فداییان امام هادی علیه السلام

گلچین مطالب نمازی کتاب نکات ناب اخلاقی؛ محمود اکبری

ـ شتاب یا فرار ؟

قرآن درباره اهمیت دادن مردم به نماز اول وقت دو نمونة بیان می کند: در نمونة مثبت، از مردانی ستایش می­کند که با صدای اذان تجارت را رها کرده، به سمت نماز می‌روند: «رِجالٌ لا تُلْهيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاة».[1]

در نمونة منفی از کسانی انتقاد می‌کند که در نماز جمعه که پیامبر مشغول خطبه‌ها بود، تا صدای طبل فروشندگان را می‌شنیدند، جز چند نفری، همه رسول خدا را رها کرده به سراغ خرید می‌رفتند: «وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها وَ تَرَكُوكَ قائِماً». (جمعه: 11)

(صفحه 177)

6 ـ سوژة تحقیقات

در فرانسه پرفسوری مسلمان می‌شود و می‌گوید: دلیل اسلام آوردن من نماز یک کشاورز در بیابان بود. او ماجرا را این‌گونه می­گوید: در جاده می‌رفتم، كسی را در مزرعه‌اش دیدم که خم و راست می‌شود، فکر کردم شاید ورزش می‌کند. دیدم روی خاک افتاد، حساس شدم و ماشین را متوقف کردم و در کنارش ایستادم. با او حرف زدم، ولی او پاسخي نداد، باز ایستاد و کلماتی گفت، دوباره خم شد و به خاک افتاد. صبر کردم کارش تمام شود. پرسیدم: چه می‌کردی؟ کشاورز (که ظاهراً از مسلمانان الجزایری فرانسه بود) گفت: من مسلمانم و نماز می‌خوانم.

به اين ترتيب پرفسور از او عقاید و اعمال اسلامی را سؤال كرد و آن را سوژة تحقیقات خود قرار داد و پس از مقایسة اسلام با عقاید خود، دين مبين اسلام را انتخاب كرد.

(صفحه 184)

7 ـ علت سستی یا ترک نماز

علت کوتاهی برخی درباره نماز:

برخي (نماز اول وقت را ترک می کنند چون) نگرانند که مشتری خود را از دست داده و درآمد و رزقشان کم مي‌شود ؛ بعضی نگرانند که مبادا دوستان خود را از دست بدهند؛ بعضی (دعوت به نماز نمی کنند چون) نگرانند که به سخنان و حرفشان بی‌اعتنایی شود.

جای تأسف است که افراد سیگاری در هر شرایطی سیگارشان را همراه دارند، ولی برخي افراد نمازگزار همین که جایشان تغيير كرد، به راحتی نماز را کنار می­گذارند و می‌گویند: در آن فضا نماز خواندن زشت بود!

(صفحه 21 و 22)

8 ـ سه آفت نماز

سه آفت نماز و هر عبادت دیگر: نماز، باید همراه با طلب ياري از خدا باشد تا در آغاز، تلاش‌های انسان همراه با ریا نباشد، و اگر کاری را خالصانه شروع کرد، در وسط کار گرفتار عجب و غرور نگردد، و اگر در آغاز و در وسط خالص بود، پس از اتمام عمل، گرفتار حبط و نابودی عمل نشود. در واقع ورود و خروجش صادقانه باشد: «رَبِّ أَدْخِلْني‏ مُدْخَلَ صِدْقٍ وَ أَخْرِجْني‏ مُخْرَجَ صِدْق‏». (اسراء: 80)

(صفحه 30)

9 ـ چرا نمازگزاران در صنعت عقب هستند؟

چرا نمازگزاران در صنعت و تکنولوژی عقب هستند؟

اگر راننده‌اي موتور ماشین را تنظيم كرد، ولي چرخ ماشينش پنچر باشد، اين ماشين حركت نمي‌كند؛ قرآني كه مي‌فرمايد: «وَ اعبُدوا»،[2] در کنارش مي‌فرمايد: «وَ اعلَمُوا»؛[3] يعني هم تحصيل و هم عبادت. اگر كسي عبادت كرد ولي تحصیل نداشت، مانند همين راننده مي‌شود. اسلام صدها دستور براي تحصيل، بهداشت، اقتصاد، معاشرت و سیاست بيان كرده كه نمازگزاران باید از آن پيروي كنند. بنابراين ضعف مسلمين به‌ خاطر نماز آنان نيست؛ بلكه به‌ خاطر بي‌اعتنايي به باقي دستورات است.

