: لَيسَ فِي البَدَنِ شَيءٌ أقَلُّ شُكرا مِنَ العَينِ، فَلا تُعطُوها سُؤلَها فَتَشغَلَكُم عَن ذِكرِ اللّهِ عز و جل.
امام علی عليه السلام: در بدن، عضوی كمسپاستر از چشم نيست. پس، خواهش آن را بر آورده نسازيد؛ چرا كه شما را از ياد خدا باز میدارد. (یکی از علل سست نمازی یا بی نمازی کنترل نکردن چشم است)
بحار الأنوار: ج 10 ص 107.
پرداختن به ياد مردم
الإمام عليّ عليه السلام: إذا رَأَيتَ اللّهَ يُؤنِسُكَ بِخَلقِهِ، و يُوحِشُكَ مِن ذِكرِهِ، فَقَد أبغَضَكَ.
امام علی عليه السلام: هرگاه ديدی كه خداوند، تو را با خلقش مأنوس و از ياد خودش بيگانه ساخته است، بیگمان، تو را دشمن داشته است.
غُرَر الحكم: ح 4041.
عمل نكردن به علم
عدّة الداعي: أوحَی اللّهُ إلی داودَ عليه السلام: إنَّ أهوَنَ ما أنَا صانِعٌ بِعَبدٍ غَيرِ عامِلٍ بِعِلمِهِ، مِن سَبعينَ عُقوبَةً باطِنِيَّةً؛ أن اخرِجَ مِن قَلبِهِ حَلاوَةَ ذِكري.
عدّة الداعی: خداوند به داود عليه السلام وحی فرمود كه: «از ميان هفتاد كيفر درونی، كمترين كاری كه با بنده عمل نكننده به علمش میكنم، اين است كه شيرينی يادم را از دلش بيرون میبرم».
بحار الأنوار: ج 2 ص 32.
سرگرمیها
الإمام الصادق عليه السلام: المَلاهِي الَّتي تَصُدُّ عَن ذِكرِ اللّهِ تَبارَكَ و تَعالی مَكروهَةٌ؛ كَالغِناءِ و ضَربِ الأَوتارِ.
امام صادق عليه السلام: سرگرمیهايی كه از ياد خداوند تبارك و تعالی باز میدارند، ناپسندند، مانند: آوازهخوانی و تار زدن.
بحار الأنوار: ج 10 ص 229.
فصل هفتم: آداب ياد خدا
پرهيزگاری
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: وَيلٌ لِمَن يُكثِرُ ذِكرَ اللّهِ بِلِسانِهِ، و يَعصِي اللّهَ في عَمَلِهِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: وای بر كسی كه با زبانش ذكر خدا بسيار بگويد و در عمل، معصيت او كند!
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 250
نشاط
الإمام زين العابدين عليه السلام مِن دُعائِهِ يَومَ الأَربِعاءِ: (اَللهمَّ) اجعَل قُوَّتي في طاعَتِكَ، و نَشاطي في عِبادَتِكَ، و رَغبَتي في ثَوابِكَ.
امام زين العابدين عليه السلام از دعای ايشان در روز چهارشنبه: (خدایا) نيروی مرا در طاعتت، و نشاطم را در عبادتت، و رغبتم را به ثوابت قرار ده.
بحار الأنوار: ج 90 ص 200.
شوق داشتن به ديدار
الإمام الرضا عليه السلام: مَن ذَكَرَ اللّهَ وَ لم يَشتَق إلی لِقائِهِ، فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ.
امام رضا عليه السلام: كسی كه خدا را ياد كند و مشتاق ديدارش نباشد، در واقع، خويش را ريشخند كرده است. (نماز ملاقات بنده و خداست)
بحار الأنوار: ج 78 ص 356.
گوناگون
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مِن صِفاتِ المُؤمِنِ أن يَكونَ جَوّالَ الفِكر، جَهوَرِيَّ الذِّكرِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: از صفات مؤمن، آن است كه انديشهای پويا دارد و با صدای بلند، ذكر میگويد.
بحار الأنوار: ج 67 ص 310.
عن أبي قِلابة: ذُكِرَ عِندَ النَّبِيِّ صلی الله عليه و آله رَجُلٌ، فَقيلَ لَهُ : «فيهِ خيرٌ»، قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، خَرَجَ مَعَنا حاجّا، فَإِذا نَزَلنا لَم يَزَل يُصَلّي حَتّی نَرتَحِلَ، و إذَا ارتَحَلنا لَم يَزَل يَقرَأُ و يَذكُرُ حَتّی نَنزِلَ.
قالَ النَّبِيُّ صلی الله عليه و آله: فَمَن كانَ يَكفيهِ عَلَفَ ناقِتِهِ و صُنعَ طَعامِهِ؟ قالوا: كُلُّنا! قالَ صلی الله عليه و آله: كُلُّكُم خَيرٌ مِنهُ.
