395. از مؤمن در بهشت به
395. از مؤمن در بهشت به خوبي پذيرايي ميشود؛
(إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ كَانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا).[1]
از غيرمؤمن در جهنم با آتش پذيرايى مىشود؛ (وَ أَمَّا إِن كَانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ* فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ).[2]
396. مؤمن در قيامت چهرهاش خندان و شادمان است؛
(وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ* ضَاحِكَةٌ مُسْتَبْشِرَةٌ)[3] (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَاعِمَةٌ)[4] (تَعْرِفُ فِي وُجُوهِهِمْ نَضْرَةَ النَّعِيمِ).[5]
غير مؤمن در قيامت گرفته و عبوس و ذليل است؛ (وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْهَا غَبَرَةٌ* تَرْهَقُهَا قَتَرَةٌ).[6]
(وَ وَجُوهٌ يَوْمَئِذٍ بَاسِرَةٌ)[7] (وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌ).[8]
397. مؤمن از پاداش دوچندان برخوردار است؛
(إِلَّا مَنْ آمَنَ وَ عَمِلَ صَالِحاً فَأُولئِك لَهُمْ جَزَاءُ الضِّعْفِ).[9]
غيرمؤمن از عذاب دوچندان برخوردار است؛ (رَبَّنَا هَؤُلَاءِ أَضَلُّونَا فَآتِهِمْ عَذَابَاً ضِعْفاً مِنَ النَّارِ قَالَ لِكُلٍّ ضِعْفٌ وَ لكِن لَا تَعْلَمُونَ).[10]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 142
398. تفاوت پيامبران با مؤمنان
قرآن كريم درباره اوصاف مؤمنان مىفرمايد: آنها كسانىاند كه در حال نماز خشوع دارند (قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ* الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ).[11]
اما درباره پيامبران مىفرمايد آنها هميشه خاشع هستند، چه در حال نماز و چه در غير نماز (وَ زَكَرِيَّا إِذْ نَادَى رَ بَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِى فَرْداً وَأَنتَ خَيْرُ الْو ارِثِينَ* فَاسْتَجَبْنا لَهُ وَ وَهَبْنَا لَهُ يَحْيَى وَ أَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَ يَدْعُونَنَا رَغَباً وَ رَهَباً وَ كَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ).[12]
399. تفاوت زمينه تقوا با دارندگان ملكه تقوا
قرآن كريم در خطاب به مؤمنان دستور به روزه مىدهد تا تقوا در آنها ايجاد شود، از اين رو با كلمه «لعل» تعبير مىفرمايد (كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ)[13]، اما وقتى از ابرار سخن مىگويد براى آنان 15 صفت ياد مىكند و مىفرمايد آنها قطعاً متقى هستند (أُولئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ).[14]
400. وجوه شباهت تقوا به لباس
(وَ لِبَاسُ التَّقْوَى ذلِكَ خَيْرٌ).[15]
1. همچنانكه «لباس» از آيات و نشانه هاى خداوند به شمار مىآيد، تقوا نيز ازآيات و نشانههاى الهى است.
2. همچنانكه لباس زينت ظاهر انسان است، تقوا نيز زينت معنوى انسان مىباشد.
3. همانگونه كه لباس عيوب جسمانى و ظاهرى انسان را از نگاه مردم پوشيده و مستور مىسازد، تقوا هم عيوب باطنى انسان را از ديد مردم مىپوشاند.
4. همانگونه كه لباس بدن انسان را از سرما و گرما و ساير خطرات حفظ مىكند، تقوا نيز انسان را از بسيارى از مهالك و خطرات نگه مىدارد و مانع هدف قرار گرفتن روح و قلب آدمى به تيرهاى شياطين انس و جن مىشود. اين حقيقت را قرآن اينگونه بيان مىكند:
(إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذَا مَسَّهُمْ طَائِفٌ مِنَ الشَّيْطَانِ تَذَكَّرُوا فَإِذَا هُم مُبْصِرُونَ).[16]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 143
401. تفاوت زمينه هدايت با هدايت يافتگان واقعى
گاهى قرآن كريم مىفرمايد: (وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعاً وَلَا تَفَرَّقُوا ... كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَ كُمْ تَهْتَدُونَ)[17] لكن نسبت به صابران مىفرمايد اينها قطعاً هدايت يافتگان هستند (... وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ*.* أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِن رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ).[18]
402. تفاوت زمينه فلاح با فلاح واقعى
گاهى قرآن كريم مىفرمايد خدا را عبادت كنيد و كار خير انجام دهيد تا زمينه فلاح و رستگارى حاصل شود (وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ).[19]
اما وقتى از پيامبر اكرم (ع) و همراهان واقعى او سخن مىگويد، مىفرمايد آنان قطعاً به فلاح رسيدهاند (لكِنِ ا لْرَّسُولُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ جَاهَدُوا بِأَمْوَالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ وَ أُولئِكَ لَهُمُ الْخَيْرَاتُ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ).[20]
403. تفاوت حضرت موسى (ع) با مؤمنان
قرآن كريم دربارة مؤمنان مىفرمايد: شما پيروزيد در صورتى كه مؤمن باشيد (أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِن كُنْتُم مُؤْمِنِين)[21]، اما دربارة حضرت موسى (ع) مىفرمايد: (إِنَّكَ أَنتَ الْأَعْلَى).[22]
در اين تعبير ديگر قيد ايمان ذكر نشده است زيرا حضرت موسى (ع) پيامبرى معصوم است و ديگر معنا ندارد بگويد تو پيروزى اگر مؤمن باشى.
