کتاب رساله دانشجويى
محرمات جنب
پرسش 67. کارهايى که براى شخص جنب حرام است، کدامند؟
چند چيز بر شخص جنب حرام است:
1. گذاشتن چيزى در مسجد،
2. خواندن آيههاى سجده واجب،[1]
3. رفتن به مسجد الحرام و مسجد النبى،[2]
4. رساندن جايى از بدن به خط قرآن و اسم خداوند،
5. توقف در ساير مساجد و حرم امامان عليهم السلام (احتياط واجب).[3]
مکروهات جنب
پرسش 68. کارهايى که براى شخص جنب مکروه است، کدامند؟
چند چيز بر شخص جنب مکروه است:
1. خوردن و آشاميدن،
2. خوابيدن بدون وضو،[4]
3. همراه داشتن قرآن،
4. ماليدن روغن به بدن،
5. آميزش بعد از احتلام،
6. خضاب با حنا و مانند آن،
7. تماس بدن با جلد يا حاشيه قرآن،
8. خواندن بيشتر از هفت آيه از سورههايى که سجده واجب ندارد.
غسل جايگزين وضو
پرسش 69. با چه غسلهايى مىتوان نماز خواند؟
آيات عظام امام، بهجت، خامنهاى و صافى: تنها با غسل جنابت مىتوان نماز خواند؛ ولى با غسلهاى ديگر بايد وضو هم گرفت.[5]
آيات عظام تبريزى، سيستانى، نورى و وحيد: با همه غسلهاى واجب و مستحب- غير از غسل استحاضه متوسطه- مىتوان نماز خواند؛ اگر چه احتياط مستحب آن است که [در غير غسل جنابت] وضو هم بگيرد.[6]
آيت الله فاضل: با همه غسلهاى واجب- غير از غسل استحاضه متوسطه- مىتوان نماز خواند؛ اگر چه احتياط مستحب آن است که [در غير غسل جنابت] وضو هم بگيرد.[7]
آيت الله مکارم: با همه غسلهاى واجب و مستحب، مىتوان نماز خواند و گرفتن وضو واجب نيست. اما احتياط مستحب آن است که در غير غسل جنابت، وضو هم بگيرد.[8]
نيت غسل جنابت
پرسش 70. به قصد غسل جنابت به حمام رفتم؛ ولى وقتى که بيرون آمدم شک کردم غسل را انجام دادهام يا نه، تکليف چيست؟
همه مراجع: بايد بنا را بر انجام ندادن بگذاريد و غسلتان را با نيت مربوطه به جا آوريد.[9]
زمان غسل جنابت
پرسش 71. آيا غسل جنابت، فورى بر انسان واجب مىشود؟
همه مراجع: خير، غسل جنابت تنها براى نماز و کارهايى که در آن، طهارت شرط است، واجب مىشود.[10]
مدت غسل جنابت
پرسش 72. با غسل جنابت تا چه زمانى مىتوان نماز خواند؟
همه مراجع: تا زمانى که يکى از مبطلات وضو رخ ندهد، مىتوان با آن نماز خواند.[11]
غسل پيش از وقت
پرسش 73. آيا مىشود غسل جنابت را قبل از وقت نماز انجام داد؟
همه مراجع: اگر به قصد قربت و داشتن طهارت غسل کند، کافى است و با آن مىتواند نماز بخواند.[12]
تيمم و جنابت عمدى
پرسش 74. کسى که نمىتواند غسل کند، ولى تيمم برايش ممکن است؛ آيا مىتواند با همسر خود نزديکى کند و با تيمم نماز بخواند؟
همه مراجع (به جز فاضل): آرى، مىتواند با همسر خود نزديکى کند؛ خواه بعد از داخل شدن وقت نماز باشد، يا پيش از آن.[13]
آيت الله فاضل: پيش از داخل شدن وقت نماز، مانعى ندارد و بعد از آن- اگر بدون جهت با عيال خود نزديکى کند- اشکال دارد؛ ولى اگر نزديکى براى لذت بردن يا امر عقلايى ديگر باشد، اشکال ندارد.[14]
شک در منى
پرسش 75. اگر در خواب مايعى از انسان خارج شود که نمىداند منى است يا نه، حکمش چيست؟
همه مراجع: اگر نشانههاى منى را داشته باشد، غسل واجب مىشود و در صورت شک غسل واجب نيست.[15]
