فداییان امام هادی علیه السلام

820. واژه «ملت»

واژه «ملت» به معناى دين دلالت بر نوعى از محدوديت دارد و در حق و باطل هر دو استعمال شده است؛

اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج‏1، ص: 291

الف. ملت حق؛ (وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائي إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ)[1] (فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفاً).[2]

ب. ملت باطل؛ (لَنُخْرِجَنَّكَ يَا شُعَيْبُ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَكَ مِن قَرْيَتِنَا أَوْ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَا).[3]

821. معناى «من»

واژه «من» به دو معناست؛

الف. نعمت‏هاى الهى به بنى اسرائيل؛ (وَ أَنْزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى).[4]

ب. منت گذاشتن، اظهار نعمت بر ديگرى؛ (لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَى).[5]

822. معانى «امر» در قرآن‏

1. فرمان؛ (إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ).[6]

2. اذن خداوند؛ (وَالْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ).[7]

3. شأن و كار؛ (وَ شَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ).[8]

4. اراده؛ (إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَن يَقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ* فَسُبْحَانَ الَّذِي بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ).[9]

و پديد آمدن قيامت با اراده الهى صورت مى‏پذيرد؛ (وَ مَا أَمْرُ السَّاعَةِ إِلَّا كَلَمْحِ الْبَصَرِ أَوْ هُوَ أَقْرَبُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ).[10]

823. منظور از «صافات»

در اينكه منظور از «صافات» در آيه شريفه‏ (وَالصَّافَّاتِ صَفّاً) چيست، وجوهى ذكر شده است؛ فرشتگان صف بسته، مجاهدين آماده به صف جهاد.

لكن از آيه 165 سوره صافات كه گفتار فرشتگان است‏ (وَ إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ) معلوم مى‏شود فرشتگانند.

اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج‏1، ص: 292

824. بشارت به دو فرزند عليم و حليم‏

خداوند دو فرزند به ابراهيم (ع) عنايت كرد، اسحاق و اسماعيل. درباره اسماعيل گويد: (فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ)[11] و درباره اسحاق گويد: (إِنَّا نُبَشِّرُكَ بِغُلَامٍ عَلِيمٍ).[12]

825. چهار فايده در تسخير دريا

آيه 14 سوره نحل‏ (وَ هُوَ الَّذِي سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْكُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِيّاً وَ تَسْتَخْرِجوا مِنْهُ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَ تَرَى الْفُلْكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ) چهار فايده براى دريا بيان مى‏كند؛ 1. لحم تازه 2. استخراج زينت 3. كشتى‏رانى 4. ابتغاء فضل. و در آيات ديگر به‏طور مختلف آمده است: مائده 96، فاطر 12، الرحمن 22- 23، يس 42- 43، جاثيه 12.

826. سفاهت‏

در قرآن كريم سفاهت وصف براى گروه‏هاى مختلفى بيان شده است، از جمله:

1. برخى از يهوديان؛ (سَيَقُولُ السُّفَهَاءُ مِنَ النَّاسِ مَا وَلَّاهُمْ عَن قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كَانُوا عَلَيْهَا).[13]

2. منافقان؛ (أَلَا إِنَّهُمْ هُمُ السُّفَهَاءُ وَ لكِن لَا يَعْلَمُونَ).[14]

3. كفارى كه دختران خود را مى‏كشتند؛ (قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَادَهُمْ سَفَهَاً بِغَيْرِ عِلْمٍ).[15]

4. برخى از يتيمان جامعه كه رشد عقلانى ندارند؛ (وَ لَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَاماً).[16]

تذكر: منظور از سفاهت در آيه فوق، سفاهت در دين نيست.

5. كسانى كه از آئين حضرت ابراهيم (ع) اعراض كردند؛ (وَ مَن يَرْغَبُ عَن مِلَّةِ إِبْرَاهِيمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفْسَهُ).[17]

اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج‏1، ص: 293

وظيفه انسان در برابر سفيه آن است كه از او اعراض كند و پاسخ او را ندهد.

قال الصادق (ع):

«قابل السّفيه بالإعراض عنه و ترك الجواب».[18]

827. «دخول»

دخول داراى دو مصداق است؛

1. مادى و محسوس، مانند: (فَإِذَا دَخَلْتُم بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلَى أَنفُسِكُمْ).[19]

2. معنوى، مانند: (يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ* ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً* فَادْخُلِي فِي عِبَادِي).[20]

(وَ لكِن قُولُوا أَسْلَمْنَا وَلَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمَانُ فِي قُلُوبِكُمْ).[21]

828. كاربرد «خروج»

خروج داراى دو مصداق است؛

1. مادى، مانند: (وَ لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ خَرَجُوا مِن دِيَارِهِم).[22]

2. معنوى، مانند: (الر كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ).[23]

829. كاربرد «ذوق»

