فداییان امام هادی علیه السلام

گلچین مطالب نمازی کتاب نکات ناب اخلاقی؛ محمود اکبری

10 ـ شیوه تکرار

1. گاهی مخاطب ما با یکی دو بار تذکر حرفي را نمي‌پذيرد؛ مثل چوب محكمي که با یکی دو ضربة تبر نمی­شکند؛ ولی ما نه از چوب دست برمی‌داریم و نه از تبر! یا اگر در شیشة آب­لیمو را نتوانیم باز کنیم، نه از شیشه دست برمی‌داریم و نه از آب‌لیمو! بلکه آن را دست به دست می‌چرخانیم تا بالاخره یکی بتواند بازش کند!

برخي افراد پس از چندین بار تذکر تأثیر می‌پذیرند؛ همان­گونه که خرما، پس از تابش‌های پی‌در‌پی و مکرر خورشید می‌رسد. در قرآن هم می‌خوانیم: «وَ كانَ يَأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ» [1] که در این آیه، عبارت «کان یأمر» دلالت بر استمرار دارد. در جایی دیگر نیز می‌خوانیم که خداوند متعال سفارش می‌کند که اهل خود را به نماز سفارش کن و مقاومت داشته باش: « وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا»؛ (طه: 132) اگر چند بار گفتی و گوش نکردند، خسته نشو!

(صفحه 31)

2. اگر دعوت‌ها لحظه‌اي باشد و استمرار نداشته باشد اثر خوبي نخواهد داشت. در قرآن آن‌جا كه به والدين سفارش مي‌كند كه «خاندان خود را به نماز امر كنيد» مي‌فرمايد سفارش مستمر را رها نكنيد: «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها». (طه: 132)

(صفحه 205)

11 ـ شیوه زمینه سازی

1. باید والدین در تغذیة فرزندان به فکر لقمة حلال باشند؛ زیرا اگر بدن از لقمة حلال تغذیه نکند، حتی سخنان امام معصوم هم در او اثر نخواهد کرد. امام حسین در روز عاشورا، سه بار با مردم گفتگو فرمود. آنان گوش ندادند و امام فرمود: به طور قطع شکم شما از حرام پر شده است: «مُلِئَت بُطونُکُم مِنَ الحَرامِ».[2] در روایت می‌خوانیم که مال حرام در نسل اثر می‌گذارد: «كَسْبُ الْحَرَامِ يَبِينُ فِي الذُّرِّيَّة».[3]

(صفحه 148)

12 ـ شیوه اخلاق زیبا

1. آیت الله خامنه‌ای می‌فرمودند: من در مشهد اقامة نماز مسجدی را برعهده داشتم. جوانی با لباسی رنگارنگ در صف اول نماز نشسته بود که سالمندی به او طعنه زد که آیا خجالت نمی‌کشی با این لباس جلف در صف اول نشسته‌ای؟ او شرمنده شد و رفت در صف دیگر نشست. من به آن پیرمرد گفتم: چه حقی داشتی این جوان را از سر جایش بلند کردی؟ مگر شرط حضور در صف اول رنگ لباس است؟ او هم از جوان عذرخواهی کرد و خواست تا در جای اولش بنشیند.

(صفحه 146)

2. نوجوانی می‌گفت که با لباس‌های شیک به مسجد رفتم؛ اما خادم مسجد به من گفت: مگر اینجا عروسی عمه‌ات است و مرا تحقیر کرد! یکی از راه‌های دعوت عملی به نماز اخلاق خادم و هیئت امنا و شیوة برخورد آنهاست. با کمال تأسف سال‌ها از انقلاب می‌گذرد، ولی از سوي مسئولان برای خادمین و هیئت امنا جلسة توجیهی و آموزشی گذاشته نمی­شود. انسان به طور فطری دوست دارد محبوب باشد؛ محبوب خدا و محبوب مردم و از برخورد های سرد ناراحت می شود.

(صفحه 168)

3. تشویق شاگرد اول‌های مدارس در مسجد به دست امام جماعت و متولیان مسجد، عاملی مهم برای جذب افراد است. فرستادن هدیه برای عروس و دامادهای اطراف مسجد با امضای امام جماعت و هیئت امنا، عیادت بیماران از سوي مسجد و تفقد از غايبین، جادادن به افرادی که وارد می‌شوند و قیام کردن به احترام ورودشان نیز از دیگر عوامل جذب هستند.

