فصل دهم: قرآن و كتابهاى آسمانى
فصل دهم: قرآن و كتابهاى آسمانى
10/ 1 تأييد كتابهاى آسمانى
«وَ لَمَّا جاءَهُمْ كِتابٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُمْ وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكافِرِينَ».[1]
«و هنگامى كه از جانب خداوند، كتابى كه تأييد كننده آنچه نزد آنان است، برايشان آمد و از ديرباز [در انتظار آن]، بر كسانى كه كافر شده بودند، پيروزى مىجستند. پس همين كه آنچه [از اوصافش] مىشناختند، برايشان آمد، انكارش كردند. پس لعنت خدا بر كافران باد!».
«وَ ما كانَ هذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرى مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ لكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ تَفْصِيلَ الْكِتابِ».[2]
«و چنان نيست كه اين قرآن، از جانب غير خدا [و] به دروغ، ساخته شده باشد؛ بلكه تصديق [كننده] آن چيزى است كه پيش از آن باشد. و توضيحى از آن كتاب است».
451 الإمام الباقر عليه السلام- في قَولِهِ تَعالى: «وَ لا تَشْتَرُوا بِآياتِي ثَمَناً قَلِيلًا»-: كانَ لِحُيَيِ[3] بنِ أخطَبَ وكَعبِ بنِ أشرَفَ وآخَرينَ مِنهُم مَأكَلَةٌ عَلى يَهودَ في كُلِّ سَنَةٍ، وكَرِهوا بُطلانَها بِأَمرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله، فَحَرَّفوا لِذلِكَ آياتٍ مِنَ التَّوراةِ فيها صِفَتُهُ وذِكرُهُ، فَذلِكَ الثَّمَنُ القَليلُ الَّذي اريدَ بِهِ فِي الآيَةِ.[4]
451 امام باقر عليه السلام- در باره اين سخن خداى متعال: «و آيات مرا به بهايى ناچيز، مفروشيد»-:
حُيَىّ بن اخطَب و كعب بن اشرف و عدّهاى ديگر از ايشان (ملّايان يهود)، هر ساله از [محصولات زراعى] يهود، سهم خواربار مىگرفتند، و چون دوست نداشتند كه اين امر به دستور پيامبر صلى الله عليه و آله مُلغا شود، آياتى از تورات را كه در آنها از پيامبر و اوصاف او ياد شده بود، تحريف كردند. اين است مراد از بهاى ناچيز در آيه.
453. الإمام الصادق عليه السلام- في قَولِهِ تَعالى: «وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ»-: كانَ قَومٌ فيما بَينَ مُحَمَّدٍ وعيسى صَلَّى اللَّهُ عَلَيهِما وكانوا يَتَوَعَّدونَ أهلَ الأَصنامِ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه و آله ويَقولونَ: لَيَخرُجَنَّ نَبِيِّ فَلَيُكَسِّرَنَّ أصنامَكُم، ولَيَفعَلَنَّ بِكُم ولَيَفعَلَنَّ، فَلَمّا خَرَجَ رَسولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله كَفَروا بِهِ.[5]
453 امام صادق عليه السلام- در باره اين سخن خداوند متعال: «و از ديرباز [در انتظار آن]، بر كسانى كه كافر شده بودند، پيروزى مىجستند. پس همين كه آنچه [از اوصافش] مىشناختند، برايشان آمد، انكارش كردند»-: در فاصله ميان محمّد و عيسى- كه درود خدا بر آن دو باد-، قومى بودند كه بتپرستان را از ظهور پيامبر صلى الله عليه و آله مىترساندند و مىگفتند: پيامبرى ظهور خواهد كرد كه بتهاى شما را در هم مىشكند و با شما، چنين و چنان مىكند؛ امّا چون پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ظهور كرد، به انكار او پرداختند.
454 عنه عليه السلام: هذِهِ الآيَةُ نَزَلَت فِي اليَهودِ وَالنَّصارى، يَقولُ اللَّهُ تَبارَكَ وتَعالى: «الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ» يَعنِي التَّوراةَ وَالإِنجيلَ «يَعْرِفُونَهُ» يَعني رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله «كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ»[6] لِأَنَّ اللَّهَ عز و جل قَد أنزَلَ عَلَيهِم فِي التَّوراةِ وَالزَّبورِ وَالإِنجيلِ صِفَةَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله، وصِفَةَ أصحابِهِ ومَبعَثَهُ وهِجرَتَهُ، وهُوَ قَولُهُ: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ»[7] هذِهِ صِفَةُ رَسولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله وأصحابِهِ فِي التَّوراةِ وَالإِنجيلِ، فَلَمّا بَعَثَهُ اللَّهُ عَرَفَهُ أهلُ الكِتابِ، كَما قالَ جَلَّ جَلالُهُ: «فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ».
