چرا باید نماز خواند؟ خدا چه احتیاجی به نماز ما دارد؟
چرا باید نماز خواند؟ خدا چه احتیاجی به نماز ما دارد؟
اگرچه فلسفه نماز و عبادت بر کسی پوشیده نیست؛ اما دقت در متون آیات و روایات اسلامی، ما را به نكات و ظرافتهای بیشتری رهنمون میکند که از جمله این نکتهها و ظرافتها، میتوان موارد زیر را بر شمرد:
یاد خدا
روح و اساس و هدف و نماز همان یاد خدا است که به موسی وحی نمود: "أقِمِ الصَّلاةَ لِذِکرِی".[1]
البته ذكری كه مقدمهی فكر و فكری كه انگیزه عمل بوده باشد؛ چنانكه در حدیثی از امام صادق7 آمده است كه در تفسیر جملهی "و لَذِكرُ اللهِ اَكبَر" فرمود: "ذِكرُ اللّه عِندَ ما أَحَلَّ وَ حَرَّمَ"؛ خدا را به یاد داشتن، هنگام رو به رو شدن با حلال و حرام.[2]
از بین برنده ویروس گناه
نماز وسیلهی شست و شوی گناهان و نزول مغفرت و آمرزش الهی است؛ چرا که نماز انسان را دعوت به توبه و اصلاح گذشته و بازبینی در رفتار مینماید. در حدیثی پیامبر6 از یاران خود سؤال كرد: "اگر بر در خانه یكی از شما نهری از آب صاف و پاكیزه باشد و در هر روز پنج بار خود را در آن شست و شو دهد، آیا چیزی از آلودگی و كثافت در بدن او میماند؟ عرض كردند: نه! فرمود: نماز درست همانند این آب جاری است، هر زمان كه انسان نمازی میخواند گناهانی كه در میان دو نماز انجام شده است از بین میرود"[3].
و به این ترتیب، جراحاتی كه بر روح و جان انسان از گناه مینشیند، با مرهم نماز التیام مییابد و زنگارهایی كه بر قلب مینشیند، زدوده میشود.
تقویت نهال تقوا
نماز سدی در برابر گناهان آینده است، چرا كه روح ایمان را در انسان تقویت میكند و نهال تقوا را در دل پرورش میدهد. میدانیم "ایمان" و "تقوا" نیرومندترین سد در برابر گناهان است و این همان چیزی است كه در آیهی فوق به عنوان نهی از فحشاء و منكر بیان شده است. در روایات میخوانیم: " هر گاه از گناه کار بودن نمازخوانی به پیشوایان دین شکایت میشد، آنان در جواب میفرمودند: غم مخورید، نماز آنها را اصلاح میكند" و این چنین نیز میشد.[4]
زنگ بیدار باش
بزرگترین مصیبت برای رهروان راه حق آن است كه هدف آفرینش خود را فراموش كنند و غرق در زندگی مادی و لذائذ زودگذر دنیا گردند؛ اما نماز به حكم این كه در فواصل مختلف و در هر شبانه روز پنج بار انجام میشود، زنگ هشداری برای انسان است و هدف آفرینش او را خاطر نشان و موقعیت او را در جهان به او گوشزد میكند. این نعمت بزرگی است كه انسان وسیلهای در اختیار داشته باشد كه در هر شبانه روز چند مرتبه به او بیدار باش گوید و انسان را همواره هشیار و متذكر نماید که گرد و غبار غفلت بر دل او ننشیند، علاوه بر این كه مداومت ذكر خداوند در شب و روز كه در پرتو نماز حاصل میگردد همین توجه به خداوند و قیام در برابر او انسان را از معاصی باز میدارد.[5] از این روست که گفتهاند: نماز، غفلتزدا است.
تضعیف زشتیها
نماز خودبینی و تكبر را درهم میشكند؛ چون انسان در هر شبانه روز هفده ركعت و در هر ركعت دو بار پیشانی بر خاك در برابر خدا میگذارد و خود را ذرهای در برابر عظمت او میبیند و آگاهانه، به حقارت و ناچیزی خود اعتراف میکند؛ به همین دلیل علی7 در آن حدیث معروفی كه فلسفه عبادتهای اسلامی در آن منعكس شده است، بعد از ایمان، نخستین عبادت را كه نماز است با همین هدف تبیین میكند و میفرماید: "فَرَضَ اللّهُ الإيمانَ تَطهيرا مِن الشِّركِ و الصلاةَ تَنزيهاً عنِ الكِبرِ"؛ خداوند ایمان را برای پاكسازی انسانها از شرك واجب كرده است و نماز را برای پاكسازی از تكبر.[6]
همچنین، بازداری از حرص و آز و كمطاقتی، از دیگر آثار و برکات نماز است، همانگونه که خداوند متعال میفرماید: "انسان حریص و كم طاقت آفریده شده و هنگامی كه بدی به او رسد بیتابی میكند و هنگامی كه خوبی به او رسد مانع از دیگران میشود، مگر نماز گزاران، آنان كه نمازها را پیوسته انجام میدهند".[7]
پرورش و تکامل فضائل
نماز وسیله پرورش فضائل اخلاق و تكامل معنوی انسان است، چرا كه انسان را از جهان محدود ماده و چهار دیوار عالم طبیعت بیرون میبرد و به ملكوت آسمانها دعوت میكند. با فرشتگان هم صدا و همراز میسازد و خود را بدون نیاز به هیچ واسطه، در برابر خدا میبیند و با او به گفت و گو میپردازد.
تكرار این عمل در شبانه روز، آن هم با تكیه بر صفات، رحمانیت، رحیمیت و عظمت خدا و با كمك گرفتن از سورههای مختلف قرآن، اثر قابل ملاحظهای در پرورش فضائل اخلاقی انسان دارد. بدین جهت، امیرمؤمنان علی7 درباره فلسفه نماز فرمودند: "الصلاةٌ قُربانُ كُلِّ تَقِیٍّ"؛ نماز وسیلهی تقرّب هر پرهیزكاری به خدا است.[8]
دعوت به پاکی