(صفحه 170)

13 ـ شیوه تدریجی

1. در اسلام مي‌خوانيم كودك را از كودكي گام‌به‌گام با وضو و قبله و نماز و سجاده و... آشنا كنيد. تا هنگام بلوغ، نماز براي او روان باشد. اما ما گاهي فرزند خود را رها مي‌كنيم و مي‌‌گوييم هنوز به تكليف نرسيده نتيجه اين رهايي آن است كه به هنگام بلوغ نماز براي او سنگين است.

تعجب است ما براي دبستان مرحله پيش‌دبستاني مي‌گذاريم تا به رفتن به مدرسه عادت کنند ولي حاضر نيستيم براي نماز، فرزندان را قبل از تكليف با نماز آشنا كنيم.

آري اگر كسي قبل از وقت وضو بگيرد هنگام نماز، نماز براي او روان است اما اگر هنگام اذان نياز به تطهير و وضو و تغيير لباس و شرايط ديگر داشت نماز براي او سخت است.

(صفحه 204)

14 ـ شیوه تقویت استقامت

1. ممکن است در دعوت به حق، مورد تمسخر هم قرار بگیریم؛ همان‌گونه که پیامبران (علیه السلام) مورد تمسخر قرار گرفتند، ولی از دعوت خسته نشدند: «مَا يَأْتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا كاَنُواْ بِهِ يَسْتَهْزِءُون » (یس: 30)

(صفحه 32)

2. یکی از برنامه مجرمان آن است که به مؤمنان بخندند و کارها و عبادات آنها را مسخره می کنند: «إِنَّ الَّذينَ أَجْرَمُوا كانُوا مِنَ الَّذينَ آمَنُوا يَضْحَكُون ‏» (مطففین: 29)

یکی از راه‌های ایجاد جرئت، مقایسة جرئت خود با جرئت دیگران است. چرا باید افرادی آشكارا گناه کنند، ولی ما از اقامة نماز خجالت بکشیم!؟

چرا افرادی که در جلسه‌ای نشسته­اند، اگر نیاز به دستشویی پیدا کردند، برمی­خیزند و می‌روند، اما اگر یادشان افتاد نماز نخوانده‌اند، خجالت می‌کشند!؟

چرا افرادی برای فروش جنس خود با بیان و نوار و... تبلیغ می‌کنند و ما از فریاد زدن اذان خجالت می‌کشیم!؟

حضرت علی (علیه السلام) می‌فرماید: چرا دیگران در باطل محکم هستند و شما در راه حق ضعیف هستید؟ (الغارات ؛ ج2؛ ص335)

(صفحه 39 و 42)

3. برای دعوت به نماز باید جرئت و شهامت خود و فرزندانمان را زیاد کنیم. بهترین راه هم برای ایجاد جرئت، اذان گفتن است. کسی که روی بام برود و با صدای بلند فریاد بزند و اذان بگوید، ضمن دریافت پاداش اذان، امر به معروف، موعظه، تذکر، غفلت زدایی از جامعه و تکبیر و تهلیل، یک عیب مهم خود را که خجالت نابه‌جاست، از خودش دور مي‌كند.

مؤذن باید بداند که اگر فضای سکوت را شکست و نام خدا را در میان غافلان مطرح کرد، بهترین حرف‌ها را زده است. زیرا قرآن کریم می­فرماید: «وَ مَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِمَّنْ دَعا إِلَى اللَّه»‏؛ (فصلت: 33) حرف چه کسی بهتر از آن است که مردم را به سوي خدا دعوت کند؟!

(صفحه 45)

4. متأسفانه بسیارند کسانی که در مسیر جاده‌ها، اگر به مسجد و رستورانی نرسند، جرئت آنکه در کنار جاده نماز بخوانند را ندارند و می‌گویند: مردم ما را می­بینند! در حالی‌که گاهی یک نماز آنان در جاده افزون بر اینکه تکلیف خود را انجام می­دهند، برای تمام مسافران، نوعی تذکر و برای خود انسان، نشانة اهتمام و عشق به مکتب، گفتگو با خدا و اهمیت دادن به نماز است.