404. تفاوت خطاب خداوند درباره مؤمنان
خداوند متعال به متوسطين از اهل ايمان مىفرمايد به ياد نعمتهاى من باشيد (وَ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ إِذْ كُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَيْنَ قُلُوبِكُمْ).[23]
در سه مورد خطاب به بنىاسرائيل مىفرمايد: (يَا بَنِي إِسْرَائِيلَ اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ).[24]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 144
لكن در خطاب به مؤمنان كامل مىفرمايد به ياد خود من باشيد (فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ).[25]
405. تفاوت تعبير درباره محبت خداوند
قرآن كريم دربارة متوسطين از اهل ايمان گويد: خداوند صابران، پرهيزگاران، نيكوكاران، تائبان و ... را دوست دارد: (وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ)[26] (فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ).[27] (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ).[28] (إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ التَّوَّابِينَ وَ يُحِبُّ الْمُتَطَهِّرِينَ).[29]
اما دربارة مؤمنان كامل مىفرمايد: خداوند خود آنها را دوست دارد (فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ).[30]
نظير اين مطلب دربارة رضايت از مؤمنان نيز بيان شده است (لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ).[31]
(رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ).[32]
406. تفاوت مراتب مؤمنان
قرآن كريم در مورد پاداش افراد بهشتى گاهى مىفرمايد: براى آنان درجاتى است (لَهُمْ دَرَجَاتٌ)[33]، لكن براى افرادى كه در كمال علم و عمل هستند مىفرمايد: خود آنها درجه هستند (هُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ اللَّهِ).[34]
407. تفاوت تحصيل امور مادى با امور معنوى
قرآن كريم در زمينة كسب امور مادى و معيشتى مىفرمايد: روى زمين راه برويد (هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَنَاكِبَها وَ كُلُوا مِن رِزْقِهِ وَ إِلَيْهِ النُّشُورُ).[35]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 145
اما در زمينة كسب امور معنوى ابتدا مىفرمايد سرعت بگيريد (وَ سَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَةٍ مِن رَبِّكُمْ)[36] و در مرحله دوم مىفرمايد بعد از سرعت سبقت بگيريد (فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ)[37] و در مرحله سوم مىفرمايد سبقت را شدّت بخشيد تا به نفس نفس بيافتيد (وَ فِي ذلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ).[38]
408. تواضع دربارة مؤمنان و پدر و مادر
قرآن كريم در خطاب به پيامبر (ص) مىفرمايد: نسبت به مؤمنان خفض جناح كن (وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ)[39] (وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ)[40]، لكن دربارة خفض جناح و تواضع در برابر پدر و مادر مىفرمايد ذليلانه خفض جناح كن (وَ اخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ).[41]
409. تفاوت نصرت مؤمنان با پيامبران
قرآن كريم نصرت خداوند نسبت به مؤمنان را مشروط به نصرت مؤمنان مىداند (إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ).[42]
لكن نصرت پيامبران را به طور مطلق و بدون هيچ قيد و شرطى ذكر مىكند (وَ لَقَدْ سَبَقَتْ كَلِمَتُنَا لِعِبَادِنَا الْمُرْسَلِينَ* إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ).[43]
410. تفاوت پاداش مؤمنان و كيفر تبهكاران
قرآن كريم دربارة نيكوكاران مىفرمايد پاداش آنها را به بهترين وجه مىدهيم، افزون بر آنچه عمل كردند نيز عنايت مىكنيم (لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنَى وَ زِيَادَةٌ).[44]
اما دربارة گنهكاران مىفرمايد كيفر آنها همانند كار ناپسند آنهاست (وَ الَّذِينَ كَسَبُوا السَّيِّئَاتِ جَزَاءُ سَيِّئَةِ بِمِثْلِهَا).[45]
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 146
411. تفاوت مهريه زنان آزاد با مهريه كنيزان
قرآن كريم دربارة مهرية زنان آزاد مىفرمايد: (آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ)[46] و دربارة مهريه كنيزان مىفرمايد: (آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ).[47]
يعنى مهريه آنها را بدون هيچ كم و زياد بدهيد به جورى كه عقل و شرع بپسندد و الّا معروف نخواهد بود.