شک در جنابت
پرسش 76. صبح بعد از بيدارى متوجه مىشوم که محتلم شدهام؛ در حالى که اصلًا هيچ گونه لذتى در خود حس نکردهام، آيا غسل واجب است؟
همه مراجع (به جز صافى): اگر نشانههاى منى يا يکى از آنها را نداشته باشد و يا در آنها شک کند، غسل واجب نمىشود؛ مگر آنکه از راه ديگرى يقين کند که منى است.[16]
آيت الله صافى: اگر هيچ يک از نشانههاى منى را نداشته باشد و يا در آنها شک پيدا نمايد غسل واجب نمىشود؛ مگر آنکه از راه ديگرى اطمينان پيدا کند که منى است.[17]
رطوبت بعد غسل
پرسش 77. بعد از غسل جنابت، آب مشکوکى از من خارج مىشود، آيا نجس است و غسل لازم دارد؟
همه مراجع: اگر پيش از انجام دادن غسل، بول کرده باشد، اين آب پاک است و غسل ندارد و در غير اين صورت حکم منى را دارد.[18]
تبصره. فرض مسأله جايى است که شخص به دليل بيرون آمدن منى، جنب شده و پس از غسل، رطوبت مشکوکى از وى خارج شده است. اما اگر جنابت او از راه آميزش- بدون خروج منى- بوده و پس از غسل رطوبت مشکوکى مشاهده کرده، پاک است و غسل ندارد؛ هر چند پيش از غسل بول نکرده باشد.
جنابت و تأخير نماز
پرسش 78. کسى که بعد از اذان صبح با حالت احتلام از خواب بيدار مىشود، آيا مىتواند نماز خود را تا نزديک طلوع آفتاب به تأخير اندازد و با تيمم نماز بخواند؟
همه مراجع: اگر نماز خود را به تأخير اندازد، تا جايى که وقت تنگ شود، گناه کرده است. در اين صورت بايد تيمم کند و نماز خود را بخواند و نماز او صحيح است.[19]
احکام استمنا
پرسش 79. استمنا چيست؟
همه مراجع: «استمنا» آن است که انسان با خود يا ديگرى کارى کند که از او منى بيرون آيد. انجام دادن آن حرام است[20] و در صورت خروج منى، غسل جنابت واجب مىشود.
حرمت خودارضايى
پرسش 80. آيا خودارضايى در صورتى که به حد خروج منى نرسد، باز هم حرام است؟
همه مراجع (به جز تبريزى، سيستانى و وحيد): آرى، حرام است؛ ولى غسل بر او واجب نمىشود.[21]
آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: بنا بر احتياط واجب حرام است؛ ولى غسل بر او واجب نمىشود.[22]
تبصره. فرض مسئله جايى است که با خودارضايى قصد خروج منى دارد.
استمنا در شرايط خاص
پرسش 81. برخى از روانشناسان، استمنا را در شرايطى که امکان حفظ تعادل روحى سالم وجود ندارد، توجيه مىکنند؛ نظر مراجع چيست؟
همه مراجع: استمنا در هر شرايطى حرام است؛ مگر در جايى که براى معالجه و درمان بوده و درمان آن نيز تنها منحصر به استمنا باشد.[23]
حرمت استمنا
پرسش 82. کسى که شرايط ازدواج برايش فراهم نيست و از نظر غريزه جنسى در سختى به سر مىبرد، آيا مىتواند استمنا کند؟
همه مراجع: خير، استمنا در هيچ شرايطى جايز نيست.[24]
استمنا و آزمايشگاه
پرسش 83. براى تشخيص اينکه مرد قادر بر بچهدار شدن هست، آيا مىتواند استمنا کندتا آزمايشهاى پزشکى بر روى منى او، انجام شود؟
همه مراجع: خير، اين کار جايز نيست؛ مگر آنکه ضرورتى ايجاب کند.[25]
تبصره. چنانچه در موردى، ضرورت ايجاب نمايد که شخص استمنا کند؛ در صورتى که همسر دارد، واجب است اين عمل را به وسيله او انجام دهد (نه با اعضا و جوارح خود).