ابو قِلابه گفت : نزد پيامبر صلی الله عليه و آله از مردی سخن به ميان آمد و گفته شد: او مردی نيك است. [سپس] گفته شد: ای پيامبر خدا! يك بار، او با ما رهسپار حج شد و هرگاه در جايی فرود میآمديم، او پيوسته نماز میخواند تا كوچ میكرديم. در راه نيز پيوسته قرآن میخواند و ذكر میگفت تا باز در منزلی فرود میآمديم.
پيامبر صلی الله عليه و آله فرمود: «پس، چه كسی شترش را علف میداد و برای خود او غذا تهيّه میكرد؟». گفتند: همه ما. فرمود: «همه شما از او نيكتريد».
بحار الأنوار: ج 76 ص 274.
فصل هشتم: مهمترين اوقات ياد خدا
بامدادان و شامگاهان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: ذِكرُ اللّهِ ما بَينَ طُلوعِ الفَجرِ إلی طُلوعِ الشَّمسِ، أبلَغُ في طَلَبِ الرِّزقِ مِنَ الضَّربِ فِي الأَرضِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: پرداختن به ذكر خدا از طلوع فجر تا طلوع خورشيد، برای به دست آوردن روزی، مؤثّرتر از سفر [تجارت] است.
بحار الأنوار: ج 86 ص 129.
عن الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ إبليسَ إنَّما يَبُثُّ جُنودَ اللَّيلِ مِن حينِ تَغيبُ الشَّمسُ إلی مَغيبِ الشَّفَقِ، و يَبُثُّ جُنودَ النَّهارِ مِن حينِ يَطلُعُ الفَجرُ إلی مَطلَعِ الشَّمسِ.
و ذَكَرَ أنَّ نَبِيَّ اللّهِ صلی الله عليه و آله كانَ يَقولُ: أكثِروا ذِكرَ اللّهِ عز و جل في هاتَينِ السّاعَتَينِ، و تَعَوَّذوا بِاللّهِ عز و جل مِن شَرِّ إبليسَ و جُنودِهِ، و عَوِّذوا صِغارَكُم في هاتَينِ السّاعَتَينِ، فَإِنَّهُما ساعَتا غَفلَةٍ.
امام باقر عليه السلام: «ابليس، سپاهيان شب را، از آن هنگام كه خورشيد غروب میكند تا ناپديد شدن شَفَق، [همه جا] پخش میكند و سپاهيان روز را، از آن هنگام كه سپيده میدمد تا سر زدن آفتاب، [همه جا] پخش میكند».
امام باقر عليه السلام فرمود كه پيامبر خدا میفرمود: «در اين دو هنگام، خداوند عز و جل را بسيار ياد كنيد و از شرّ ابليس و سپاهيانش به خدای عز و جل پناه ببريد و كودكانتان را نيز در اين دو وقت، در پناه خدا در آوريد؛ چرا كه اين دو وقت، اوقات غفلتاند».
بحار الأنوار: ج 86 ص 245.
الإمام الصادق عليه السلام: إذا تَغَيَّرَتِ الشَّمسُ فَاذكُرِ اللّهَ عز و جل، و إن كُنتَ مَعَ قَومٍ يَشغَلونَكَ فَقُم وَ ادعُ.
امام صادق عليه السلام: هرگاه خورشيد غروب كرد، به ذكر خداوند عز و جل بپرداز و اگر با عدّهای بودی كه تو را از ذكر خدا باز میدارند، از نزدشان برخيز و به دعا بپرداز.
بحار الأنوار: ج 86 ص 245.
هنگام غافل بودن مردم
الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله عليه و آله: إنَّ أحَبَّ السُّبحَةِ إلَی اللّهِ عز و جل سُبحَةُ الحَديثِ ... فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، و ما سُبحَةُ الحَديثِ؟
قالَ: يَكونُ النّاسُ في خَوضِها و باطِلِها و لَهوِها، فَنِعمَ «فيغمّ» الرَّجُلُ عِندَ ذلِكَ، فَيَدعُو اللّهَ تَعالی و يَذكُرُهُ و يُسَبِّحُهُ.
امام علی عليه السلام: پيامبر خدا فرمود: «محبوبترين تسبيح در نزد خداوند عز و جل تسبيحِ سخن است ...». گفته شد: ای پيامبر خدا! تسبيح سخن چيست؟
فرمود: «[وقتی] مردم، غرق در ياوه و باطل و غفلت خود هستند، چه نيكوست كه در اين ميان، آدمی مشغول دعا و ذكر و تسبيح خدا شود!».
الجعفريّات: ص 223
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: ذاكِرُ اللّهِ عز و جل فِي الغافِلينَ كَالمُقاتِلِ عَنِ الفارّينَ، و المُقاتِلُ عَنِ الفارّينَ لَهُ الجَنَّةُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: آن كه در ميان غافلان به ياد خداوند عز و جل باشد، همانند كسی است كه به جای فراريان میجنگد و كسی كه به جای فراريان بجنگد، [پاداشِ] بهشت دارد. (نماز جنگ با شیطان است و محراب یعنی محل جنگ و فرار از جنگ بسیار زشت است)
بحار الأنوار: ج 93 ص 158.
