743. تقدم دين بر دنيا؛
743. تقدم دين بر دنيا؛
(قَالَ رَبِّ اغْفِرْ لِي وَهَبْ لِي مُلْكاً لَا يَنْبَغِي لِأِحَدٍ مِنْ بَعْدِي إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ).[1]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 273
تقدم طلب مغفرت بر سلطنت دنيوى به جهت آن است كه سبب مىشود ابواب خيرات به روى انسان گشوده شود.[2]
744. تقدم سجود بر قيام؛
به جهت آن است كه سجده مرحله بالاتر از عبادت است.
(أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِداً وَ قَائِماً).[3]
745. تقدم غفران بر پاداش در قيامت؛
(لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا وَ يَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُم).[4]
به جهت آن است كه نخست بايد شستشويى كنند و پاك شوند و آنگاه بر بساط قرب خدا قدم نهند.[5]
746. تقدم دفع ضرر بر جلب منفعت؛
(قُلْ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِن دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ).[6]
تقدم دفع ضرر بر جلب منفعت، دلالت بر اهميت دفع ضرر دارد.
747. تقدم مغفرت بر عقاب و هدايت بر اضلال كيفرى؛
(مَنِ اهْتَدَى فَإِنَّمَا يَهْتَدِي لِنَفْسِهِ وَ مَن ضَلَّ فَإِنَّما يَضِلُّ عَلَيْهَا).[7]
(إِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغْفِرَةٍ وَ ذُو عِقَابٍ أَلِيمٍ).[8]
مقدم شدن مغفرت بر عقاب و هدايت بر ضلالت، دليل بر پيشى گرفتن رحمت الهى بر غضب اوست.[9] گرچه در برخى از آيات، عقاب بر رحمت مقدم شده، مانند آيه 98 مائده (اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ وَأَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ). اين بدان جهت است كه تقدّم عقوبت تأثير بيشترى در تربيت انسانها
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 274
دارد، چه اينكه گاهى ضلالت بر هدايت مقدم شده، علت آن اين است كه بحث در اضلال كيفرى است، مانند: (يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَ مَا يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفَاسِقِينَ).[10]
748. تقدم «الهه» بر «هواه»؛
در آيه شريفه (أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَوَاهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ)[11] جهت اينكه «الهه» بر «هواه» مقدم شده، آن است كه بفهماند انسان منحرف مىداند كه اله و خدايى دارد كه بايد او را بپرستد، لكن به جاى خداى سبحان، هواى خود را مىپرستد، پس چنين كسى آگاهانه به خدا كافر است و دليل آن جملة (أضَلَّهُ اللَّهُ عَلَى عِلْمٍ) است.
749. تقدم نعمتهاى معنوى بر نعمتهاى مادّى؛
(وَ لَقَدْ آتَيْنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ الْكِتَابَ وَ الْحُكْمَ وَ النُّبُوَّةَ وَ رَزَقْنَاهُم مِنَ الطَّيِّبَاتِ وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَى الْعَالَمِينَ).[12]
اينگونه تقدم دلالت بر اهميت و ارزش نعمت معنوى بر نعمت مادى دارد.
750. تقدم رجالًا بر ضامر؛
(وَ أَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَى كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ).[13]
«رجال» جمع راجل، به معناى پيادهها است و ضامر، سوارهها بر مركبهاى لاغر است. از آنجا كه پيادهروى زحمت بيشترى دارد و داراى شرافت بيشترى است، مقدم شده است.
از اين رو در روايتى پيامبر اكرم مىفرمايد سواره به حج رفتن، براى هر قدمى هفتاد حسنه و پياده به حج رفتن، براى هر قدمى هفتصد حسنه است.[14]
751. تقدم عدل بر علم؛
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوْا إِذَا تَدَايَنْتُم بِدَيْنٍ إِلَى اَجَلٍ مُسَمّىً فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُب بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَن يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ).[15]
علت تقدم عدل بر علم آن است كه عدل قطب محورى است، به خلاف علم، يعنى كسى كه عادل است واجب را امتثال كرده و از حرام اجتناب مىكند و اگر مطلبى را نمىداند مسؤوليت آن را
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 275
نمىپذيرد و در صورت قبول مسؤوليتى، قانون آن را فرا مىگيرد و كاملًا آن را اجرا مىكند. ولى كسى كه عالم است ممكن است گرفتار هواى نفس شود.