واژه «ذوق» به معناى چشيدن است، هم در خير استعمال مى‏شود و هم در شر؛

الف. (وَ إِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا)[24] (وَ لَئِنْ أَذَقْنَاهُ نَعْمَاءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ).[25]

ب. (ذُوقُوا مَا كُنتُمْ تَكْسِبُونَ)[26] (وَ مَن يَظْلِم مِنكُمْ نُذِقْهُ عَذَاباً كَبِيراً).[27]

«ذوق» گاهى به لسان است، مانند: (فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ).[28]

گاهى به نفس است؛ (كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ).[29]

اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج‏1، ص: 294

830. كاربرد «رؤيت»

رؤيت به معناى ديدن است كه در موارد مختلفى استعمال مى‏شود؛

1. رؤيت حسّى؛ (فَلَمَّا رَأى الْقَمَرَ بَازِغاً).[30]

2. رؤيت قلبى؛ (وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِينِ)[31] (رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ).[32]

3. رؤيت در خواب؛ (إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ).[33]

4. رؤيت به عقل؛ (أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا فِي السَّماوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ).[34]

5. رؤيت به خيال؛ (إِنَّهُمْ يَرَوْنَهُ بَعِيداً)[35] (أَفَمَن زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً)[36].[37]

831. مراتب درجات و مراتب دركات‏

انسان مى‏تواند از (لَهُمْ دَرَجَاتٌ)[38] تا (هُمْ دَرَجَاتٌ)[39] و نيز از (لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِيْ ...)[40] تا (فَأَمَّا إِن كَانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ* فَرَوْحٌ وَ رَيْحَانٌ وَ جَنَّتُ نَعِيمٍ)[41] و همچنين از (خُذُوهُ فَغُلُّوهُ* ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ)[42] تا (وَأَمَّا الْقَاسِطُونَ فَكَانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً)[43] برسد. يعنى هم در كمالات مى‏تواند تكامل پيدا كند و هم در انحطاط مراحل پايين‏تر را طى كند.

832. دو نوع حجت‏

در قرآن كريم سخن از دو حجت و احتجاج مطرح است؛

1. حجت الهى، كه رسا و روشن است؛ (فَلِلّهِ الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ).[44]

مانند اينكه اگر در نظام هستى دو خدا بود، جهان فاسد مى‏شد؛ (لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتَا)[45]، يا اينكه اگر قرآن از ناحيه غير خداوند است، شما هم مثل آن را بياوريد؛ (وَ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِن مِثْلِهِ).[46]

اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج‏1، ص: 295

2. حجت و احتجاج بت‏پرستان، كه باطل است؛ (حُجَّتُهُمْ دَاحِضَةٌ عِندَ رَبِّهِمْ).[47]

833. سرزمين فلسطين‏

درباره سرزمين فلسطين در قرآن دو تعبير بيان شده است؛

1. مبارك؛ (وَ نَجَّيْنَاهُ وَ لُوطاً إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ).[48]

2. مقدس؛ (يَا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ).[49]

834. طلب آب از پيامبر يا از خداوند

در قرآن كريم دو گونه طلب آب (استسقاء) بيان شده است؛

الف. در يك آيه مى‏فرمايد قوم موسى از آن حضرت آب طلب كردند؛ (وَ أَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى إِذِ اسْتَسْقَاهُ قَوْمُهُ أَنِ اضْرِب بِعَصَاكَ الْحَجَرَ).[50]

ب. در يك آيه مى‏فرمايد حضرت موسى از خداوند طلب آب كرد؛ (وَ إِذِ اسْتَسْقَى مُوسَى لِقَوْمِهِ فَقُلْنَا اضْرِبْ بِعَصَاكَ الْحَجَرَ فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَيْناً).[51]

835. وقوع‏

مادى؛ (وَ يُمْسِكُ السَّماءَ أَن تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ).[52]

معنوى؛ (إِذَا وَقَعَتِ الْوَاقِعَةُ* لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ).[53]

836. هبه‏

مادى؛ (وَ وَهَبْنَا لَهُ أَهْلَهُ)[54] (هَبْ لِي مُلْكاً لَا يَنْبَغِي لِأِحَدٍ).[55]

معنوى؛ (رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَ هَبْ لَنَا مِن لَدُنْكَ رَحْمَةً).[56]

اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج‏1، ص: 296

837. كاربرد «مَسّ»

«مسّ» بر سه قسم است؛

الف. مادى؛ (وَ الَّذِينَ يُظَاهِرُونَ مِن نِسَائِهِمْ ثُمَّ يَعُودُونَ لِمَا قَالُوا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا).[57]

ب. معنوى؛ (وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّماوَاتِ وَالْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ مَا مَسَّنَا مِن لُغُوبٍ).[58]

ج. مطلق مادى و معنوى؛ (لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ).[59]

838. معناى «مِلأ»

«ملأ» به معناى پر شدن و بر دو قسم است:

الف. مادى؛ (فَلَن يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِم مِلْ‏ءُ الْأَرْضِ ذَهَباً).[60]