کفاره استمنا
پرسش 84. آيا استمنا کفاره دارد؟ کفاره آن چيست؟
همه مراجع: خير، کفاره ندارد؛ ولى بايد توبه کند و از اين کار دست بردارد.[26]
استمنا با همسر
پرسش 85. شخصى به قصد اينکه از همسرش منى خارج شود، او را با دست تحريک مىکند؛ آيا اين کار از نظر شرعى جايز است؟
همه مراجع: آرى، استمنا به وسيله بدن همسر جايز است.[27]
تصاوير تحريک کننده
پرسش 86. آبى که هنگام خواندن مطالب مهيّج و يا ديدن تصاوير محرک از انسان خارج مىشود، چه حکمى دارد؟
همه مراجع: اگر يقين کند که منى است يا نشانههاى منى را داشته باشد، غسل واجب مىشود و در صورت شک، آن رطوبت پاک است و غسل ندارد.[28]
جلوگيرى منى
پرسش 87. آيا بر کسى که خودارضايى مىکند؛ ولى نمىگذارد منى خارج شود، غسل واجب است؟
همه مراجع: خير، تا از او منى خارج نشود، غسل واجب نيست.[29]
احکام تيمم
پرسش 88. درباره دليل تيمم و فايده آن برايم توضيح دهيد؟
فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً[30]؛ « [اگر] آب [براى غسل يا وضو] نيابيد، با خاک پاکى تيمم کنيد».
«تيمم» در لغت به معناى قصد و اراده کردن است و در اصطلاح فقه «عملى است که در شرايط خاص، جايگزين وضو و غسل مىشود».
تيمم به اين صورت انجام مىگيرد: ابتدا کف دو دست را بر چيزى که تيمم بر آن جايز است، مىزنيم. سپس هر دو دست را بر تمام پيشانى و دو طرف آن- از جايى که موى سر مىرويد- تا روى ابروها و بالاى بينى مىکشيم.
بعد با کف دست چپ، بر تمام پشت دست راست- از مچ تا سر انگشتان- و در آخر کف دست راست را بر تمام پشت دست چپ مىکشيم (انگشتان هم جزو کف دست است).[31]
تيمم دو فايده و فلسفه مهم دارد:
1. فايده بهداشتى:
خاک به جهت داشتن باکترىهاى فراوان، مىتواند آلودگىها را از بين ببرد.
اين باکترىها معمولا در سطح زمين- که از هوا و نور آفتاب بهتر استفاده مىکنند- فراوانند. از اين نظر خاک مىتواند تا حدودى جانشين آب شود.
با اين تفاوت که آب حلّال است؛ يعنى، ميکروبها را حل کرده و با خود مىبرد؛ ولى خاک ميکروبکش است و خاکى اين اثر بخشى را دارد که کاملًا پاک باشد.
از اين رو قرآن از آن به «طيّب» تعبير کرده است.
2. فايده اخلاقى:
تيمم يکى از عبادات است؛ زيرا انسان پيشانى خود را- که شريفترين عضو او است- با دستى که بر خاک زده، لمس مىکند تا فروتنى و تواضع خود را در پيشگاه خداوند متعال آشکار سازد و به دنبال اين کار، متوجه نماز و يا ساير عباداتى شود که در آن وضو و غسل شرط است. به اين ترتيب تيمّم در پرورش روح تواضع و عبوديت و شکر گزارى در بندگان اثر دارد.[32]
تيمم بر دو نوع است:
تيمم بدل از وضو و تيمم بدل از غسل. کسى که وظيفهاش تيمم است، تا هنگامى که عذر او باقى است، مىتواند تمام کارهايى را که با وضو و غسل انجام مىدهد، با تيمّم به جا آورد. اگر يکى از امور باطل کننده وضو، از او سر بزند، تيممش باطل مىشود. بايد دانست که تيمم تنها بر زمين و هر چه که اين عنوان بر آن صدق مىکند (خاک، ريگ، کلوخ، سنگ مرمر و ساير اقسام سنگها) جايز است.[33]
موارد تيمم
پرسش 89. در چه مواردى بايد تيمم کنيم؟
1. وقت تنگ باشد.
2. دسترسى به آب نباشد.
3. آب براى انسان ضرر داشته باشد.
4. بدن يا لباس او نجس بوده و آب بيش از تطهير آن نيست و لباس ديگرى ندارد.
