مقابله با ایمان ؛ ايمان آوردن ظاهرى و سپس كفر ورزيدن
ايمان آوردن ظاهرى و سپس كفر ورزيدن
«وَ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهارِ وَ اكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ».[1]
«و جماعتى از اهل كتاب گفتند: در آغاز روز، به آنچه بر مؤمنان نازل شد، ايمان بياوريد و در پايان آن [روز]، انكار كنيد. شايد آنان [از اسلام] برگردند».
359 تفسير مجاهد: «آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهارِ وَ اكْفُرُوا آخِرَهُ»: هُمُ اليَهودُ صَلَّوا مَعَ رَسولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله أوَّلَ النَّهارِ صَلاةَ الفَجرِ وكَفَروا آخِرَ النَّهارِ مَكراً مِنهُم، لِيُرُوا النّاسَ أنَّهُ قَد بَدَت لَهُم مِنهُ الضَّلالَةُ بَعدَ أن كانُوا اتَّبَعوهُ.[2]
359 تفسير مجاهد: «در آغاز روز، به آنچه بر مؤمنان نازل شد، ايمان بياوريد و در پايان آن [روز]، انكار كنيد». اينان، يهوديان بودند كه در آغاز روز، نماز صبح را با پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مىخواندند و در پايان روز، به كفر مىگراييدند، تا با اين ترفند، به مردم وانمود كنند كه اوّل، پيرو ايشان بودهاند. سپس برايشان معلوم شده كه وى، گمراه است.
360 تفسير الطبري عن السدّي: «وَ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهارِ وَ اكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» كانَ أحبارُ قُرىً عَرَبِيَّةٍ اثنَي عَشَرَ حِبراً، فَقالوا لِبَعضِهِم: ادخُلوا في دينِ مُحَمَّدٍ أوَّلَ النَّهارِ، وقولوا: نَشهَدُ أنَّ مُحَمَّداً حَقٌّ صادِقٌ، فَإِذا كانَ آخِرُ النَّهارِ فَاكفُروا وقولوا: إنّا رَجَعنا إلى عُلَمائِنا وأحبارِنا فَسَأَلناهُم فَحَدَّثونا أنَّ مُحَمَّداً كاذِبٌ، وأنَّكُم لَستُم عَلى شَيءٍ، وقَد رَجَعنا إلى دينِنا فَهُوَ أعجَبُ إلَينا مِن دينِكُم، لَعَلَّهُم يَشُكّونَ، يَقولونَ: هؤُلاءِ كانوا مَعَنا أوَّلَ النَّهارِ، فَما بالُهُم؟ فَأَخبَرَ اللَّهُ عز و جل رَسولَهُ صلى الله عليه و آله بِذلِكَ.[3]
360 تفسير الطبرى- به نقل از سَدّى-: «و جماعتى از اهل كتاب گفتند: در آغاز روز، به آنچه بر مؤمنان نازل شد، ايمان بياوريد و در پايان آن [روز]، انكار كنيد. شايد آنان [از اسلام] برگردند».
عالمان يهود در چند روستاى عربنشين- كه شمار ايشان، دوازده تن بود-، به عدّهاى از يهوديان گفتند: در آغاز روز، به دين محمّد در آييد و بگوييد: گواهى مىدهيم كه محمّد، بر حق است و راست مىگويد، و چون آخر روز شد، كافر شويد و بگوييد: ما به علما و ملّايان خود، مراجعه كرديم و از آنها پرسيديم. آنها به ما گفتند كه: محمّد، دروغ مىگويد و شما بر حق نيستيد. از اين رو به دين خود، باز گشتيم؛ چون آن نزد ما، خوشتر از دين شماست. شايد [با اين كار،] مسلمانان [در حقّانيت دين خود]، دچار شك [و ترديد] شوند و بگويند: اينان، در آغاز روز، با ما بودند. پس چه شد كه برگشتند؟ امّا خداوند عز و جل پيامبرش را از اين مطلب، آگاه ساخت.