در تنهايی
الإمام الباقر عليه السلام: تَعَرَّض لِرِقَّةِ القَلبِ بِكَثرَةِ الذِّكرِ فِي الخَلَواتِ.
امام باقر عليه السلام: با ذكر گفتن بسيار در تنهايیهايت، رقّت قلب بجوی.
بحار الأنوار: ج 78 ص 164.
الإمام الصادق عليه السلام: شيعَتُنَا الَّذينَ إذا خَلَوا ذَكَرُوا اللّهَ كَثيرا.
امام صادق عليه السلام: شيعيان ما، آناناند كه هرگاه خلوت كنند، خدا را فراوان ياد میكنند.
بحار الأنوار: ج 93 ص 162.
هنگام گفتن
الإمام عليّ عليه السلام: العاقِلُ إذا سَكَتَ فَكَّرَ، و إذا نَطَقَ ذَكَرَ، و إذا نَظَرَ اعتَبَرَ.
امام علی عليه السلام: خردمند، هرگاه خاموش بماند، میانديشد، هرگاه سخن بگويد، ذكر میگويد، و هرگاه بنگرد، پند میآموزد. (هنگام سکوت در نماز جماعت به خدا فکر کنیم)
غُرَر الحكم: ح 1813.
الإمام عليّ عليه السلام: كُلُّ قَولٍ لَيسَ لِلّهِ فيهِ ذِكرٌ فَلَغوٌ.
امام علی عليه السلام: هر سخنی كه در آن يادی از خدا نباشد، سخنی ياوه است.
بحار الأنوار: ج 69 ص 45.
دل شب
الإمام عليّ عليه السلام: سَهَرُ العُيونِ بِذِكرِ اللّهِ فُرصَةُ السُّعَداءِ، و نُزهَةُ الأَولِياءِ.
امام علی عليه السلام: شبزندهداری با ياد خدا، فرصت نيكبختان و تفرّج دوستان خداست.
غُرَر الحكم: ح 5642.
الإمام عليّ عليه السلام: سَهَرُ العُيونِ بِذِكرِ اللّهِ خُلصانُ العارِفينَ، و حُلوانُ المُقَرَّبينَ.
امام علی عليه السلام: شبزندهداری با ياد خدا، دوست صميمی عارفان و شيرينی مقرّبان است.
غُرَر الحكم: ح 5612.
در خانه
الإمام عليّ عليه السلام: البَيتُ الَّذي يُقرَأُ فيهِ القُرآنُ و يُذكَرُ اللّهُ عز و جل فيهِ، تَكثُرُ بَرَكَتُهُ، و تَحضُرُهُ المَلائِكَةُ، و تَهجُرُهُ الشَّياطينُ، و يُضيءُ لِأَهلِ السَّماءِ كما تُضيءُ الكَواكِبُ لِأَهلِ الأَرضِ.
و إنَّ البَيتَ الَّذي لا يُقرَأُ فيهِ القُرآنُ، و لا يُذكَرُ اللّهُ عز و جل فيهِ، تَقِلُّ بَرَكَتُهُ، و تَهجُرُهُ المَلائِكَةُ، و تَحضُرُهُ الشَّياطينُ.
امام علی عليه السلام: خانهای كه در آن قرآن خوانده و نام خداوند عز و جل برده شود، بركتش فراوان میشود و فرشتگان در آن، حاضر میشوند و شياطين از آن، دور میشوند و برای اهل آسمان، چنان میدرخشد كه اختران برای اهل زمين میدرخشند.
و خانهای كه در آن قرآن خوانده نمیشود و نام خداوند عز و جل در آن برده نمیشود، بركتش كم میشود و فرشتگان از آن، دور و شياطين در آن، حاضر میشوند.
بحار الأنوار: ج 93 ص 161.
در بازار
الإمام عليّ عليه السلام: أكثِروا ذِكرَ اللّهِ عز و جل إذا دَخَلتُمُ الأَسواقَ عِندَ اشتِغالِ النّاسِ؛ فَإِنَّهُ كَفّارَةٌ لِلذُّنوبِ، و زِيادَةٌ فِي الحَسَناتِ، و لا تُكتَبوا فِي الغافِلينَ.
امام علی عليه السلام: هرگاه به بازارها وارد میشويد و مردم سرگرم كارند، خدای عز و جل را بسيار يادآور شويد؛ زيرا اين كار، گناهان را میزدايد و بر حسنات میافزايد و از غافلان نوشته نمیشويد. (در بازار حتما نماز اول وقت بخوانید که بالاترین ذکر است و انسان را زا غفلت دور می کند)
بحار الأنوار: ج 103 ص 96.
فصل نهم: بركتهای ياد خدا
ياد كردن خدا از ياد كنندهاش
عن الإمام الصادق عليه السلام: قالَ اللّهُ تَعالی: ابنَ آدَمَ، اذكُرني في نَفسِكَ أذكُركَ في نَفسي. ابنَ آدَمَ، اذكُرني في خَلاءٍ أذكُركَ في خَلاءٍ. ابنَ آدَمَ، اذكُرني في مَلَأٍ أذكُركَ في مَلَأٍ خَيرٍ مِن مَلَئِكَ.
