کتاب رساله دانشجویی
نماز قضا
پرسش 139. کسى که نماز و روزه قضا بر گردن دارد، آيا مىتواند نماز و روزه مستحبى به جا آورد؟
همه مراجع: مىتواند نماز مستحبى بخواند؛ ولى نمىتواند روزه مستحبى بگيرد.[1]
پرسش 140. آيا براى خواندن نماز قضا، مىتوانيم به جماعت اقتدا کنيم؟
همه مراجع: بلى، اقتدا به جماعت در نماز قضا، اشکال ندارد و لازم نيست هر دو يک نماز بخوانند؛ بلکه قضاى نماز صبح را مىتوان به نماز ظهر يا عصر امام جماعت اقتدا کرد.[2]
نماز قضاى پدر
پرسش 141. آيا قضاى نماز پدر را بايد پسر بزرگ بخواند يا ديگرى هم مىتواند انجام دهد؟
همه مراجع: نماز قضاى پدر تنها بر عهده پسر بزرگ خانواده (بعد از فوت پدر) است. امّا اگر کس ديگرى هم به جا آورد، اشکال ندارد و رفع تکليف از پسر مىشود. پسر بزرگ نيز مىتواند کسى را براى خواندن نماز پدر اجير کند.
اگر پدر وصيت کند که از ثلث مالش براى قضاى نماز او اجير بگيرند، پس از خواندن اجير، قضاى نماز از عهده پسر بزرگ ساقط مىشود.[3]
فضيلت نماز جماعت
پرسش 142. در نماز فرادا بهتر مىتوانم به مستحبات عمل کنم، در اين صورت باز هم جماعت را توصيه مىکنيد؟
همه مراجع: بلى، نماز جماعت مختصر، از نماز فرادايى که طول داده شود، بهتر است. در روايتى آمده است: اگر يک نفر به امام جماعت اقتدا کند، هر رکعت از آن نماز ثواب 150 نماز دارد و اگر دو نفر اقتدا کنند، ثواب ششصد نماز دارد ... و اگر عدد آنها از ده تجاوز کند؛ چنانچه تمام آسمانها کاغذ، درياها مرکب، درخت ها قلم و جن و انس و ملائکه نويسنده شوند، نمىتوانند ثواب يک رکعت آن را بنويسند.[4]
اقتداى نماز جماعت
پرسش 143. پس از تکبير امام جماعت هنوز صف هاى جلو تکبير نگفتهاند؛ کسى در صفهاى بعدى تکبيرةالاحرام مىگويد، نمازش چه حکمى دارد؟
همه مراجع (به جز بهجت): اگر صفهاى جلو آماده نماز هستند و تکبير گفتن آنها نزديک است، افراد در صفهاى بعدى مىتوانند «تکبيرة الاحرام» بگويند و وارد نماز شوند.[5]
آيت الله بهجت: احتياط واجب آن است که پيش از تکبير، کسانى که در صفهاى جلو هستند، تکبير نگويد.[6]
محل نماز آيات
پرسش 144. اگر خورشيد گرفتگى در شهر ما قابل رؤيت نباشد و يا در شهر ديگرى زلزله شود، نماز آيات بر ما واجب مىشود؟
همه مراجع: امورى که نماز آيات براى آنها واجب است، در هر محلى که اتفاق بيفتد، فقط مردم همان جا بايد نماز آيات بخوانند و بر مردم شهرهاى مجاور آن، واجب نيست.[7]
نماز استيجارى
پرسش 145. آيا مىتوانم براى نماز و روزههايى که از من قضا شده، کسى را اجير بگيرم و يا دوستانم به من کمک کنند؟
همه مراجع: شخص مکلّف تا زمانى که زنده است، نمىتواند ديگرى را براى انجام دادن نماز و روزههاى قضا، اجير کند و يا به کمک بگيرد؛ بلکه واجب است به هر صورت که مىتواند، خود آنها را به جا آورد.[8]
نماز شب
پرسش 146. کيفيت خواندن نماز شب چگونه است؟
همه مراجع: نافله شب در مجموع يازده رکعت است که چهار نماز دو رکعتى آن، به نيت نافله «شب» و دو رکعت آن به نيت نماز «شفع» و يک رکعت آن به نيت نماز «وتر» خوانده مىشود.