361 تفسير القرطبي: قَولُهُ تَعالى: «وَ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهارِ وَ اكْفُرُوا آخِرَهُ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ» نَزَلَت في كَعبِ بنِ الأَشرَفِ ومالِكِ بنِ الصَّيفِ وغَيرِهِما، قالوا لِلسَّفِلَةِ مِن قَومِهِم: «آمِنُوا بِالَّذِي أُنْزِلَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَجْهَ النَّهارِ»، يَعني أوَّلَهُ. وسُمِّيَ وَجهاً لِأَنَّهُ أحسَنُهُ، وأوَّلُ ما يُواجَهُ مِنهُ أوَّلُهُ.[4]
361 تفسير القُرطُبى: اين سخن خداى متعال: «و جماعتى از اهل كتاب گفتند: در وجه روز، به آنچه بر مؤمنان نازل شد، ايمان بياوريد و در پايان آن [روز]، انكار كنيد. شايد آنان [از اسلام] برگردند»، در باره كعب بن اشرف و مالك بن صيف و عدّهاى ديگر، نازل شد كه به فرومايگان از قوم خود گفتند: «در وجه روز، به آنچه بر مؤمنان نازل شد، ايمان آوريد». «وجه روز»، به معناى اوّلِ روز است و علّت آن كه اوّل روز را «وَجه (روى، صورت)» ناميدهاند، اين است كه زيباترين بخشِ روز است، و نيز نخستين چيزى كه با آن مواجه مىشوند، آغاز روز است.
ج- ريشخند كردن
«وَ قَدْ نَزَّلَ عَلَيْكُمْ فِي الْكِتابِ أَنْ إِذا سَمِعْتُمْ آياتِ اللَّهِ يُكْفَرُ بِها وَ يُسْتَهْزَأُ بِها فَلا تَقْعُدُوا مَعَهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ إِنَّكُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ إِنَّ اللَّهَ جامِعُ الْمُنافِقِينَ وَ الْكافِرِينَ فِي جَهَنَّمَ جَمِيعاً».[5]
«و البتّه [خدا] در كتاب (قرآن)، بر شما نازل كرده كه هر گاه شنيديد كه آيات خدا، مورد انكار و ريشخند قرار مىگيرد، با آنان منشينيد تا به سخنى غير از آن، مشغول شوند؛ چرا كه در اين صورت، شما هم مانند آنان خواهيد بود. خداوند، منافقان و كافران، همگى را در دوزخ، گرد خواهد آورد».
«وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ لَيَقُولُنَّ إِنَّما كُنَّا نَخُوضُ وَ نَلْعَبُ قُلْ أَ بِاللَّهِ وَ آياتِهِ وَ رَسُولِهِ كُنْتُمْ تَسْتَهْزِؤُنَ».[6]
«و اگر از ايشان بپرسى، مسلّماً خواهند گفت: «ما فقط، شوخى و بازى مىكرديم». بگو: آيا خدا و آيات او و پيامبرش را ريشخند مىكرديد؟!».
«وَ إِذا عَلِمَ مِنْ آياتِنا شَيْئاً اتَّخَذَها هُزُواً أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ».[7]
«و چون از نشانههاى ما چيزى بداند، آن را به ريشخند مىگيرد. آنان، عذابى خفّتآور خواهند داشت».
[1] آل عمران: 72.
[2] تفسير مجاهد: ج 1 ص 128.
[3] تفسير الطبري: ج 3 الجزء 3 ص 311؛ بحار الأنوار: ج 9 ص 70 نحوه.
[4] تفسير القرطبي: ج 4 ص 111.
[5] النساء: 140.
[6] التوبة: 65.
[7] الجاثية: 9. و راجع: النساء: 140، الأنعام: 5 و 10، الحجر: 11 و 95، الكهف: 106، الروم: 10.