560. نصايح پنجگانه به قارون
560. نصايح پنجگانه به قارون
نصايح پنجگانه قوم قارون به قارون و عكسالعمل زشت او و پايان كارش؛
1. شادى مغرورانه نكن. 2. در آنچه خداوند به تو داده سراى آخرت را طلب كن. 3. سهم و بهرهات را از دنيا فراموش نكن. 4. همانطور كه خداوند به تو نيكى كرده، نيكى كن. 5. در زمين فساد نكن؛
(إِنَّ قَارُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُوسَى فَبَغَى عَلَيْهِمْ وَآتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُوْلِي الْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لَايُحِبُّ الْفَرِحِينَ* وَابْتَغِ فِيَما آتَاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَلَا تَنسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيَا وَأَحْسِن كَمَا أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَلَا تَبْغِ الْفَسَادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُالْمُفْسِدِينَ* قَالَ إِنَّمَا أُوتِيتُهُ عَلَى عِلْمٍ عِندِي ... فَخَسَفْنَا بِهِ وَبِدَارِهِ الْأَرْضَ فَمَا كَانَ لَهُ مِن فِئَةٍ يَنصُرُونَهُ مِن دُونِ اللَّهِ وَ مَا كَانَ مِنَ الْمُنتَصِرِينَ).[1]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 202
561. ناچيز بودن زندگى دنيا
ذكر «متاع» به صورت نكره در آيه شريفه (وَ مَا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتَاعٌ)[2] براى بيان ناچيز بودن آن است.[3]
562. استفاده از نعمتها در طريق ناصواب
در آيه شريفه (أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ كُفْراً وَأَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ)[4] از آنجا كه نمىتوان نعمت را تبديل به كفر كرد روشن مىشود كه طرز برداشت از نعمتها بستگى به اراده انسان دارد، همانطور كه ممكن است از نعمتها در مسير ايمان و عمل صالح استفاده كرد، ممكن است برخى در مسير كفر و گناه استفاده كنند و در نتيجه عامل هلاكت خويش شوند.[5]
563. خطرناك بودن گناهان
در آيه 68 سوره فرقان، گناه شرك و قتل نفس و زنا مطرح شده كه از تقدم هريك بر ديگرى اهميت و خطرناك بودن استفاده مىشود چنانكه حديثى ابنعباس از پيامبر اكرم (ص) در اين جهت نقل مىكند كه گناه شرك از همه بزرگتر است بعد قتل نفس و بعد زنا.[6]
564. گناه و آتش خورى
حقيقت گناه كه خوردن آتش است در قرآن كريم در دو مورد بيان شده است؛
1. درباره كتمان كنندگان حقايق؛ (إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَ يَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِيلًا أُولئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ).[7]
2. درباره تصرف كنندگان مال يتيم از روى ظلم؛ (إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْماً إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَاراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعِيراً).[8]
565. آخرين مرحله گناه
(إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ).[9]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 203
اين جمله كه در مذمت فرزند حضرت نوح بيان شده است، گوياى اين واقعيت است كه تكرار گناه، انسان را به رنگ گناه درمىآورد تا جايى كه مىتوان از او بهعنوان مجسمه گناه و فساد ياد كرد، چنانكه از جمله فوق چنين برمىآيد كه فرزند حضرت نوح آنچنان در گناه غوطهور شدهبود كه قرآن از او به عنوان «عَمَلٌ غَيرُ صالّحٍ» ياد مىكند نه «صاحب عمل غير صالح».