(صفحه 22)

5. تاریخ گواهی می‌دهد که پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم در برابر چشم هزاران مشرک، نماز جماعت سه نفره اقامه می‌کرد. امام جماعت، رسول الله (صلی الله علیه و آله)؛ و مأموم از مردان، حضرت علی علیه السلام و از زنان، حضرت خدیجه کبری (سلام الله علیها) (الإرشاد للمفيد، ترجمۀ رسولى محلاتى، ج‏1، ص27)

(صفحه 22)

15 ـ شیوه فضا سازی

1. در روایات آمده است که در خانه، جايي را برای نماز قرار دهید.[4] شاید بتوان گفت نظر اسلام این است که نگاه به آن مكان، انسان را به یاد نماز می­اندازد و اگر به خاطر تنگی مکان نمی‌توان محلی را برای نماز اختصاص داد، دست‌كم با نصب علامت قبله یا آیه‌ای که نشانة نماز باشد، یا گذاشتن سجاده، ساکنین به یاد نماز بیفتند.

(صفحه 149)

16 ـ وظایف امام جماعت

1. امام جماعت نقش مهمی در دعوت به نماز دارد و نباید فقط نسبت به کسانی که با اذان به مسجد می‌آیند، قانع باشد؛ زیرا همه مردم یکسان نیستند.

امام جماعت باید خود را در عزا و شادی مردم شریک بداند. مرحوم آیت الله عبادی که سال­ها امام جمعة مشهد بود، همین‌که از خیابانی عبور می­کرد و مجلس فاتحه‌ای می‌دید، بدون دعوت و بي‌آنکه متوفی را بشناسد، به سرعت از ماشین پیاده می­شد و به آن مجلس می­رفت و پس از عرض تسلیت و قرائت فاتحه خارج می‌شد و هیچ‌گونه قید و شرطی برای حضورش نداشت.

یک بار هم این‌جانب در مشهد بیمار شدم و به بیمارستان رفتم و خبر نداشتم که آیت الله عبادی هم در طبقه دیگر بستری است. ناگهان دیدم، ایشان با ویلچر از آن طبقه به عیادت من آمد و با اینکه خودش بیمار بود و سید و عالم و پدر دو شهید و امام جمعه بود، گفت: من در مشهد مقیم هستم، ولی شما غریب هستید؛ این وظیفة من است که به عیادت شما بیایم.

(صفحه 159 و 164)

2. پیامبر که محبوب‌ترین انسان هستی بود، خود حتی بر آمار تولد اطفال نظارت داشتند و می­فرمودند: هر نوزادی که متولد شد به من خبر دهید و هر کس از دنیا رفت، مرا آگاه کنید تا آخرین آمار را داشته باشم. گاهی پيامبر به اصحاب نگاه می‌کرد و همین که بعضی از یاران را نمی دید از حالش پرس و جو می کرد. [5] اگر مسافر بود، در حقش دعا می‌کرد؛ اگر بیمار بود به عیادتش می‌رفت. [6] او این‌گونه ارتباطش را با تک­تک افراد (حاضران در مسجد) حفظ می‌کرد. این گونه رفتار از امام جماعت در حضور پر رنگ تر مردم اثر دارد

(صفحه 158)

3. چه زیباست که امام‌هاي جماعت هر منطقه­ای مثل تیم پزشکی با یکدیگر مشورت کنند و گاهی برای برخي مسائل به جای اینکه خودشان اقدام کنند، از امام جماعت دیگری استفاده کنند. براي مثال در شبهات وهابیت ممکن است يك امام جماعت قوی‌تر باشد؛ در مسائل قرآنی شخص دیگری، در نهج البلاغه فرد دیگری و همین‌طور باقی مباحث. درست مثل ساختمانی که یکی سنگ‌کار است و یکی کاشی­کار و دیگری لوله­کش و ...

(صفحه 163)

4. اگر مردم بدانند امام جماعت به طور منظم، سر وقت و با مطالعة همیشگی در مسجد حاضر مي‌شود، مسجد رونق پیدا می­کند و رونق يافتن مسجد، خود، دعوت عملی به سمت نماز است وگرنه از علاقة نمازگزاران به نماز جماعت می‌کاهد.

(صفحه 166)

5. دستور داده شده که جلسات قرآن در خانه‌ها باشد؛ چون هر خانه‌ای می­تواند مرکز بروز و ظهور افراد تازه‌ای از همسایگان، بستگان و اهل خانه قرار گیرد؛ چرا که اگر این برنامه­ها فقط در مساجد متمرکز شود، خانه‌ها و اهل خانه‌ها از این برکت‌ها محروم مي‌گردند.