(صفحه 71)

10 ـ گناه کاران بیشتر بخوانند

افرادي هستند که به‌خاطر بعضي از گناهان احساس يأس مي‌كنند و با خود مي‌‌گويند: تو كه فلان گناه را كردي ديگر نماز بخواني یا نخوانی چه فرقی می‌کند؟ ولي قرآن مي‌فرمايد: «هرگاه گرفتار گناهي شديد، سريع نماز بخوانيد تا نماز آثار شوم گناه را برطرف كند».[4] البته باید این را نیز بدانیم که در روایات، یکی از بدترین گناهان، ترک نماز معرفی شده است.

(صفحه 83)

11 ـ عجله خوب است

انسان بايد در كار خير عجله كند. در اذان نماز، بارها كلمه عجله به كار رفته است. «حي علي الصلاة» یعنی بشتابيد به سوی نماز.

رئيس جمهور شهيد ما مي‌گفت: به نماز نگویيد كار دارم، به كارها بگویيد نماز دارم و آنها را رها كنيد!

در ذيل آيه «رِجالٌ لا تُلْهيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاة»[5] مي‌خوانيم كه اين تجليل و ستايش براي كساني است كه با شنيدن صداي اذان، كسب و كار را رها مي‌كنند و براي نماز به مسجد مي‌روند.

(صفحه 73)

12 ـ زیبا نیستم، پس نماز نمی خوانم

شنیدم که دختری مي‌گفت: چون من زيبا نيستم و خواستگار ندارم، پس نماز نمي‌‌خوانم!

حضرت امير (علیه السلام) پاسخ می دهند که گاهي خداوند يك نعمت را مي‌دهد، ولي در كنارش نعمتي را مي‌گيرد، مثلاً قد انسان بلند است و همت او كوتاه: «مَادُّ الْقَامَةِ قَصِيرُ الْهِمَّة» [6]

آري در كنار قله‌ها دره‌هاست؛ اگر ليمویي را شيرين آفريد، بعد از چند ثانيه تلخ مي‌شود؛ ولي اگر ليمویي را ترش آفريد، اين ترشي سال‌ها ماندگار است! ممكن است دختري زيبا باشد و خواستگار داشته باشد، ولي عمرش طولاني نباشد و یا مشکلات دیگری برای او وجود داشته باشد.

بايد نسبت به تدبير خدا تسليم و بلكه راضي باشيم و بدانيم که اگر در جایی به نظر ما نقص و كمبودي هست، همراه با حكمت و لطف از طرف اوست و خداوند مهربان، ضعف‌ها را خیلی فوري، يا با تأخير، يا در نسل انسان یا در قيامت جبران مي‌فرمايد. زيرا يكي از اسامی خداوند «جبار» است؛ يعني جبران ‌كننده.

(صفحه 74 و 75)

13 ـ همرنگ هستی

اگر انسان باور کند که در یک مراسم عروسی همة شرکت کنندگان هدایایی در دست خواهند داشت و او دست خالی است، احساس شرمندگی می‌کند.

اگر كسي وارد مجلس شود و همه به احترام او برخيزند، كسي که نشسته و حرکتی نمی­کند، احساس بدی در خود پیدا می‌کند.

اگر هنگام نماز همة مردم خیابان و بازار به سمت مسجد بروند، کسی که به مسجد نمی­رود، خود را عقب­افتاده احساس می‌کند.

قرآن می‌فرماید: همواره کلّ هستی در حال تسبیح خدا است: «يُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْض‏». (آیا شما نمی خواهید همرنگ هستی باشید؟) [7]

(صفحه 94)

14 ـ انتقال آسان

نماز، سبب آسان مردن است. پیامبر اكرم فرمودند: «مَا مِنْ عَبْدٍ اهْتَمَّ بِمَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ وَ مَوَاضِعِ الشَّمْسِ إِلَّا ضَمِنْتُ لَهُ الرَّوْحَ عِنْدَ الْمَوْت‏ وَ انْقِطَاعَ الْهُمُوم ِوَ الْأَحْزَان ِوَ النَّجَاةَ مِنَ النَّار» [8] بنده‌ای نیست که به نماز اهتمام داشته باشد، مگر اینکه من برای او ضامن می­شوم که لحظة مرگ غم و غصه‌ها را از او دور كند و به راحتی جان دهد و از آتش نجات یابد.