566. ترس از خدا در واقع ترس از گناه
(وَ خَافُونِ إِن كُنْتُم مُؤْمِنِينَ).[10]
از آيه شريفه استفاده مىشود كه بايد از خداوند ترسيد. در اينجا اين سؤال مطرح است كه آيا بايد از خدا ترسيد؟ قرآن پاسخ مىگويد كه خدا ترس ندارد، بلكه بايد از عذاب او ترسيد؛ (يَخَافُونَ عَذَابَهُ).[11]
يا از حساب دقيق او بايد ترسيد؛ (يَخَافُونَ سُوءَ الْحِسَابِ).[12]
در اينجا باز سوال مى شود كه مگر خداوند بى حساب و كتاب فردى را عذاب مى كند؟ قرآن باسخ مى دهد كه بايد از گناه خويش ترسيد؛ (قُلْ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ).[13]
بنابراين كسى كه داراى ايمان و عمل صالح است نبايد از خداوند بترسد. ازاينرو قرآن مىفرمايد: (مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَ عَمِلَ صَالِحاً فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ).[14]
567. عوامل آمرزش گناه
1. دورى از گناه؛ (إِن تَجْتَنِبُوا كَبَائِرَ مَا تُنْهَوْنَ عَنْهُ نُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُم).[15]
2. ايمان و عمل صالح؛ (وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَنُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ).[16]
3. اقامه نماز؛ (وَ أَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفاً مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ).[17]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 204
568. خطر علاقه به گناه
در آيه شريفه (إِنَّ الَّذِينَ يُحِبُّونَ أَن تَشِيعَ الْفَاحِشَةُ فِي الَّذِينَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ)[18] قرآن نمىفرمايد كسانى كه مرتكب شيوع فاحشه مىشوند و اشاعه فحشاء مىكنند، بلكه مىفرمايد كسانى كه دوست دارند چنين كارى را انجام دهند برايشان عذاب دردناكى است.[19]
569. گناهان دست
1. كتابت ناحق؛ (فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ يَكْتُبُونَ الْكِتَابَ بِأَيْدِيهِمْ).[20]
2. دزدى؛ (وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُمَا).[21]
3. قتل؛ (لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَيَّ يَدَكَ لِتَقْتُلَنِي مَا أَنَا بِبَاسِطٍ يَدِيَ إِلَيْكَ لَأَقْتُلَكَ).[22]
570. عظمت گناه تجاوز و رشوهخوارى
(وَ تَرَى كَثِيراً مِنْهُمْ يُسَارِعُونَ فِي الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَ أَكْلِهِمُ السُّحْتَ).[23]
ذكر تجاوز و رشوهگيرى پس از كلمه «اثم» كه شامل همه گناهان مىشود.
ذكر خاص بعد از عام) مىتواند اشاره به بزرگى اين دو گناه داشته باشد.
571. گناه سحر
همانگونه كه مردها مرتكب گناه سحر مىشدند؛ (سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ وَاسْتَرْهَبُوهُمْ وَ جَاءُو بِسِحْرٍ عَظِيمٍ)[24]، زنها نيز گناه سحر را مرتكب شدهاند؛ (وَ مِن شَرِّ النَّفَاثَاتِ فِي الْعُقَدِ)[25] و خداوند متعال هم همانگونه كه عمل سحر را مردود مىداند و باطل مىكند؛ (مَا جِئْتُم بِهِ السِّحْرُ إِنَّ اللَّهَ سَيُبْطِلُهُ)[26]، ساحر را نيز مطرود مىداند و مىفرمايد: ساحر به فلاح نمىرسد؛ (وَ لَا يُفْلِحُ السَّاحِرُ حَيْثُ أَتَى).[27]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 205
572. ضايع نكردن حق
قرآن كريم وقتى از شاعران نكوهش مىكند مىفرمايد: (وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ).[28] حق شاعران خوب و شايسته را ضايع نمىكند، لذا استثنا مىكند گروه خاصى را و مىفرمايد: (إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيراً وَانتَصَرُوا مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُوا).[29]
573. كنترل نگاه از حرام
در آيه شريفه (قُل لِّلْمُؤْمِنِينَ يُغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ)[30]، خداوند نمىگويد از چه چيز چشمان خود را فروگيرند و به اصطلاح متعلق آن فعل را حذف كرده تا دليل بر عموم باشد. يعنى از مشاهده تمام آنچه نگاه به آنها حرام است چشم برگيرند.[31]
574. مردان الهى
در آيه شريفه (رِجَالٌ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَ لَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقَامِ الصَّلَاةِ)[32] قرآن نمىفرمايد مردان الهى كسانىاند كه داد و ستد و تجارت نمىكنند، بلكه مىفرمايد داد و ستد و تجارت آنها را از ياد خدا و اقامه نماز باز نمىدارد و پيوسته از قيامت مىترسند (يَخَافُونَ يَوْماً تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَ الْأَبْصَارُ).[33]
575. سبقت رحمت بر غضب
در آيه 7 و 8 لقمان عذاب براى مستكبران به صورت مفرد و جنات براى مؤمنان بهصورت جمع بيان شده است. جهت آن اين است كه رحمت خداوند همواره بر غضبش پيشى گرفته است.[34]
(وَ إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا وَلَّى مُسْتَكْبِراً كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا كَأَنَّ فِي أُذُنَيْهِ وَقْراً فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ* إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُمْ جَنَّاتُ النَّعِيمِ).