این‌جانب در آغاز تبلیغ جمعی از نسل نو را گرد خود جمع کردم و چند سال از قم به کاشان می‌رفتم و هر جمعه جلسه را در خانة یکی از جوان‌ها برگزار مي‌كرديم. جوانان میزبان از دوستان، همسایگان و بستگان خود دعوت می‌کردند و هر هفته با افراد تازه‌اي روبه‌رو می­شدیم؛ این افراد جدید جای افراد ریزشی را پر می‌کردند.

(صفحه 167)

17ـ وظایف مسئولین

1. اگر استاندار در سال دوبار از مدیران کل منطقه فقط دربارة نماز و نه مسائل جاری روزمره سؤال کند و در بازدیدها برای بازدید از مسجد و نمازخانه وقت مخصوص بگذارد و در شناسایی و گزینش و نمرة افراد، نسبت به نماز حساس باشد، سرعت گرايش افراد جامعه به سمت نماز بيشتر می‌شود.

(صفحه 183)

2. اگر تمام مسئولان مانند شهید رجایی بودند که شعارش این بود كه به نماز نگویید کار دارم، بلکه به کار بگویید نماز دارم و اگر هر مسئولی هنگام بازدید از هر منطقه‌ای سری هم به نمازخانة آنجا بزند و در برنامه‌ها به نماز توجه داشته باشد، اين كار می‌تواند دعوتی برای نماز باشد.

(صفحه 183)

3. شرکت در نماز از سوي مسئولان، استادان، مدیران و معلمان و هر کسی که به هر دلیلی جایگاه اجتماعی دارد، یک امر به معروف عملی است. البته برخي به اسم اینکه نگران ریاکاری و خودنمایی هستند، نمازشان را در جای خلوتی می‌خوانند؛ در حالی که باید بدانند این ریا نیست، بلکه امر به معروف عملی است و آنچه ناپسند است، خودنمایی است، نه خوب‌نمایی.

(صفحه 126)

4. وجود نمادهای نماز از جمله خیابانی به نام نماز، میدان نماز، شعر نماز، اذان نماز، عکس و پوستر از نماز چهره‌های محبوب در مراکز اجتماع و هرگونه علامت و ساختمان و آثاری که نماز را به یاد بیاورد، می‌تواند گام مؤثري برای دعوت به سوي نماز باشد.

متأسفانه در بعضی از میدان­های ورزش، پایانه­های مسافربری، پارک­، سینما، تالارهای عروسی و مراکز تجاری محلی در شأن نماز و در دسترس قرار ندارد.

(صفحه 187)

5. همان‌گونه که در ميان ده­ها هزار حدیث و آیه موضوع نماز بیشترین سهم را دارد، برای دعوت به نماز نیز باید بودجه­ای بیش از بودجه موسیقی، گردشگری، تبلیغات حج، برنامه‌های عید نوروز، ورزش و مانند آن اختصاص داده شود.

نباید پس از ده­ها سال تأسیس جمهوری اسلامی هزاران روستا حتی در ماه رمضان از داشتن روحانی محروم باشند.

نباید هزاران منطقه و شهرک و روستا بدون مسجد وجود داشته باشد.

نباید هزاران مسجد ساخته شده بدون روحانی باشد.

نباید درِ هزاران مسجد به ويژه صبح­ها بسته باشد.

البته نباید به کارهای رسمی قناعت کرد و منتظر تأمین اعتبار از مرکز شد.

(صفحه 188)

6. باید همان‌گونه که در آپارتمان­ها برای هر واحد یک پارکینگ در نظر گرفته می­شود، برای هر واحدی یکی دو متر هم براي مکان نماز و مسجد در نظر گرفته شود. مسئولان می‌توانند در مجتمع‌ها یک واحد را بدون مالیات به مسجد اختصاص دهند.

شاید بتوان گفت هشتاد درصد مساجد امروز ما در بافت­های قدیمی قرار دارد و با کمال تأسف در مناطق جدید التأسیس به مسجد توجهی نشده است.