نافله شب از مهمترين نمازهاى مستحبى است که در آيات و روايات، بر آن تأکيد شده است و تأثير عميقى در صفاى روح و پاکى قلب و تربيت نفوس انسانى و حل مشکلات دارد. آدابى براى آن در کتابهاى دعا ذکر شده است که رعايت آن خوب است؛ ولى مىتوان نماز شب را بدون اين آداب و مثل نمازهاى معمولى نيز انجام داد. اگر شخص به هر علّتى نتواند آخر شب بيدار شود، مىتواند قبل از خواب آنها را بهجاى آورد.[9]
سوره نماز مستحبى
پرسش 147. آيا خواندن سوره در نمازهاى مستحبى لازم است؟
همه مراجع: خواندن سوره در نمازهاى مستحبى لازم نيست؛ ولى در بعضى از نمازهاى مستحبى (مثل نماز جعفر طيار که سوره مخصوصى دارد)، اگر بخواهد به دستور آن رفتار کند، بايد همان سوره را بخواند.[10]
نماز مستحبى
پرسش 148. آيا نماز مستحبى را مىتوان در حال حرکت خواند؟ رعايت قبله در نمازهاى مستحبى چگونه است؟
همه مراجع (به جز بهجت): نماز مستحبى در حال حرکت صحيح است و در هنگام راه رفتن و سوارى، براى نماز مستحبى رعايت قبله لازم نيست.[11]
آيت الله بهجت: ولى در حال کار کردن در منزل، بنابر احتياط واجب، مراعات قبله لازم است.[12]
نماز جمعه
پرسش 149. نماز جمعه واجب است يا مستحب و به جاى نماز ظهر محسوب مىشود يا خير؟
همه مراجع (به جز تبريزى، صافى و مکارم): در زمان غيبت ولى عصر (عج)، نماز جمعه واجب تخييرى است و بهتر است انسان در اين نماز شرکت کند.
براى کسى که آن را به جا مىآورد، کفايت از نماز ظهر مىکند؛ (ولى احتياط آن است که هر دو را بخواند).[13]
آيت الله تبريزى: اگر نماز جمعه با شرايطش اقامه شود، شرکت در آن احتياط واجب است و براى کسى که آن را به جا آورد، کفايت از نماز ظهر مىکند.[14]
آيت الله صافى: شرکت در اقامه نماز جمعه، بسيار خوب است؛ ولى کسى که نماز جمعه را به جا مىآورد، بنابر احتياط واجب بايد نماز ظهر را بخواند و به نماز جمعه اکتفا نکند.[15]
آيت الله مکارم: در زمان غيبت ولى عصر (عج)، نماز جمعه واجب تخييرى است و براى کسى که آن را به جا مىآورد، کفايت از نماز ظهر مىکند؛ ولى به هنگام تشکيل حکومت اسلامى، احتياط در خواندن نماز جمعه است.[16]
[1] توضيحالمسائل مراجع، م 1373، نورى، توضيحالمسائل، م 1373، وحيد، توضيحالمسائل، م 1381؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 743.
[2] توضيحالمسائل مراجع 1388، نورى، توضيحالمسائل، م 1387؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 1396؛ دفتر: خامنهاى.
[3] توضيحالمسائل مراجع، م 1394 و 1390، نورى، توضيحالمسائل، م 1393- 1390؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 1402- 1398؛ دفتر: خامنهاى.
[4] توضيحالمسائل مراجع، م 1400 و 1402؛ نورى، توضيحالمسائل، م 1399؛ وحيد، توضيحالمسائل، 1410؛ دفتر: خامنهاى.
[5] توضيحالمسائل مراجع، م 1418؛ نورى، توضيحالمسائل، م 1415؛ وحيد، توضيحالمسائل، 1426؛ دفتر: خامنهاى.
[6] استفتاءات، ج 1، س 2672.
[7] توضيح المسائل مراجع، م 1494؛ نورى، توضيح المسائل، م 1491؛ وحيد، توضيح المسائل، م 1502 و خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 713.
[8] توضيحالمسائل مراجع، 1533؛ نورى، توضيحالمسائل، م 1530، وحيد، توضيحالمسائل، م 1541 و خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 709.
[9] توضيحالمسائل مراجع، م 765؛ نورى، توضيحالمسائل، م 766؛ وحيد، توضيحالمسائل، م 771؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 722.
[10] توضيحالمسائل مراجع، م 986؛ نورى، توضيحالمسائل، م 995.
[11] توضيحالمسائل مراجع، م 781؛ نورى، توضيحالمسائل، م 782 و وحيد، توضيحالمسائل، م 787.
[12] توضيحالمسائل مراجع، م 781.
[13] امام، فاضل، توضيحالمسائل مراجع، بخش احكام نماز جمعه؛ خامنهاى، اجوبة الاستفتاءات، س 606 و 611؛ نورى، استفتاءات، ج 2، س 215 و 216؛ بهجت، توضيحالمسائل، نماز جمعه، م 2؛ سيستانى، توضيحالمسائل مراجع، بخش دوم احكام نماز جمعه و وحيد، منهاج الصالحين، ج 2، الفصل الثالث عشر فى صلاة الجمعه، الثالث.
[14] استفتاءات، س 627 و 630.
[15] جامع الاحكام، ج 1، س 353.
[16] استفتاءات، ج 2، س 356 و 357.