فَكانَتِ اليَهودُ يَقولونَ لِلعَرَبِ قَبلَ مَجيءِ النَّبِيِّ: أيُّهَا العَرَبُ! هذا أوانُ نَبِيٍّ يَخرُجُ بِمَكَّةَ ويَكونُ هِجرَتُهُ بِالمَدينَةِ، وهُوَ آخِرُ الأَنبِياءِ وأفضَلُهُم، في عَينَيهِ حُمرَةٌ وبَينَ كَتِفَيهِ خاتَمُ النُّبُوَّةِ، يَلبَسُ الشَّملَةَ[8] ويَجتَزي بِالكِسرَةِ وَالتُّمَيراتِ، ويَركَبُ الحِمارَ عُريَةً[9]، وهُوَ الضَّحوكَ القَتّالُ، يَضَعُ سَيفَهُ عَلى عاتِقِهِ ولا يُبالي بِمَن لاقى، يَبلُغُ سُلطانُهُ مُنقَطَعَ الخُفِّ وَالحافِرِ، ولَيَقتُلَنَّكُمُ اللَّهُ بِهِ يا مَعشَرَ العَرَبِ قَتلَ عادٍ.
فَلَمّا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيَّهُ بِهذِهِ الصِّفَةِ حَسَدوهُ وكَفُروا بِهِ، كَما قالَ اللَّهُ: «وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ».[10]
454 امام صادق عليه السلام: اين آيه، در باره يهود و نصارا، نازل شد. خداوند- تبارك و تعالى- مىفرمايد: «كسانى كه به ايشان، كتاب داديم»، يعنى تورات و انجيل را. «او را مىشناسند»، يعنى پيامبر خدا صلى الله عليه و آله را. «همان گونه كه فرزندان خود را مىشناسند»؛ چرا كه خداوند عز و جل در تورات و زبور و انجيل، از ويژگىهاى محمّد صلى الله عليه و آله و خصوصيات ياران او و مبعوث شدنش و هجرت كردنش، براى آنان ياد كرده بود. خداوند مىفرمايد: «محمّد، فرستاده خداست و كسانى كه با اويند، بر كافران، سختگير و با همديگر، مهربان اند. آنان را در ركوع و سجود مىبينى [و] فضل و خشنودى خدا را خواستارند. علامت [مشخّصه] آنان، بر اثر سجود در چهرههايشان است. اين، صفت ايشان است در تورات و صفت آنها در انجيل». اين مشخّصه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و ياران او در تورات و انجيل بود. از اين رو، زمانى كه خداوند، او را مبعوث كرد، اهل كتاب، وى را شناختند [و دانستند كه او، همان پيامبر موعود است]، چنان كه خداوند- جلّ جلاله- فرموده است: «پس همين كه آنچه [از اوصافش] مىشناختند، برايشان آمد، انكارش كردند».
پيش از آمدن پيامبر صلى الله عليه و آله، يهوديان به عربها مىگفتند: اى عربها! اكنون، زمان پيامبرى است كه در مكّه ظهور مىكند و به مدينه هجرت مىنمايد. او آخرين و برترينِ پيامبران است. در چشمانش، سرخىاى ديده مىشود و ميان دو كِتف او، مُهر نبوّت است.
عبا مىپوشد. به پارهنانى و چند دانه خرما، بسنده مىكند. بر الاغ برهنه، سوار مىشود.
خندان و كُشنده است. شمشيرش را بر دوش خود مىنهد و از رو در رو شدن با كسى، باك ندارد. قلمروى او، تا آن جا كه شتر و اسبى رود، مىرسد، و خداوند، به واسطه او، شما را- اى گروه عرب- همچون قوم عاد، نابود مىكند. پس چون خداوند، پيامبرش را، با اين ويژگىها [يى كه مىگفتند،] بر انگيخت، [يهوديان] بر وى رَشك بردند و به انكارش برخاستند، همچنان كه خداوند، فرموده است: «و از ديرباز [در انتظار آن]، بر كسانى كه كافر شده بودند، پيروزى مىجستند. پس همين كه آنچه [از اوصافش] مىشناختند، برايشان آمد، انكارش كردند».