و قالَ: ما مِن عَبدٍ يَذكُرُ اللّهَ في مَلَأٍ مِنَ النّاسِ، إلّا ذَكَرَهُ اللّهُ في مَلَأٍ مِنَ المَلائِكَةِ.
امام صادق عليه السلام: «خدای متعال میفرمايد:" ای پسر آدم! مرا در درونت ياد كن، تو را در درونم ياد كنم. ای پسر آدم! مرا در خلوت ياد كن، تو را در خلوت، ياد میكنم. ای پسر آدم! مرا در ميان جمع ياد كن، من تو را در ميان جمعی بهتر از جمع تو، ياد میكنم"».
[سپس] فرمود: «هيچ بندهای نيست كه در ميان جمعی از مردم خدا را ياد كند، مگر آن كه خداوند در ميان جمعی از فرشتگان، از او ياد میكند».
بحار الأنوار: ج 93 ص 158.
الإمام الباقر عليه السلام في قَولِهِ تَعالی: «وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ»: يَقولُ: ذِكرُ اللّهِ لِأَهلِ الصَّلاةِ أكبَرُ مِن ذِكرِهِم إيّاهُ، أ لا تَری أنَّهُ يَقولُ: «فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ»؟
امام باقر عليه السلام در باره اين سخن خداوند متعال: «و قطعاً ياد خدا بالاتر است»: يادكرد خدا از نمازگزاران، بزرگتر از يادكرد ايشان از اوست. نمیبينی كه میفرمايد: «پس مرا ياد كنيد، تا شما را ياد كنم»؟
بحار الأنوار: ج 82 ص 199.
الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ فِي التَّوراةِ مَكتوبا: يَا ابنَ آدَمَ، اذكُرني حينَ تَغضَبُ أذكُركَ عِندَ غَضَبي؛ فَلا أمحَقُكَ فيمَن أمحَقُ.
امام صادق عليه السلام: در تورات نوشته است: «ای فرزند آدم! در زمانی كه به خشم میآيی، به ياد من باش تا در هنگام خشمم به ياد تو باشم و تو را با آنان كه نابود میكنم، نابود نكنم». (هنگام خشم مناسب است دو رکعت نماز بخوانیم مثل نماز خواندن مالک اشتر پس از بی احترامی بازاری با ایشان)
الكافي: ج 2 ص 304.
مصباح الشريعة فيما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام: اجعَل ذِكرَ اللّهِ مِن أجلِ ذِكرِهِ لَكَ؛ فَإِنَّهُ ذَكَرَكَ و هُوَ غَنِيٌّ عَنكَ، فَذِكرُهُ لَكَ أجَلُّ و أشهی و أتَمُّ مِن ذِكرِكَ لَهُ و أسبَقُ.
و مَعرِفَتُكَ بِذِكرِهِ لَكَ يورِثُكَ الخُضوعَ، وَ الاستِحياءَ، وَ الانكِسارَ، و يَتَوَلَّدُ مِن ذلِكَ رُؤيَةُ كَرَمِهِ و فَضلِهِ السّابِقِ، و تَخلُصُ لِوَجهِهِ، و تَصغُرُ عِندَ ذلِكَ طاعاتُكَ و إن كَثُرَت في جَنبِ مِنَنِهِ.
و رُؤيَتُكَ ذِكرَكَ لَهُ تورِثُكَ الرِّياءَ، وَ العُجبَ، وَ السَّفَهَ، وَ الغِلظَةَ في خَلقِهِ، وَ استِكثارَ الطّاعَةِ و نِسيانَ كَرَمِهِ و فَضلِهِ، و لا يَزدادُ بِذلِكَ مِنَ اللّهِ إلّا بُعدا، و لا يَستَجلِبُ بِهِ عَلی مُضِيِّ الأَيّامِ إلّا وَحشَةً.
مصباح الشريعة در سخنی كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است: خدای را از آن روی ياد كن كه او تو را ياد كرده است؛ چه، او با آن كه از تو بینياز است، يادت كرده است. پس ياد كردن او از تو، مهمتر و خواستنیتر و كاملتر و پيشتر از ياد تو برای اوست.
اين كه بدانی او تو را ياد میكند، خود، برايت فروتنی و شرمساری و شكستهنفسی به بار میآورد، و اين خود، باعث میگردد كه بزرگواری و لطف پيشين او را نسبت به خودت ببينی و به او اخلاص ورزی، و در اين هنگام، طاعتهايت، هر اندازه بسيار باشد، در كنار نواختهای او كوچك میآيد.
ولی اگر يادكرد خويش از او را در نظر آوری، اين، برايت خودنمايی و خودپسندی و نابخردی و درشتی كردن با خلق او، و افزون شمردن طاعت خويش و از ياد بردن بزرگواری و لطف او را به بار آورد، و بدين سان، جز بر دوری تو از خدا افزوده نمیگردد، و با گذشت روزها، جز تنهايی به دست نمیآيد.
مصباح الشريعة: ص 47.