ب. معنوى؛ (وَ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً).[61]

839. حمل‏

مادى؛ (حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلَى وَهْنٍ).[62]

معنوى؛ (وَ قَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً)[63] (الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ).[64]

840. «چشم»

مادى؛ (وَ جَعَلْنَا لَهُمْ سَمْعاً وَ أَبْصاراً وَ أَفْئِدَةً).[65]

معنوى؛ (بَلِ الْإِنسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ).[66]

841. آسمان‏

- آسمان مادى: (وَ نَزَّلْنَا مِنَ السَّماءِ مَاءً مُبَارَكاً).[67]

- آسمان معنوى: (إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَ‏ ا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ).[68]

اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج‏1، ص: 297

842. نزول‏

الف. نزول مادى؛ (وَ أَنْزَلَ مِنَ الْسَّمَاءِ مَاءً).[69]

ب. نزول معنوى؛ (إِنَّا انزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ).[70]

843. ارث‏

الف. ارث مادى؛ (... فَهَبْ لِي مِن لَّدُنكَ وَلِيّاً* يَرِثُنِي وَ يَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ).[71]

ب. ارث معنوى؛ (ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا ...).[72]

844. «بناء و اساس»

مادى؛ (وَ بَنيْنَا فَوْقَكُمْ سَبْعاً شِدَاداً).[73]

معنوى؛ (أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيَانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ).[74]

845. «قلّت»

قلّت مادى؛ (تَمَتَّعْ بِكُفْرِكَ قَلِيلًا).[75]

قلّت معنوى؛ (وَ مَا أُوتِيتُم مِّنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا).[76]

846. «قوّت»

قوّت مادى؛ (وَ أَعِدُّوا لَهُم مَا استَطَعْتُم مِن قُوَّةٍ).[77]

قوّت معنوى؛ (إِنَّ خَيْرَ مَنِ اسْتَأْجَرْتَ الْقَوِيُّ الْأَمِينُ).[78]



[1] ( 1). يوسف 38

[2] ( 2). آل‏عمران 95

[3] ( 3). اعراف 88

[4] ( 4). بقره 57

[5] ( 5). بقره 264

[6] ( 6). نحل 90

[7] ( 7). اعراف 54

[8] ( 8). آل‏عمران 159

[9] ( 9). يس 82- 83

[10] ( 10). نحل 77

[11] ( 1). صافات 101

[12] ( 2). حجر 53

[13] ( 3). بقره 142

[14] ( 4). بقره 13

[15] ( 5). انعام 140

[16] ( 6). نساء 5

[17] ( 7). بقره 130

[18] ( 1). بحارالانوار ج 71 ص 422

[19] ( 2). نور 61

[20] ( 3). فجر 27- 29

[21] ( 4). حجرات 14

[22] ( 5). انفال 47

[23] ( 6). ابراهيم 1

[24] ( 7). روم 36

[25] ( 8). هود 10

[26] ( 9). زمر 24

[27] ( 10). فرقان 19

[28] ( 11). اعراف 22

[29] ( 12). انبياء 35

[30] ( 1). انعام 77

[31] ( 2). تكورى 23

[32] ( 3). اعراف 143

[33] ( 4). صافات 102

[34] ( 5). مجادله 7

[35] ( 6). معارج 6

[36] ( 7). فاطر 8

[37] ( 8). التحقيق ج 4 ص 14

[38] ( 9). انفال 4

[39] ( 10). آل‏عمران 163

[40] ( 11). بقره 25

[41] ( 12). واقعه 88- 89

[42] ( 13). حاقه 30- 31

[43] ( 14). جن 15

[44] ( 15). انعام 149

[45] ( 16). انبياء 22

[46] ( 17). بقره 23

[47] ( 1). شورى 16

[48] ( 2). انبياء 71

[49] ( 3). مائده 21

[50] ( 4). اعراف 160

[51] ( 5). بقره 60

[52] ( 6). حج 65

[53] ( 7). واقعه 1- 2

[54] ( 8). ص 43

[55] ( 9). ص 35

[56] ( 10). آل‏عمران 8

[57] ( 1). مجادله 3

[58] ( 2). ق 38

[59] ( 3). واقعه 79

[60] ( 4). آل‏عمران 91

[61] ( 5). كهف 18

[62] ( 6). لقمان 14

[63] ( 7). طه 111

[64] ( 8). غافر 7

[65] ( 9). احقاف 26

[66] ( 10). قيامت 14

[67] ( 11). ق 9

[68] ( 12). اعراف 40

[69] ( 1). بقره 22

[70] ( 2). قدر 1

[71] ( 3). مريم 5- 6

[72] ( 4). فاطر 32

[73] ( 5). نبأ 12

[74] ( 6). توبه 109

[75] ( 7). زمر 8

[76] ( 8). اسراء 85

[77] ( 9). انفال 60

[78] ( 10). قصص 26