455. عنه عليه السلام- في قَولِ اللَّهِ عز و جل: «وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا»-: كانَتِ اليَهودُ تَجِدُ في كُتُبِها أنَّ مُهاجَرَ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله ما بَينَ عَيرٍ[11] واحُدٍ، فَخَرَجوا يَطلُبونَ المَوضِعَ، فَمَرّوا بِجَبَلٍ يُسَمّى حَدادَ، فَقالوا: حَدادُ واحُدٌ سَواءٌ، فَتَفَرَّقوا عِندَهُ، فَنَزَلَ بَعضُهُم بِتَيماءَ وبَعضُهُم بِفَدَكَ وبَعضُهُم بِخَيبَرَ فَاشتاقَ الَّذينَ بِتَيماءَ إلى بَعضِ إخوانِهِم، فَمَرَّ بِهِم أعرابِيٌّ مِن قَيسٍ فَتَكارَوا مِنهُ، وقالَ لَهُم: أمُرُّ بِكُم ما بَينَ عَيرٍ واحُدٍ، فَقالوا لَهُ:
إذا مَرَرتَ بِهِما فَآذِنّا بِهِما[12]، فَلَمّا تَوَسَّطَ بِهِم أرضَ المَدينَةِ، قالَ لَهُم: ذاكَ عَيرٌ وهذا احُدٌ.
فَنَزَلوا عَن ظَهرِ إبِلِهِ، وقالوا: قَد أصَبنا بُغيَتَنا فَلا حاجَةَ لَنا في إبِلِكَ، فَاذهَب حَيثُ شِئتَ، وكَتَبوا إلى إخوانِهِمُ الَّذينَ بِفَدَكَ وخَيبَرَ: إنّا قَد أصَبنَا المَوضِعَ فَهَلُمّوا إلَينا، فَكَتَبوا إلَيهِم: إنّا قَدِ استَقَرَّت بِنَا الدّارُ وَاتَّخَذنَا الأَموالَ، وما أقرَبَنا مِنكُم! فَإِذا كانَ ذلِكَ فَما أسرَعَنا إلَيكُم!
فَاتَّخَذوا بِأَرضِ المَدينَةِ الأَموالَ، فَلَمّا كَثُرَت أموالُهُم بَلَغَ تُبَّعَ[13] فَغَزاهُم فَتَحَصَّنوا مِنهُ فَحاصَرَهُم، وكانوا يَرِقّونَ لِضُعَفاءِ أصحابِ تُبَّعَ، فَيُلقونَ إلَيهِم بِاللَّيلِ التَّمرَ وَالشَّعيرَ، فَبَلَغَ ذلِكَ تُبَّعَ فَرَقَّ لَهُم وآمَنَهُم، فَنَزَلوا إلَيهِ، فَقالَ لَهُم: إنّي قَدِ استَطَبتُ بِلادَكُم، ولا أراني إلّامُقيماً فيكُم، فَقالوا لَهُ: إنَّهُ لَيسَ ذلِكَ لَكَ، إنَّها مُهاجَرُ نَبِيٍ ولَيسَ ذلِكَ لِأَحَدٍ حَتّى يَكونَ ذلِكَ.
فَقالَ لَهُم: إنّي مُخَلِّفٌ فيكُم مِن اسرَتي مَن إذا كانَ ذلِكَ ساعَدَهُ ونَصَرَهُ، فَخَلَّفَ حَيَّينِ: الأَوسَ وَالخَزرَجَ، فَلَمّا كَثُروا بِها كانوا يَتَناولونَ أموالَ اليَهودِ، وكانَتِ اليَهودُ تَقولُ لَهُم: أما لَو قَد بُعِثَ مُحَمَّدٌ لَيُخرِجَنَّكُم مِن دِيارِنا وأموالِنا، فَلَمّا بَعَثَ اللَّهُ عز و جل مُحَمَّداً صلى الله عليه و آله آمَنَت بِهِ الأَنصارُ وكَفَرَت بِهِ اليَهودُ، وهُوَ قَولُ اللَّهِ عز و جل: «وَ كانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكافِرِينَ».[14]
455. امام صادق عليه السلام- در باره اين سخن خداوند عز و جل: «و از ديرباز [در انتظار آن]، بر كسانى كه كافر شده بودند، پيروزى مىجستند»-: يهوديان، در كتابهاى خود مىخواندند كه هجرتگاه محمّد صلى الله عليه و آله [به مدينه]، بين عَير[15] و احُد است. از اين رو براى جستجوى آن مكان، بيرون رفتند و به كوهى به نام حَداد رسيدند. گفتند: حَداد و احُد، يكى است. پس در آن مكان، پراكنده شدند. عدّهاى از آنان، در تَيما فرود آمدند، عدّهاى در فدك، و عدّهاى در خيبر.
آنان كه در تَيما ساكن شده بودند، دلتنگ ديگر برادران خود شدند. روزى باديهنشينى از قيس، بر آنان گذشت. شترانش را از او كرايه كردند. باديهنشين به آنها گفت: شما را از ميان عَير و احُد، عبور مىدهم. يهوديان گفتند: هر گاه به آن دو كوه رسيدى، ما را خبر كن.