جامع الأخبار: أوحَی اللّهُ تَعالی إلی عيسَی بنِ مَريَمَ عليه السلام: يا عيسی، إنّي لا أنسی مَن يَنساني، فَكَيفَ أنسی مَن يَذكُرُني! أنَا لا أبخَلُ عَلی من عَصاني، فَكَيفَ أبخَلُ عَلی مَن يُطيعُني!
جامع الأخبار: خدای متعال به عيسی بن مريم عليه السلام وحی فرمود كه: «ای عيسی! من [حتّی] كسی را كه فراموشم كند، فراموش نمیكنم. پس چگونه كسی را كه به ياد من است، فراموش كنم؟! من [حتّی] به كسی كه نافرمانیام كند، بخل نمیورزم. پس چگونه به كسی كه فرمانم میبرد، بخل و رزم؟!». (پس علت ندادن حاجت نمازگزاران بخل خداوند نیست، بلکه مانند پزشک مهربان است که ندادن او از روی حکمت و لطف است)
جامع الأخبار: ص 509.
راندن شيطان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إذا سَمِعَ الشَّيطانُ ذِكرَ اللّهِ، ذَهَبَ حَتّی يَكونَ كَمَكانِ الرَّوحاءِ
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: شيطان، هرگاه نام و ياد خدا را بشنود، تا محلّ روحاء دور میشود. (روحاء: محلّی ميان مكه و مدينه در سی و يا چهل ميلی مدينه است و نيز روستايی در رحبه شام است. به هر حال، مراد، جای دور دست است.)
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 388
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إذَا اجتَمَعَ قَومٌ يَذكُرونَ اللّهَ تَعالی، اعتَزَلَ الشَّيطانُ وَ الدُّنيا عَنهُم، فَيَقولُ الشَّيطانُ لِلدُّنيا: أ لا تَرَينَ ما يَصنَعونَ؟ فَتَقولُ الدُّنيا: دَعهُم، فَلَو قَد تَفَرَّقوا أخَذتُ بِأَعناقِهِم.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هرگاه عدّهای گِرد آيند و به ياد خدای متعال بپردازند، (مثل نماز جماعت در مسجد) شيطان و دنيا از ايشان كناره میگيرند، و شيطان به دنيا میگويد: نمیبينی چه میكنند؟ دنيا میگويد: مهم نيست؛ زيرا پراكنده كه شدند، گردنشان را میگيرم. (در خلوت ها هم برای دوری شیاطین زیاد ذکر بگوییم و زیاد در جمع های مذعبی شرکت کنیم)
بحار الأنوار: ج 74 ص 189.
الإمام عليّ عليه السلام: ذِكرُ اللّهِ مَطرَدَةُ الشَّيطانِ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، مايه رانده شدن شيطان است.
غُرَر الحكم: ح 5162.
مصباح الشريعة فيما نَسَبَهُ إلَی الإِمامِ الصّادِقِ عليه السلام: لا يَتَمَكَّنُ الشَّيطانُ بِالوَسوَسَةِ مِنَ العَبدِ إلّا و قَد أعرَضَ عَن ذِكرِ اللّهِ، وَ استَهانَ بِأَمرِهِ، و أسكَنَ إلی نَهيِهِ، و نَسِيَ اطِّلاعَهُ عَلی سِرِّهِ.
مصباح الشريعة در سخنی كه به امام صادق عليه السلام نسبت داده شده است: شيطان، نمیتواند بنده را وسوسه كند، مگر آن كه خدا را از ياد ببرد و فرمان او را سبُك شمرده، و به نهی او روی آورده و فراموش كرده باشد كه خداوند، از درون او آگاه است. (راه نفوذ شیطان را ببندیم)
بحار الأنوار: ج 72 ص 124.
آرامش دل
الإمام علیّ عليه السلام: ذِكرُ اللّهِ جِلاءُ الصُّدورِ، و طُمَأنينَةُ القُلوبِ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، جلا دهنده سينهها و آرامبخش دلهاست.
غُرَر الحكم: ح 5165.
گشايش سينه
الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ يَشرَحُ الصَّدرَ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، سينه را گشايش میبخشد. (شرح صدر ظرفيّت روحی، تحمّل و آرامش دل بهترین ابراز ریاست و تربیت است و هم مانع خشمِ شیطانی می شود)
غُرَر الحكم: ح 835.
جلای دل
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّ لِكُلِّ شَيءٍ سَقالَةً، و إنَّ سَقالَةَ القُلوبِ ذِكرُ اللّهِ، و ما مِن شَيءٍ أنجی مِن عَذابِ اللّهِ مِن ذِكرِ اللّهِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر چيزی را صيقل دهندهای است و صيقل دهنده دلها ياد خداست. هيچ چيز مانند ياد خدا، آدمی را از عذاب خدا نجات نمیدهد.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 407
شفای دل
الإمام عليّ عليه السلام: ذِكرُ اللّهِ دَواءُ أعلالِ النُّفوسِ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، داروی دردهای جانهاست.
غُرَر الحكم: ح 5169.
الإمام علیّ عليه السلام مِن دُعائِهِ المَعروفِ بِدُعاءِ كُمَيلٍ: يا مَنِ اسمُهُ دَواءٌ، و ذِكرُهُ شِفاءٌ.