412. تفاوت تعبير «ما أنزل» و «ما اوتى»
در آيه شريفه (قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَ مَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَ مَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْمَاعِيلَ وَ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْبَاطِ وَ مَا أُوتِيَ مُوسَى وَ عِيسَى وَ مَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ)[48] تفاوت تعبير در «ما أنزل» و «ما اوتى» شايد اين جهت باشد كه «انزال» در مقابل ارسال قرار دارد تنها شامل كتاب است، اما «ايتاء» هم كتاب را در بر مىگيرد و هم شامل معجزه مىشود.[49]
413. صالحان برتر
قرآن كريم وقتى از پيامبران سخن مىگويد مىفرمايد آنان از صالحان و شاهدان هستند (وَ زَكَرِيَّا وَ يَحْيَى وَ عِيسَى وَ إِلْيَاسَ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ).[50]
(وَ كَذلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً).[51]
اما وقتى از نصارى سخن مىگويد، پرهيزكارانِ آنها از خداوند درخواست مىكنند آنها را با شاهدان و صالحان قرار دهد (... يَقُولُونَ رَبَّنَا آمَنَّا فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ* وَ مَا لَنَا لَا نُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ مَا جَاءَنَا مِنَ الْحَقِّ وَ نَطْمَعُ أَن يُدْخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ الْقَوْمِ الصَّالِحِين).[52]
از اينجا معلوم مىشود انبياء الهى در كمال صلاح هستند كه افرادى مىخواهند با آنها باشند.
اکبر دهقان ؛ هزار و يك نكته از قرآن كريم؛ ج1، ص: 147
414. حشر با صالحان
قرآن كريم با اينكه حضرت ابراهيم (ع) را از صالحان معرفى مىكند (وَ لَقَدِ اصْطَفَيْنَاهُ فِي الدُّنْيَا وَ إِنَّهُ فِي الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِينَ)[53]، در عين حال از قول آن حضرت نقل مىكند كه از خداوند تقاضا مىكند كه به صالحان ملحق شود (وَ أَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ).[54]
از اينجا معلوم مىشود يك صالحان برترى وجود دارد كه مىخواهد به آنها ملحق شود مانند پيامبر اكرم (ع) كه قرآن مىفرمايد: (إِنَّ وَلِيِّيَ اللَّهُ الَّذِي نَزَّلَ الْكِتَابَ وَ هُوَ يَتَوَلَّى الصَّالِحِينَ).[55]
[1] ( 3). كهف 107
[2] ( 4). واقعه 93
[3] ( 5). عبس 37- 38
[4] ( 6). غاشيه 8
[5] ( 7). مطففين 24
[6] ( 8). عبس 40
[7] ( 9). قيامت 24
[8] ( 10). غاشيه 2
[9] ( 11). سبأ 37
[10] ( 12). اعراف 38
[11] ( 1). مؤمنون 1- 2
[12] ( 2). انبياء 89- 90
[13] ( 3). بقره 183
[14] ( 4). بقره 177
[15] ( 5). اعراف 26
[16] ( 6). اعراف 201
[17] ( 1). آل عمران 103
[18] ( 2). بقره 155- 157 تسنيم 7/ 698
[19] ( 3). حج 77
[20] ( 4). توبه 88
[21] ( 5). آل عمران 139
[22] ( 6). طه 68
[23] ( 7). آل عمران 103
[24] ( 8). بقره 40- 47- 122
[25] ( 1). بقره 152 مفاتيحالغيب 3/ 33 روحالبيان 1/ 117
[26] ( 2). آل عمران 146
[27] ( 3). آل عمران 76
[28] ( 4). بقره 195
[29] ( 5). بقره 222
[30] ( 6). مائده 54
[31] ( 7). فتح 18
[32] ( 8). بينه 8
[33] ( 9). انفال 4
[34] ( 10). آل عمران 163
[35] ( 11). ملك 15
[36] ( 1). آل عمران 133
[37] ( 2). بقره 148
[38] ( 3). مطففين 26
[39] ( 4). حجر 88
[40] ( 5). شعرا 215
[41] ( 6). اسراء 24
[42] ( 7). محمد 7
[43] ( 8). صافات 171- 172
[44] ( 9). يونس 26
[45] ( 10). يونس 27
[46] ( 1). نساء 25
[47] ( 2). نساء 25
[48] ( 3). بقره 136
[49] ( 4). تسنيم 7/ 226
[50] ( 5). انعام 85
[51] ( 6). بقره 143
[52] ( 7). مائده 83- 84
[53] ( 1). بقره 130
[54] ( 2). شعراء 83
[55] ( 3). اعراف 196 الميزان 1/ 309