پيشگفتار بهشت و دوزخ،
پيشگفتار
بهشت و دوزخ، بنيادىترين مسئله در حوزه معارف مرتبط با جهانشناسى، انسانشناسى و دينشناسى است.
از نگاه قرآن، حكمت غايى و هدف نهايى آفرينش انسان و جهان، بازگشت به خداوند متعال است، و اگر اين هدف نباشد، نه تنها آفرينش انسان، بلكه آفرينش جهان، باطل و بيهوده است. قرآن، در تبيين هدفدار بودن خلقت انسان مىفرمايد:
«أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ.[1]
آيا گمان بُردهايد كه ما شما را بيهوده آفريدهايم و به سوى ما باز نمىگرديد؟!»
همچنين، هدفدار بودن خلقت جهان را چنين تبيين مىنمايد:
«وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما باطِلًا ذلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا فَوَيْلٌ لِلَّذِينَ كَفَرُوا مِنَ النَّارِ* أَمْ نَجْعَلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ كَالْمُفْسِدِينَ فِي الْأَرْضِ أَمْ نَجْعَلُ الْمُتَّقِينَ كَالْفُجَّارِ.[2]
ما، آسمان و زمين و ميان آن دو را، پوچ نيافريديم. اين، گمان كسانى است كه
ص: 8
كافر شدند. پس واى بر كسانى كه كافر شدند از آتش جهنّم! يا [گمان مىبريد] ما كسانى را كه ايمان آوردند و كار نيك انجام دادند، همسانِ تباهكاران زمين قرار مىدهيم و يا تقواپيشگان را همانند فاجران قرار مىدهيم؟!».
و نيز مىفرمايد:
«أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَواءً مَحْياهُمْ وَ مَماتُهُمْ ساءَ ما يَحْكُمُونَ* وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَ لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ.[3]
آيا كسانى كه مرتكب كارهاى بد شدهاند، پنداشتهاند كه آنان را مانند كسانى قرار مىدهيم كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام دادهاند، كه زندگى و مرگشان يكسان است؟! چه بد، داورى مىكنند! و خدا، آسمانها و زمين را به حق آفريده است و تا هر كس به [موجب] آنچه به دست آورده، پاداش يابد و به آنان، ستم نخواهد شد».
با تأمّل در اين آيات و آيات مشابه آنها معلوم مىشود كه مقصود از بازگشت به خداوند متعال، رستاخيز انسان و حضور وى در صحنه قيامت و ديدن دستاورد كارهاى نيك خويش به صورت درجات بهشت است، و يا رو به رو شدن با حاصل كارهاى نارواى خود در قالب دَرَكات دوزخ.
بنا بر اين، همه آنچه در تبيين «حكمت آفرينش» در قرآن و حديث آمده، مقدّمه اين هدف نهايى است.
به سخن ديگر، حكمت آفرينش انسان، اين است كه وى با به كار گيرى انديشه و عقل، با آفريدگار خود، آشنا شود و با به كار بستن برنامههايى كه او از
ص: 9
طريق پيامبران خود براى سعادت دنيا و آخرت انسان، ارائه كرده، به سوى رحمت مطلق خداوند، رهسپار گردد و براى هميشه از بهترين زندگىها برخوردار شود.
البتّه انسان اگر فرمان عقل را ناديده گرفت و به جاى پيروى از آن، تسليم هوسهاى حيوانى خود شد، آينه دلش زنگار مىگيرد، خدا را فراموش مىكند و بدين سان، از رحمت گسترده او دور مىگردد و بدترين گونه زندگى ابدى را براى خود، رقم مىزند.
[1] ( 1). مؤمنون: آيه 115.
[2] ( 2). ص: آيه 27- 28.
[3] ( 1). جاثيه: آيه 21- 22.