امام علی عليه السلام از دعای ايشان، معروف به «دعای كميل»: ای كسی كه نامش دوا و يادش شفاست.
مصباح المتهجّد: ص 850.
زنده شدن دل
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: بِذِكرِ اللّهِ تَحيَا القُلوبُ، و بِنِسيانِهِ مَوتُها.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: با ياد خدا، دلها زندهاند، و با فراموش كردن او میميرند.
تنبيه الخواطر: ج 2 ص 120.
الإمام الكاظم عليه السلام: اللّهُمَّ ... صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ، و أحيِ قُلوبَنا بِذِكرِكَ.
امام كاظم عليه السلام: بار خدايا! ... بر محمّد و خاندان محمّد، درود فرست، و دلهای ما را با ياد خودت زنده بدار.
بحار الأنوار: ج 86 ص 53.
روشنايی دل
الإمام علیّ عليه السلام: دَوامُ الذِّكرِ يُنيرُ القَلبَ وَ الفِكرَ.
امام علی عليه السلام: مداومت بر ياد خدا، دل و انديشه را روشن میگردانَد.
غُرَر الحكم: ح 5144.
الإمام علیّ عليه السلام: ثَمَرَةُ الذِّكرِ استِنارَةُ القُلوبِ.
امام علی عليه السلام: ثمره ياد خدا، نورانی شدن دلهاست.
غُرَر الحكم: ح 4631.
موفّقيت در كارها
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: اذكُرِ اللّهَ؛ فَإِنَّهُ عَونٌ لَكَ عَلی ما تَطلُبُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: خدا را ياد كن؛ زيرا ياد خدا، تو را در آنچه میطلبی، كمك میكند.
بحار الأنوار: ج 21 ص 60.
الإمام عليّ عليه السلام: خَيرُ مَا استَنجَحتَ بِهِ الامورَ ذِكرُ اللّهِ سُبحانَهُ.
امام علی عليه السلام: بهترين وسيله موفّقيت تو در كارها، ياد خداوند سبحان است.
غُرَر الحكم: ح 4987.
روزی بدون سرمايه
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن أكثَرَ ذِكرَ اللّهِ رَزَقَهُ اللّهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر كه خدا را بسيار ياد كند، خداوند، روزیاش میدهد.
بحار الأنوار: ج 66 ص 325.
نيكنامی
الإمام عليّ عليه السلام: مَنِ اشتَغَلَ بِذِكرِ اللّهِ، طَيَّبَ اللّهُ ذِكرَهُ.
امام علی عليه السلام: هر كه به ياد خدا سرگرم شود، خداوند، نام و ياد او را خوش میگرداند.
غُرَر الحكم: ح 8235.
زدودن گناهان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: كابِدُوا اللَّيلَ بِالصَّلاةِ، وَ اذكُرُوا اللّهَ كَثيرا؛ يُكَفِّر عَنكُم سَيِّئاتِكُم.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: رنج شبزندهداری با نماز را تحمّل كنيد، و خدای را بسيار ياد كنيد تا گناهانتان را از شما بزُدايد.
بحار الأنوار: ج 82 ص 223.
همدمی با خدا
الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ مِفتاحُ الانسِ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، كليد همدمی است.
غُرَر الحكم: ح 541.
الإمام علیّ عليه السلام: ذاكِرُ اللّهِ مُؤانِسُهُ.
امام علی عليه السلام: ياد كننده خدا، همدم اوست.
غُرَر الحكم: ح 5160.
رسول اللّه صلی الله عليه و آله في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ: يا أنيسَ الذّاكِرينَ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در دعای «جوشن كبير»: ای همدمِ ذاكران.
بحار الأنوار: ج 94 ص 395.
عدّة الداعي: في بَعضِ الأَحادِيثِ القُدسِيَّةِ: أيُّما عَبدٍ اطَّلَعتُ عَلی قَلبِهِ فَرَأَيتُ الغالِبَ عَلَيهِ التَّمَسُّكَ بِذِكري، تَوَلَّيتُ سِياسَتَهُ، و كُنتُ جَليسَهُ و مُحادِثَهُ و أنيسَهُ.
عدّة الداعی: در يكی از احاديث قدسی آمده است: «هر بندهای كه بر دلش نظر افكنم و ببينم كه تمسّك به ياد من بر آن چيره است، تربيت او را خود بر عهده میگيرم و همنشين و همسخن و همدم او میشوم».
بحار الأنوار: ج 93 ص 162.
محبوبيت در نزد خداوند
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن أكثَرَ ذِكرَ اللّهِ عز و جل أحَبَّهُ اللّهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: كسی كه خداوند عز و جل را بسيار ياد كند، خداوند، او را دوست میدارد.
بحار الأنوار: ج 66 ص 325.
رسول الله صلی الله عليه و آله في وَصِيَّتِهِ لِأَبي ذَرٍّ: يا أبا ذَرٍّ، إنَّ أحَبَّكُم إلَی اللّهِ جَلَّ ثَناؤُهُ أكثَرُكُم ذِكرا لَهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در سفارش به ابو ذر: ای ابو ذر! محبوبترين شما نزد خداوند عز و جل كسی است كه بيشتر به ياد او باشد.