(صفحه 98)

15 ـ پناهگاه مستحکم

انسان به دليل کمبودها و ضعف علمی، جسمی، فکری و با توجه به حوادث پیش­بینی شده و نشده، به یک پناهگاه نیاز دارد و باید به منبعی متصل شود. بنابر روايات حضرت رسول (صلی الله علیه و آله) هرگاه مسألة مهمى برايش رخ مى‏داد، به نماز مى‏ايستاد و اين آيه را تلاوت مى‏كرد: «وَ اسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ». (بقره: 45) [9]

نماز احساسِ در محضر خدا بودن است و هر کس این احساس را داشته باشد، مقاوم می‌گردد. آن‌چنان که هر گروهی که از کنار نوح عبور مي‌كرد، او را مسخره می‌کردند، ولی او هیچ تردیدی به خود راه نمی‌داد: «كُلَّما مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِنْ قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْه‏». (هود: 38)

يا هرچه فرعون موسی را تحقیر کرد، ذره‌ای در موسی اثر نگذاشت. آری؛ اگر طنابی که به جایی محکم متصل است به دست انسان باشد، در برابر هیچ موجی دغدغه ندارد.

(صفحه 100)

16 ـ نگاه از آسمان

اگر شما در یک قطعه زمين یک هکتاری باشید، آن را بزرگ می­بینید؛ اما اگر سوار هواپیما شدید و به آسمان رفتید، این قطعه زمين یک هکتاری به اندازه یک جعبه پرتقال یا یک صابون یا یک آدامس یا یک عدس می­شود؛ آن‌چنان‌ كه هر چه بیشتر اوج بگیرد، زمین کوچک­تر می‌شود. خاصیت نماز این است که اگر در آن اوجی باشد، هر چه غیر خدا باشد کوچک می‌گردد.

امیر المؤمنین (علیه السلام) در اوصاف متقین می‌فرماید: «عَظُمَ الْخَالِقُ فِي أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَا دُونَهُ فِي أَعْيُنِهِم»‏؛ [10] کسی که خالق در نظرش بزرگ باشد، همه چیز دیگر در نزد او کوچک است.

(صفحه 102)

17 ـ انواع برخورد ها با نماز

1. برخي نماز و اذان را مسخره می­کنند: «وَ إِذا نادَيْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ اتَّخَذُوها هُزُواً وَ لَعِبا» (مائده: 58)
2. برخي از نماز نهی می­کنند: «أَ رَأَيْتَ الَّذي يَنْهى ، عَبْداً إِذا صَلَّى‏‏» (علق: 9 و 10)
3. برخي نماز را ضایع می­کنند: «أَضاعُوا الصَّلاة» (مریم: 59)
4. برخي بی‌توجه هستند؛ گاهی می‌خوانند و گاهی نمی‌خوانند: «الَّذينَ هُمْ عَنْ صَلاتِهِمْ ساهُون‏» (ماعون: 5)
5. برخي با کسالت نماز می‌خوانند: «قامُوا كُسالى‏» (نساء: 142)
6. برخي نماز نمی‌خوانند: «فَلا صَدَّقَ وَ لا صَلَّى‏» (قیامت: 31)
7. برخي مراکز نماز را می­بندند: «وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ مَنَعَ مَساجِدَ اللَّه‏» (بقره: 114)
8. برخي برای مراکز حق رقیب‌سازی می­کنند: «وَ الَّذينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِرارا» (توبه: 107)

(صفحه 10)

18 ـ چه قضاوتی می کنید؟

اگر شما فرزندی را تربیت کنید که تمام امکانات را در اختیارش بگذارید، اما او از تمام امکانات شما برای رابطه با غیر شما استفاده کند، و نسبت به شما بی‌اعتنایی و بی‌مهری می‌کند، چه احساس و قضاوتی خواهید داشت؟ ( برخی از تمام امکانات خدا استفاده می کنند و به جای ارتباط با خدا به وسیله نماز، با شیطان رابطه برقرار می کنند)

(صفحه 104)

19 ـ نمونه های سبک شمردن نماز

نمونه های سبک شمردن نماز:

بعضی آن را بلد نیستند؛

بعضی شرایط صحیح بودن آن را نمی­دانند؛

بعضی شرایط قبول شدن نماز را نمی­دانند؛

بعضی نماز را در اول وقت نمی‌خوانند؛

بعضی نسبت به نماز فرزندانشان توصیه‌ای ندارند؛

بعضی نسبت به صدای اذان بی‌اعتنا هستند؛

بعضی با عجله می­خوانند که سجدة آنان در روایات به نوک زدن کلاغ تشبیه شده است؛[11]

بعضی هر چیز دیگر را بر نماز ترجیح می­دهند (ورزش، فیلم، غذا خوردن، گفتگو، عروسی و...)؛

(صفحه 106)

20 ـ عذر قابل قبول داری؟

چه بسیار نمازهایی که به خاطر عروسی­ یا عزاداری­، یا رها می‌شود یا به آخر وقت موکول می‌شود!

چه بسیار شهرک­هایی که همة امکانات در آن وجود دارد، جز مسجد!

چه بسیار روحانیانی که پست­های اداری و رسمی آنان را از امام جماعت شدن محروم کرده است!

چه بسیار مساجدی که دربشان بسته شده اند و در آن اقامة نماز جماعت نمی‌شود!

چه بسیار هیئت امناهایی که کارایی لازم را ندارند!

چه بسیار پروازهایی که از مبدأ تا مقصد، برنامه­ریزی برای مراعات وقت نماز در آنها صورت نمی­گیرد!

چه بسیار مراکز اجتماع مردم که نمازخانه‌ای در شأن آنجا ندارند!

تمام این موارد، مصادیق استخفاف و بی اهمیتی نماز است و کسانی که بودجه‌های فرهنگی را در قالب­های دیگری هزینه می‌کنند، باید در پیشگاه خداوند متعال پاسخ­گو باشند.

شما قضاوت کنید که تاکنون چند فیلم برای آموزش نماز و اسرار آن ساخته شده است و چقدر فیلم برای آموزش شیرینی‌پزی، طباخی، کارهای دستی و...!؟

فکر نکنم (جز افراد نادر) کسی بتواند جواب یا عذر قابل قبولی برای این همه استخفاف داشته باشد...

(صفحه 106)

21 ـ مقایسه اذان با ناقوس

مقایسه اذان نماز با ناقوس کلیسا :

1. اذان، شعاری است که با نام خدا ، «الله» شروع می‌شود و با «الله» پایان می‌یابد
2. انجام آن برای هر فردي ممکن است
3. در همه‌جا قابل اجراست
4. هیچ ابزار و وسایلی نمی‌خواهد
5. بیان عقاید و افکار است
6. همراه با کلمات موزون، پرمحتوا، منطقی و برای همه قابل فهم است

این اذان را با ناقوس مقایسه کنید که صدای آن مثل ساعت‌های بزرگ در میادین شهر است؛ نه آهنگی دارد و نه محتوایی. برخواسته از جماد و حرکت آهن­پاره؛ بدون نیت و محتوا.

(صفحه 113)

22 ـ نماز در خون

جناب حجت الاسلام و المسلمین ابوترابی که رهبر آزادگان بود، در یکی از اجلاس­های سراسری نماز ـ که هر سال با پیام رهبر معظم انقلاب افتتاح می‌شود ـ خاطرة مهمی را بیان کرد.

آقای ابو ترابی در آن اجلاس نماز گفتند: در ده سال اسارت ما در اردوگاه عراق و شکنجه‌های طاقت‌فرسا، دستوری صادر شد که چند نفر از اسرای مؤثر را شبانه با شکنجه به قتل برسانند. ستمگران بعثی جمعی را از میان اسرا خارج كردند و تصمیم گرفتند آنها را با شکنجه به شهادت برسانند. به دو نفر از آنها چنان سيلي محكمي زده بودند که چشمان از حدقه بیرون آمد و روی موزاییک­ها افتاد. بعضی را با کوبیدن میخ بر سر و بعضی را با ضربه­ای که به کشته شدن آنها اطمینان پیدا می­کردند، شکنجه کردند.

این افراد روی زمین افتادند و در حالي كه نفسشان به شماره افتاده بود و در خون خود می­غلطیدند، از گوشة چشم، سپیده صبح را دیدند و احساس کردند که طلوع فجر است. با همین شرایط نماز خواندند، ولی مدتی که گذشت معلوم شد اشتباه کردند و نماز را پيش از اذان خوانده­اند. آنها در آن شرایط یکبار دیگر نماز صبح را به جاي آوردند...