5. اگر آب را به مصرف وضو يا غسل برساند، افراد مرتبط با او از تشنگى هلاک يا بيمار مىشوند و يا به سختى مىافتند.
جنابت و ميهمانى
پرسش 90. اگر شخص در جايى که مهمان است جنب شود، آيا به جهت خجالت مىتواند به جاى غسل، تيمّم کند؟
همه مراجع: خجالت مجوز تيمّم نيست و بايد غسل کند.[34]
تبصره. چنانچه صبر کند تا وقت نماز تنگ شود- اگر چه گناه کرده- تيمّم او در آن هنگام صحيح است و مىتواند پس از تطهير بدن و لباس، با آن نماز بخواند.
تيمم بدل از وضو
پرسش 91. آيا فرقى بين تيمم بدل از وضو و غسل هست؟
همه مراجع: خير، تفاوتى بين آن دو نيست.[35]
تيمم بدل از غسل
پرسش 92. آيا بعد از تيمم بدل از غسل، تيمم بدل از وضو نيز لازم است؟
همه مراجع (به جز سيستانى، مکارم و نورى): در تيمم بدل از غسل جنابت، براى نماز، وضو يا تيمم بدل از وضو لازم نيست؛ ولى در تيمم بدل از ساير غسلها، براى نماز وضو يا تيمم بدل از وضو نيز لازم است.[36]
آيات عظام سيستانى، مکارم و نورى: خير، لازم نيست براى نماز، وضو يا تيمّم بدل از وضو بگيرد (خواه غسل جنابت باشد يا غسلهاى ديگر)، به جز غسل استحاضه متوسطه؛ ولى اگر به جا آورد، بهتر (احتياط مستحب) است.[37]
وقت تيمم
پرسش 93. کسى که شک دارد اگر غسل کند، وقت براى نماز او مىماند يا نه؛ تکليفش چيست؟
همه مراجع: در اين صورت، بايد تيمم کند.[38]
نماز با تيمم
پرسش 94. پس از بر طرف شدن عذر، آيا نمازهايى را که با تيمم خواندهايم، بايد دوباره قضا کنيم؟
همه مراجع: خير، قضا لازم نيست.[39]
پرسش 95. آيا کسى که براى جنابت، تيمم بدل از غسل کرده است، مىتواند نمازهاى بعدى را نيز با آن تيمم بخواند؟
همه مراجع: آرى، تا هنگامى که تيمم و عذرش باقى است، مىتواند با همان تيمم نمازهاى بعدى را بخواند.[40]
محل تيمم
پرسش 96. آيا لازم است محل تيمم گرد و غبار هم داشته باشد؟
آيات عظام امام، بهجت، خامنهاى، صافى، فاضل و نورى: خير؛ ولى مستحب است گردى هم داشته باشد.[41]
آيات عظام تبريزى، سيستانى و وحيد: تا آنجا که امکان دارد، بنابر احتياط واجب بايد گردى هم داشته باشد.[42]
آيت الله مکارم: تا آنجا که امکان دارد، بايد گردى هم داشته باشد.[43]
[1] اين آيهها در چهار سوره قرآن آمده است: سجده، فصلت، نجم و علق. البته برخى مراجع تقليد خواندن سورههايى كه سجده واجب در آن است را حرام مىدانند.
[2] هر چند از يك در وارد شود و از در ديگر بيرون رود.
[3] ولى اگر از يك در برود و از در ديگر خارج شود، مانعى ندارد.
[4] ولى اگر وضو بگيرد يا به واسطه نداشتن آب بدل از غسل تيمم كند، مكروه نيست.
[5] توضيحالمسائل مراجع، 391 و 646.
[6] همان، م 391 و 646؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 397 و نورى، توضيحالمسائل، م 392 و 647.
[7] همان، م 391 و 646.
[8] همان، م 391 و 646.
[9] بهجت، وسيلةالنجاة، ج 1، م 675؛ صافى، هداية العباد، ج 1، م 178؛ وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، م 193؛ تبريزى، منهاج الصالحين، ج 1، م 193؛ امام، فاضل، نورى و مكارم، تعليقات على العروة، احكام الغسل، م 14 و دفتر: خامنهاى.
[10] العروة الوثقى، ج 1، احكام الغسل.