بحار الأنوار: ج 77 ص 86.
الإمام عليّ عليه السلام: إذا رَأَيتَ اللّهَ سُبحانَهُ يُؤنِسُكَ بِذِكرِهِ، فَقَد أحَبَّكَ.
امام علی عليه السلام: هرگاه ديدی كه خداوند سبحان، تو را با يادش مأنوس ساخته است، بیگمان، دوستت دارد.
غُرَر الحكم: ح 4040.
مصونيت از اشتباه
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: قالَ اللّهُ سُبحانَهُ: إذا عَلِمتُ أنَّ الغالِبَ عَلی عَبدِي الاشتِغالُ بي، نَقَلتُ شَهوَتَهُ في مَسأَلَتي و مُناجاتي، فَإِذا كانَ عَبدي كَذلِكَ فَأَرادَ أن يَسهُوَ حُلتُ بَينَهُ و بَينَ أن يَسهُوَ، اولئِكَ أولِيائي حَقّا، اولئِكَ الأَبطالُ حَقّا.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: خداوند سبحان فرمود: «هرگاه بدانم كه بندهام غالبا به ياد من است، خواست او را به درخواست و راز و نياز با خودم منتقل میكنم، و هرگاه بندهام چنين [همواره خواهان درخواست از من و راز و نياز با من] باشد، اگر بخواهد اشتباه كند، مانع اشتباه كردنش میشوم. اينان، اوليای حقيقی مناند. اينان، پهلوانان حقيقیاند».
بحار الأنوار: ج 93 ص 162.
فرود آمدن فرشتگان
الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ عز و جل يَقولُ لِمَلائِكَتِهِ عِندَ انصِرافِ أهلِ مَجالِسِ الذِّكرِ وَ العِلمِ إلی مَنازِلِهِم: اكتُبوا ثَوابَ ما شاهَدتُموهُ مِن أعمالِهِم. فَيَكتُبونَ لِكُلِّ واحِدٍ ثَوابَ عَمَلِهِ، و يَترُكونَ بَعضَ مَن حَضَرَ مَعَهُم فَلا يَكتُبونَهُ.
فَيَقولُ اللّهُ عز و جل: ما لَكُم لَم تَكتُبوا فُلانا أ لَيسَ كانَ مَعَهُم، و قَد شَهِدَهُم؟ فَيَقولونَ: يا رَبِّ، إنَّهُ لَم يَشرَك مَعَهُم بِحَرفٍ، و لا تَكَلَّمَ مَعَهُم بِكَلِمَةٍ!
فَيَقولُ الجَليلُ جَلَّ جَلالُهُ: أ لَيسَ كانَ جَليسَهُم؟ فَيَقولونَ: بَلی يا رَبِّ. فَيَقولُ: اكتُبوهُ مَعَهُم، إنَّهُم قَومٌ لا يَشقی بِهِم جَليسُهُم. فَيَكتُبوهُ مَعَهُم. فَيَقولُ تَعالی: اكتُبوا لَهُ ثَوابا مِثلَ ثَوابِ أحَدِهِم.
امام صادق عليه السلام: چون اهل مجلسهای ذكر و علم به خانههايشان باز گردند، خداوند عز و جل به فرشتگانش میفرمايد: «ثواب اعمالی را كه از ايشان ديدهايد، بنويسيد».
فرشتگان، برای هر يك ثواب عملش را بنويسند و يكی را كه در انجمن آنان حاضر بودهاند، وا مینهند و برايش چيزی نمینويسند.
خداوند عز و جل میفرمايد: «چرا برای فلانی ننوشتيد؟ مگر نه اين كه با آنان بود و در جمعشان حضور داشت؟».
فرشتگان میگويند: «ای پروردگار ما! او حتّی يك حرف با آنان شريك نشد و يك كلمه با ايشان هم سخنی نكرد.
خداوند عز و جل میفرمايد: «آيا نه اين كه با آنان، همنشين بود؟». فرشتگان میگويند: چرا، ای پروردگار ما!
پس، خدای متعال میفرمايد: «برای او نيز ثوابی چون ثواب يكی از آنان بنويسيد».
بحار الأنوار: ج 1 ص 202.
فرود آمدن رحمت
الإمام عليّ عليه السلام: بِذِكرِ اللّهِ تُستَنزَلُ الرَّحمَةُ.
امام علی عليه السلام: با ياد خدا، رحمتْ فرود میآيد.
غُرَر الحكم: ح 4209.