چون آنها را به ميان سرزمين مدينه رساند، گفت: آن، عَير است و اين، احُد.
يهوديان، از شتران او پياده شدند و گفتند: به مراد خود رسيديم. ديگر ما را به شتران تو، نيازى نيست. اينك هر جا كه مىخواهى، برو.
سپس به برادران خود در فدك و خيبر نوشتند كه: به مكان مورد نظر، دست يافتيم.
پس شما هم نزد ما بياييد. يهوديان فدك و خيبر، به آنها نوشتند: ما در اين جا مستقر گشتهايم و صاحبِ خانه و اموال شدهايم. با شما هم فاصله چندانى نداريم. بنا بر اين، هر گاه چيزى كه در انتظارش هستيم، اتّفاق افتاد، به سرعت، خود را به شما مىرسانيم!
پس اين عدّه، در سرزمين مدينه، صاحب ملك و اموال شدند و چون دارايىهايشان بسيار شد، خبر به تُبَّع[16] رسيد. او نيز به ايشان، حمله آورد. يهوديان، در دژهاى خود، پناه گرفتند و تُبَّع، آنان را به محاصره در آورد. يهوديان كه دلشان به حال ياران بينواى تُبَّع مىسوخت، شبْهنگام براى آنها خرما و جو مىريختند. خبر به تُبَّع رسيد. از اين رو بر يهوديان، رحم آورد و امانشان داد. يهوديان، از دژهايشان به زير آمدند. تُبَّع به آنان گفت:
من از شهر شما خوشم آمده و تصميم دارم كه در ميان شما بمانم.
يهوديان گفتند: [حكومت بر] اين سرزمين، تو را نسِزَد. اين جا، هجرتگاه يك پيامبر خواهد بود، و اين، هيچ كس را نسِزَد تا اين كه او بيايد.
تُبَّع به آنها گفت: من در ميان شما، كسانى از خاندانم را بر جاى مىگذارم كه هر گاه او بيايد، به او كمك كرده، يارىاش كنند. پس دو تيره اوس و خزرج را بر جاى گذاشت.
چون شمار اين دو تيره، افزون شد، شروع به دستاندازى به اموال يهوديان كردند.
يهوديان به آنها مىگفتند: بدانيد كه اگر محمّد، بر انگيخته شود، شما را از خانهها و اموال ما، بيرون خواهد كرد؛ امّا چون خداوند عز و جل محمّد صلى الله عليه و آله را مبعوث كرد، انصار به او ايمان آوردند و يهود، او را انكار كردند. اين است سخن خداوند عز و جل كه: «و از ديرباز [در انتظار آن]، بر كسانى كه كافر شده بودند، پيروزى مىجستند. پس همين كه آنچه [از اوصافش] مىشناختند، برايشان آمد، انكارش كردند. پس لعنت خدا بر كافران باد!».
[1] البقرة: 89.
[2] يونس: 37.
[3] في المصدر:« ليحيى»، والتصويب من مجمع البيان وبحار الأنوار.
[4] التبيان في تفسير القرآن: ج 1 ص 188، مجمع البيان: ج 1 ص 210 وليس فيه« القليل»، بحار الأنوار: ج 9 ص 64.
[5] الكافي: ج 8 ص 310 ح 482 عن إسحاق بن عمّار، بحار الأنوار: ج 15 ص 231 ح 53.
[6] البقرة: 146.
[7] الفتح: 29.
[8] الشَّمْلَةُ: كساء صغير يؤتزر به( المصباح المنير: ص 323« شمل»).
[9] عَرِي من ثيابه عُريْاً وعُرْيَةً: تجرّد، والفَرَسُ: لم يكن عليه سرج( المعجم الوسيط: ج 2 ص 597« عري»).
[10] تفسير القمّي: ج 1 ص 32 عن حريز، بحار الأنوار: ج 72 ص 92 ح 2.
[11] عَيْر: جبل بالمدينة( معجم البلدان: ج 4 ص 172).
[12] أي أعلمنا وخبّرنا؛ من آذَنتُهُ إذا أعلَمتُهُ( انظر: المصباح المنير: ص 10« أذن»).
[13] تُبَّع: من ملوك حِمْيرَ، سُمّي تُبَّعاً لكثرة أتباعه( مجمع البحرين: ج 1 ص 216« تبع»).
[14] الكافي: ج 8 ص 308 ح 481، تفسير العيّاشي: ج 1 ص 49 ح 69، مجمع البيان: ج 1 ص 310 كلّها عن أبي بصير، بحار الأنوار: ج 15 ص 225 ح 49.
[15] عَيْر: كوهى است در مدينه.
[16] تُبَّع، از پادشاهان حِميَر بوده است و به دليل فراوانى اتباع و پيروانش، او را تُبَّع مىگفتهاند.