[11] توضيحالمسائل مراجع، م 323؛ نورى، توضيحالمسائل، م 324.
[12] العروة الوثقى، فصل فى غسل الجنابه.
[13] توضيحالمسائل مراجع، م 353؛ امام، تحرير الوسيلة، ج 1 غسل الجنابه، م 3 نورى، توضيحالمسائل، م 354؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 359 و خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 190.
[14] فاضل، تعليقات على العروة، غسل الجنابه، م 8.
[15] توضيحالمسائل مراجع، م 346؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 352؛ نورى، توضيحالمسائل، م 347؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 180.
[16] توضيحالمسائل مراجع، م 346؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 352؛ نورى، توضيحالمسائل، م 347؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 180.
[17] توضيح المسائل، م 352.
[18] توضيحالمسائل مراجع، م 348؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 354؛ نورى، توضيحالمسائل، م 349؛ دفتر: خامنهاى.
[19] العروة الوثقى، فصل فى التيمم، م 26.
[20] توضيحالمسائل مراجع، م 1572؛ وحيد، توضيح المسائل، م 1580 و دفتر: خامنهاى.
[21] صافى، جامع الاحكام، ج 2، س 1330؛ فاضل، جامعالمسائل، ج 1، س 984؛ تبريزى، استفتاءات س 211؛ دفتر: بهجت، مكارم، امام، نورى و خامنهاى.
[22] تبريزى، استفتاءات، س 83 و دفتر: سيستانى و وحيد.
[23] دفتر: همه مراجع.
[24] مكارم، استفتاءات، ج 2، 1073 و دفتر: همه مراجع.
[25] خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 790؛ امام، استفتاءات، ج 1، غسل جنابت، س 96 و دفتر: همه مراجع.
[26] سيستانى،Sistani .org ، استمنا و دفتر: همه مراجع.
[27] العروة الوثقى، 19؛ فاضل، جامعالمسائل، ج 1، س 986؛ مكارم، استفتاءات، ج 1، س 1246؛ تبريزى، صراط النجاة، ج 5، س 656؛ سيستانى،Sistani .org ، استمنا و خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 788.
[28] توضيحالمسائل مراجع، م 346؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 352؛ نورى، توضيحالمسائل، م 347؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 180.
[29] توضيحالمسائل مراجع، م 352؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 358؛ نورى، توضيح المسائل، م 353؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، احكام غسل جنابت.
[30] نساء( 4)، آيه 43.
[31] بنا بر نظر آيةاللَّه خامنهاى، احتياط واجب آن است كه بار ديگر دستها را به زمين بزند و سپس كف دست چپ را بر پشت دست راست و كف دست راست را به پشت دست چپ بكشد( خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، 209).
[32] تفسير نمونه، ج 3، ص 443.
[33] البته در مواردى ميان مراجع تقليد اختلاف نظر هست( مانند تيمم بر آجر، گچ و مانند آن) كه هر كس بايد بر طبق فتواى مرجع تقليد خود عمل كند.
[34] امام، استفتاءات، ج 1، تيمم، س 236؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 215؛ فاضل، جامعالمسائل، ج 2، 184 و دفتر: همه مراجع.
[35] توضيحالمسائل مراجع، م 701؛ نورى، توضيحالمسائل، م 702؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 707؛ دفتر: خامنهاى.
[36] توضيحالمسائل مراجع، م 723؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 730 و دفتر: خامنهاى.
[37] مكارم و سيستانى، توضيحالمسائل مراجع، م 723 و نورى، توضيحالمسائل، م 724.
[38] توضيحالمسائل مراجع، م 680؛ نورى، توضيحالمسائل، م 681؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 687؛ دفتر: خامنهاى.
[39] توضيحالمسائل مراجع، م 727؛ نورى، توضيحالمسائل، م 728؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 734؛ دفتر: خامنهاى.
[40] توضيحالمسائل مراجع، م 726؛ نورى، توضيحالمسائل، م 726؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 733 و خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 202 و 204.
[41] توضيحالمسائل مراجع، م 698؛ نورى، توضيحالمسائل، م 699؛ دفتر: خامنهاى.
[42] توضيحالمسائل مراجع، م 698 و وحيد، توضيحالمسائل، م 705.
[43] مكارم، توضيحالمسائل مراجع، م 698.