تبديل شدن بدیها به خوبیها
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: ما جَلَسَ قَومٌ يَذكُرونَ اللّهَ إلّا نادی بِهِم مُنادٍ مِنَ السَّماءِ: قوموا؛ فَقَد بُدِّلَت سَيِّئاتُكُم حَسَناتٍ، و غُفِرَ لَكُم جَميعا. و ما قَعَدَ عِدَّةٌ مِن أهلِ الأَرضِ يَذكُرونَ اللّهَ، إلّا قَعَدَ مَعَهُم عِدَّةٌ مِنَ المَلائِكَةِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هيچ گروهی برای ذكر خدا نمینشينند، مگر اين كه [در پايان آن مجلس،] مُنادیای از آسمان به آنان ندا میدهد: «برخيزيد كه بدیهايتان به خوبی بدل شده و همه شما آمرزيده شديد». و هيچ تعدادی از زمينيان برای ذكر خدا نمینشينند، مگر اين كه تعدادی از فرشتگان نيز با آنان مینشينند.
بحار الأنوار: ج 93 ص 162.
درآمدن به باغهای بهشت
الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله عليه و آله: بادِروا إلی رِياضِ الجَنَّةِ. قالوا: و ما رِياضُ الجَنَّةِ؟ قالَ: حَلَقُ الذِّكرِ.
امام علی عليه السلام: پيامبر خدا فرمود: «به سوی باغهای بهشت بشتابيد». گفتند: باغهای بهشت، كداماند؟ فرمود: «انجمنهای ياد خدا».
بحار الأنوار: ج 93 ص 156.
خير دنيا و آخرت
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن اعطِيَ لِسانا ذاكِرا، فَقَد اعطِيَ خَيرَ الدُّنيا وَ الآخِرَةِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: به هر كس زبانی ذكر داده شود، خير دنيا و آخرتْ داده شده است. (یکی از اجزای مهم نماز های واجب و مستحبی ذکر می گوییم و خداوند با نماز ما را به ذکر زبانی عادت می دهد)
الكافي: ج 2 ص 499.
فصل دهم: زيانهای فراموش كردن خدا
سنگدلی
عن عليّ بن عيسی رفعه: إنَّ موسی عليه السلام ناجاهُ اللّهُ تَبارَكَ و تَعالی فَقالَ لَهُ في مُناجاتِهِ: ... يا موسی، لا تَنسَني عَلی كُلِّ حالٍ، و لا تَفرَح بِكَثرَةِ المالِ؛ فَإِنَّ نِسياني يُقسِي القُلوبَ، و مَعَ كَثرَةِ المالِ كَثرَةُ الذُّنوبِ.
علی بن عيسی، سند حديث را به يكی از اهل بيت عليهم السلام میرساند: خداوند تبارك و تعالی با موسی عليه السلام نجواكنان سخن گفت و در نجواهايش به او فرمود: «... ای موسی! مرا در هيچ حالی از ياد مبر و به فراوانی دارايی خود، شادمان مشو؛ زيرا از ياد بردن من، دلها را سخت میگرداند. فراوانی ثروت، فراوانی گناه را به همراه دارد».
بحار الأنوار: ج 13 ص 334.
نظر علامه طباطبایی درباره آیه «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً ». (طه: 124تا 127)
علّامه طباطبايی قدّس سره میگويد: «فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً» ، يعنی زندگی سخت و تنگ؛ زيرا كسی كه پروردگارش را فراموش كند و از ياد او بِبُرد، تنها چيزی كه برايش میماند، اين است كه به دنيا بچسبد و آن را تنها مطلوب خود قرار دهد كه برای آن بكوشد و در جهت زندگیاش و توسعه آن و برخورداری از آن، اهتمام ورزد و به آن مقدار از معاش كه به او داده شده، كم باشد يا بسيار، بسنده نكند؛ زيرا هر چه به دست آورد و مالك شود، بدان قانع نمیشود و بيشتر و بيشتر میخواهد و نقطه پايانی برای خواستهاش نيست. بنا بر اين، هيچگاه از آنچه به دست میآورد، خرسند نمیشود و به بيشتر از آن دل میبندد. از طرف ديگر، نگرانی و غم و اندوه و تشويش و اضطراب و ترس از دچار شدن به بلاها و روی آوردن ناملايمات، از قبيل مرگ و بيماری و آفت و حسادت بدخواهان و مكر مكّاران و به نتيجه نرسيدن تلاش و جدا شدن از عزيزان، بر وی هجوم میآورند، در حالی كه اگر مقام پروردگارش را بشناسد و پيوسته به ياد او باشد و فراموشش نكند و يقين كند كه نزد پروردگارش حياتی ناآميخته با مرگ و مُلكی زوالناپذير و عزّتی دور از ذلّت و شادمانی و سرور و رفعت و كرامتی بیاندازه و بی پايان خواهد داشت. نيز يقين خواهد كرد كه دنيا، سرای گذر است و زندگی دنيا در برابر با زندگی آخرت، چند صباحی بيشتر نيست. آری! اگر اينها را بداند، آنگاه نفسش به آنچه از دنيا برايش مقدّر شده است، خرسند و قانع خواهد شد و به همان زندگی و معاشی كه داده شده، بسنده خواهد كرد، بدون آن كه در زندگیاش احساس تنگی و سختی كند. (الميزان فی تفسير القرآن: ج 14 ص 225).
+ نوشته شده در چهارشنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۴ ساعت توسط هدیه به شهیدان مدافع حرم صلوات
|