تفاوت عجله و سرعت

گاهی افراد بین سرعت گرفتن در کار خیر و عجله کردن خلط می‌کنند در حالی که این دو با هم تفاوت ریشه ای دارند.

قرآن در عین حال که به انبیاء و مردم می‌فرماید عجله نکنید " سَأُرِیكُمْ آیاتِی فَلَا تَسْتَعْجِلُونِ " [1] و نیز امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید: " مَعَ اَلْعَجَلَةِ تَكُونُ النَّدَامَةُ " ؛ کسی که عجله کند نادم میشود.

اما در عین حال می‌فرماید: " وَ سارِعُوا إِلَىٰ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ " [2] بدوید، بشتابید، به سوی آمرزش. و یا " یسارِعُونَ فِی الْخَیراتِ " [3] در کار خیر و در کار مثبت سرعت بگیرید.

مرز این دو که یکی ارزش و دیگری ضدارزش، یکی بیماری و دیگری به عنوان یک صفت پسندیده است، کجاست؟ در یک جمله تفاوت این دو را برایتان بیان کنم. در هر کاری که پیش از زمان مقتضی و پیش از فراهم شدن شرایطش شتاب شود گفته می‌شود " عجله " . قال على (علیه السلام): إِیاكَ وَ الْعَجَلَةَ بِالْأُمُورِ قَبْلَ أَوَانِهَا. [4]

اگر در وقت مقتضی و بعد از فراهم شدن شرایطش شتاب شود گفته می‌شود " سرعت " .

مثال ساده: میوه ای هنوز نرسیده و فصل چیدنش نیست، مثلا فرض کنید فصل چیدن آن تیر ماه است، اگر کسی این میوه را زودتر چید این عجله میشود؛ یعنی شتاب به کاری که هنوز زمان و شرایط آن نرسیده است. حال تیر ماه که شد باید زود آن را بچینی، زیرا اگر آن را نچینی فاسد و خراب می‌شود اگر در وقت آن سرعت گرفتید به آن گفته می‌شود " سرعت " ، که امری ارزشمند و پسندیده است.

[اگر هنوز اذان نگفته اند برای خواندن نماز عجله نکن و وقتی] نماز بر پا شد سرعت بگیر و خودت را به نماز برسان. سرعت در کارهایی که زمانش رسیده یک ارزش است. [5]

[1] انبیاء ، آیه ۳۷.

[2] آل عمران ، آیه ۱۳۳.

[3] مومنون ، آیه ۶۱.

[4] بحارالانوار ، ج ۷۴ ، ص ۲۶۵.

[5] سلسله سخنرانی های استاد رفیعی ؛ ج ۱ ، ص: ۱۵۱.