576. ثروت و فرزند، وسيله عذاب
برخى از آيات قرآن گرچه در آن حرف استفهام نيست، ولكن مضمون آيه پاسخ به يك پرسش و استفهام است، مانند آيه (وَ لَا تُعْجِبْكَ أَمْوَالُهُمْ وَ أَوْلَادُهُمْ إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ أَن يُعَذِّبَهُم بِهَا فِي الْدُّنْيَا).[35]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 206
اين آيه مربوط به منافقان كه در آيه قبل مىفرمايد اينها بهخاطر تخلف از جنگ تبوك بايد كم بخندد و زياد گريه كنند؛ (فَلْيَضْحَكُوا قَلِيلًا وَ لْيَبْكُوا كَثِيراً)[36] يا مىفرمايد بر اينها نماز نخوان و بر كنار قبرش براى دعا نايست؛ (وَ لَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُم مَاتَ أَبَداً وَلَاتَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ إِنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ مَاتُوا وَ هُمْ فَاسِقُونَ).[37]
در اينجا اين سؤال مطرح است كه اگر منافقان اين اندازه مطرود درگاه خدا هستند پس چرا وضع مالى و فرزند آنها خوب است؟ آيه شريفه در مقام پاسخ به اين سؤال است كه فرزند و مال دو وسيله عذاب براى آنهاست.
577. پذيرفته شدن توبه ابولبابه
شأن نزول آيه 27 سوره انفال (لَا تَخُونُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ ...) و آيه 102 سوره توبه (وَ آخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحاً وَ آخَرَ سَيِّئاً) درباره ابولبابه است.[38]
578. دلسوزى نسبت به مردم
1. مسكين و يتيم و اسير؛ (وَ يُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِيناً وَ يَتِيماً وَ أَسِيراً).[39]
2. يتيم؛ (وَ أَمَّا الْجِدَارُ فَكَانَ لِغُلَامَيْنِ يَتِيمَيْنِ فِي الْمَدِينَةِ)[40] (فَأَمَّا الْيَتِيمَ فَلَا تَقْهَرْ).[41]
3. خانواده؛ (إِنَّا كُنَّا قَبْلُ فِي أَهْلِنَا مُشْفِقِينَ).[42]
4. فرد ناتوان؛ (وَجَدَ مِن دُونِهِمُ امْرَأَتَيْنِ تَذُودَانِ قَالَ مَا خَطْبُكُمَا).[43]
5. نسبت به منحرفان؛ (ءَأَرْبَابٌ مُّتَفَرِّقُونَ خَيْرٌ أَمِ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ).[44]
6. نسبت به خويشاوندان؛ (إِذْ قَالَ لِأِبِيهِ وَ قَوْمِهِ مَاذَا تَعْبُدُونَ).[45]
7. نسبت به والدين وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّيانى صَغيراً؛
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 207
[1] ( 8). قصص 78- 82
[2] ( 1). رعد 26
[3] ( 2). نمونه ج 10 ص 200
[4] ( 3). ابراهيم 28
[5] ( 4). نمونه ج 10 ص 343
[6] ( 5). نمونه ج 15 ص 157
[7] ( 6). بقره 174
[8] ( 7). نساء 10
[9] ( 8). هود 46
[10] ( 1). آلعمران 175
[11] ( 2). اسراء 57
[12] ( 3). رعد 21
[13] ( 4) انعام 15
[14] ( 5). مائده 69
[15] ( 6). نساء 31
[16] ( 7). عنكبوت 7
[17] ( 8). هود 114
[18] ( 1). نور 19
[19] ( 2). نمونه ج 14 ص 403
[20] ( 3). بقره 79
[21] ( 4). مائده 38
[22] ( 5). مائده 28
[23] ( 6). مائده 62
[24] ( 7). اعراف 116
[25] ( 8). فلق 4
[26] ( 9). يونس 81
[27] ( 10). طه 69؛ تسنيم ص 5 ص 650
[28] ( 1). شعراء 224
[29] ( 2). شعراء 227
[30] ( 3). نور 30
[31] ( 4). نمونه ج 14 ص 473
[32] ( 5). نور 37
[33] ( 6). نمونه ج 14 ص 483
[34] ( 7). نمونه ج 17 ص 18
[35] ( 8). توبه 85
[36] ( 1). توبه 82
[37] ( 2). توبه 84
[38] ( 3). نمونه ج 8 ص 114
[39] ( 4). انسان 8
[40] ( 5). كهف 82
[41] ( 6). ضحى 9
[42] ( 7). طور 26
[43] ( 8). قصص 23
[44] ( 9). يوسف 39
[45] ( 10). صافات 85