752. تقدم توانايى علمى؛
(وَ زَادَهُ بَسْطَةً فِي الْعِلْمِ وَ الْجِسْمِ).[16]
تقدم توانايى علمى بر توانايى جسمى دلالت بر اهميت آن دارد.
753. تقدم نفى طاغوت بر ايمان به خدا (لا اله الا الله)؛
(فَمَن يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِن بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى).[17]
كفر به طاغوت (نفى همة اغيار و تخلية وجود از غير حق) شرط تحقّق ايمان است.[18]
تقدم كفر به طاغوت بر ايمان به الله، دليل اصالت طاغوتگريزى نيست، بلكه وسيلة غبارزدايى از فطرت انسانى است.[19]
754. تقدم پيامبر اكرم (ص) بر پيامبران؛
(وَ إِذْ أَخَذْنَا مِنَ النَّبِيِّين مِيثَاقَهُمْ وَ مِنكَ وَ مِن نُوحٍ وَ إِبْرَاهِيمَ وَ مُوسَى وَ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ).[20]
(وَ لَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكَ).[21]
755. تقدم امر به معروف بر نهى از منكر؛
(كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلْنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ).[22]
تقدم امر به معروف بر نهى از منكر، دلالت بر اهميت آن دارد.
756. تقدم والدين بر خويشاوندان در انفاق؛
(قُلْ مَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَ الْأَقْرَبِينَ).[23]
تقدم انفاق بر والدين بر خويشاوندان مىفهماند كه والدين در اولويت هستند.
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 276
757. تقدم طلب آمرزش خود بر ديگران؛
(وَاسْتَغْفِرْ لِذَنبِكَ وَ لِلْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ).[24]
(رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا وَ لِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَ لَا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلّاً لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا إِنَّكَ رَؤوفٌ رَحِيمٌ).[25]
758. تقدم والدين بر ساير مؤمنين در دعا؛
(رَبِّ اغْفِرْ لِي وَ لِوَالِدَيَّ وَ لِمنَ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً).[26]
تقدم طلب مغفرت براى والدين بر مؤمنين دلالت بر عظمت و ارزش والدين دارد.[27]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم ؛ ج1 ؛ ص276
[1] ( 8). ص 35
[2] ( 1). مفاتيحالغيب ج 26 ص 209
[3] ( 2). زمر 9 نمونه ج 19 ص 393
[4] ( 3). زمر 35
[5] ( 4). نمونه ج 19 ص 455 مراغى ج 24 ص 5
[6] ( 5). زمر 38 تفسير نور ج 10 ص 173
[7] ( 6). اسراء 15
[8] ( 7). فصلت 43
[9] ( 8). نمونه ج 20 ص 203
[10] ( 1). بقره 26
[11] ( 2). جاثيه 23
[12] ( 3). جاثيه 16 مفاتيحالغيب ج 27 ص 265
[13] ( 4). حج 27
[14] ( 5). مجمعالبيان ج 7 ص 129 مفاتيحالغيب ج 23 ص 29 فتحالقدير ج 3 ص 448 نمونه ج 14 ص 70
[15] ( 6). بقره 282
[16] ( 1). بقره 247 مفاتيحالغيب ج 6 ص 188
[17] ( 2). بقره 256
[18] ( 3). راهنما ج 2 ص 213
[19] ( 4). تسنيم ج 12 ص 179
[20] ( 5). احزاب 7
[21] ( 6). زمر 65
[22] ( 7). آل عمران 110 تفسير نور ج 2 ص 129
[23] ( 8). بقره 215
[24] ( 1). محمد 19
[25] ( 2). حشر 10
[26] ( 3). نوح 28
[27] دهقان، اكبر، هزار و يك نكته از قرآن كريم، 5جلد، مركز فرهنگى درسهايي از قرآن - تهران - ايران، چاپ: 4.