(صفحه 114)

23 ـ تسبیح جمادات و فرشتگان

در سفری که به کره شمالی داشتم، شبی پیش از خواب با خود فکر کردم که در این کشور، همه کافر و کمونیست هستند و چرا خدا در این منطقه عبادت نمی­شود. با خود گفتم: تو که خدا را می­شناسی، از رختخواب برخیز و چند رکعتی نماز بخوان تا خدا را از غربت بیرون آوری!

(صفحه 138)

برخواستم و وضو گرفتم و همین که خواستم به نماز بایستم، یاد این افتادم که کل هستی در حال تسبیح و سجده و قنوت است و هرگز خدا غریب نیست. «يُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْض‏». (جمعه: 1)

در جایی دیگر می‌فرماید: اگر گروهی از بندگی خدا سرپیچی می­کنند، در عوض خداوند متعال، فرشتگانی دارد که دائماً در حال عبادت هستند و خسته نمی­شوند. (انبیاء: 20)

افرادی که می‌پندارند لجاجت آنها در هستی اثری دارد، بدانند که مخلوقات خدا از جمادات تا فرشتگان، آنقدر زیادند که نماز خواندن و نخواندن ما در خدایی او اثری ندارد.

(صفحه 138)

24 ـ خودنمایی حرام، خوب نمایی لازم

برخي گمان می کنند نماز در مجالس عروسی و رسمی و یا کنار جاده‌ها نوعی خودنمایی و ریا است و ریا هم نوعی شرک و لذا سبب باطل شدن نماز است؛ اما باید بدانیم که خودنمایی حرام است اما خوب­نمایی لازم است! یعنی اگر کسی هدفش از این کار، مطرح کردن خود باشد، این کارش اشتباه است؛ ولی اگر هدفش مطرح کردن نماز باشد، این نه­تنها نماز را باطل نمی­کند، بلکه براي آن، دو پاداش دریافت می­کند؛ یکی پاداش اقامه نماز و یکی پاداش دعوت عملی به معروف.

(صفحه 22)

نکته مهم اینکه هر ریایی حرام نیست. قرآن دربارة انفاق می­فرماید: گاهی باید این انفاق مخفی باشد و گاهی هم آشكار و علنی: «سراً و علانیةً».[12] امام حسین علیه السلام می‌توانست ظهر عاشورا نماز خود را در خیمه بخواند؛ ولی مخصوصاً بیرون خیمه خواند.

(صفحه 23)

25 ـ عوامل خلوت شدن مساجد

از مسائلی که باعث می­شود نمازهای جماعت خلوت شود، این موارد است:

1. گروگان گرفتن مردم با سخنرانی و برنامه‌های بین دو نماز
2. طولانی کردن مراسم نماز
3. استفاده از دعاهای طولانی
4. سخنرانی‌های دائمی
5. جمع آوری کمک مالی برای مسجد
6. عدم نظافت مساجد
7. منظم نیامدن امام جماعت
8. پاسخ دادن به سؤالات فردی یا بیان مطالب غیر ضروری بین دو نماز.

(صفحه 172)

26 ـ عوامل شلوغی مساجد

راهکارهای مؤثر در جذب به مساجد :

1. صدای خوب مؤذن
2. قرائت خوب امام جماعت
3. تنوع در سوره‌هایی که بعد از حمد خوانده می‌شود
4. مراعات تجوید
5. زیبایی مسجد
6. استفاده از بوی خوش و نظافت
7. نهی از ورود افراد سیر و پیاز خورده به مسجد
8. مسئولیت دادن به نسل نو
9. مراعات كردن حال ضعیف‌ترین افراد.

(صفحه 159)

[1]. (نور: 37)

[2]. (نساء: 36)

[3]. (بقره: 194)

[4]. (عنکبوت: 45)

[5]. (نور: 37)

[6]. (نهج البلاغه، خطبۀ 234)

[7]. (جمعه: 1)

[8]. (بحارالأنوار، ج80، ص9)

[9]. (مستدرک ‏الوسائل، ج12، ص242)

[10]. (نهج البلاغه، خطبه متقین ؛ خطبه : 193)

[11]. (الكافي (ط ـ الإسلامية)، ج‏3، ص268)

[12]. (بقره: 274)