(صفحه 190)

7. آیا به نظافت پارک ها بیشتر توجه می شود یا نظافت مساجد؟

آیا به تامین زندگی خادمان فضای سبز بیشتر پرداخته می شود یا خادمان مساجد؟

مسئولان باید بدانند، اگر در بودجه­های فرهنگی کشور نماز را محور قرار ندهند در حقیقت نماز را خفیف شمرده­اند و امام صادق علیه السلام در آستانه شهادت فرمودند: «شفاعت ما به کسی که نماز را سبک بشمرد نمی­رسد. » (الكافى، ج3، ص270)

(صفحه 191)

18 ـ شیوه های دیگر

1. آموزش نماز : ­اگر انسان نسبت به کاری آگاه باشد و روش انجام آن را یاد بگیرد، انجام آن برایش آسان است. بسیارند افرادی که یا احکام نماز، یا الفاظ آن و یا اسرار آن را نمی­دانند.

(صفحه 134)

2. دعوت کننده باید بداند که گاهی قلب آمادگی روی آوردن به حق را دارد و گاهی اين چنين نيست؛ بنابراين بايد از حالت اشتیاق و اقبال استفاده كرد؛ زیرا در برخي حالات که آمادگی روحی وجود ندارد، اگر سخنی بر قلب تحمیل شود، آن را کور خواهد کرد: «فإنَّ القلبَ اِذا اُکرِهَ عَمی ». (نهج البلاغه، صبحی سالم، ص759)

(صفحه 53)

3. لباس زیبا و آرایش مادر به هنگام نماز (که مستحب است) سبب گرایش دختران به نماز می‌شود. اگر از دختری بپرسند عروسی را بیشتر دوست داری یا عزا را؟ می‌گوید: عروسی را. زیرا در عروسی همه لباس زیبا می‌پوشند و دختر از آنجا كه به آرایش علاقه دارد، همین که دید مادرش به هنگام نماز تغییر لباس و آرایش می‌دهد، او هم به نماز علاقمند می‌شود.

(صفحه 147)

4. در یک پرسش میدانی که از فرزندان سؤال شده بود، نماز را از خانه آموختید یا مدرسه یا مسجد؟! بيشتر آنها گفتند: نماز را در خانه آموختیم. در سؤال دیگری پرسيدند از پدر یا مادر؟ بيشتر آنها گفتند: از مادر.

(صفحه 143)

5. اگر اهل مسجد برای بیماری که نمي‌تواند به مسجد بیايد، دعا کنند، تمام بستگان بیمار به نماز و مسجد خوش­بین می‌شوند؛

اگر زنان با تجربه و متدین، برای دختران مسجدی همسریابی کنند و مردان مسجدی برای جوانان آستینی بالا بزنند، مسجد پرجاذبه خواهد شد؛

اگر گوسفندانی که برای نوزاد به عنوان عقیقه ذبح می‌شود، وسیلة اطعام اهل مسجد قرار گیرد؛

اگر اجازه دهیم افراد خوش‌صدا از نسل نو، به نوبت مسئوليت اذان مسجد را برعهده بگيرند.

(صفحه 123)

6. بسیارند کسانی که از شرکت در جلسات عمومی و شنیدن تذکرات خجالت می­کشند، ولی اگر بین آنان ارتباط چهره به چهره برقرار شود، می‌توان آنها را بدون هیچ‌گونه فشار روحی تحت آموزش قرار داد.

(صفحه 134)

7. تهیه انواع محصولات فرهنگی (سی دی، کتاب و...) با محوریت نماز، به‌خصوص اگر همراه با هنر باشد، می­تواند گامی برای دعوت به نماز به شمار آيد.

بیان و جمع‌آوری خاطراتی از نمازگزاران واقعی، که لازم است برای این منظور کتاب­هایی به رشته تحرير درآيد.

(صفحه 129)

8. برای دعوت به نماز می‌توان از راه موقوفات نیز وارد شد. در استان فارس و شهرستان استهبان، درختان زیادی از بادام و گردو وقف شده تا محصول آن در مساجد به بچه­های مسجد داده شود.

در مراسمات محرم و عاشورا، از نقش و سهم اطعام­های بسیار گسترده نباید غافل شد. در رمضان هم از نقش سفره‌های افطاری نباید غفلت کرد.

ما باید برای دعوت به نماز، مردم را به نذر کردن برای نماز، وقف نماز و تشویق نماز، راهنمایی کنیم؛ زیرا نماز «بِرّ» است و این‌گونه کمک­ها نوعی تعاون بر «بِرّ» می‌باشد که قرآن می‌فرماید: «تَعاوَنوا عَلَی البِرّ ». (مائده: 2)

(صفحه 137)

[1]. (مریم: 55)

[2]. (بحار الأنوار (ط ـ بيروت)، ج‏45، ص8)

[3]. (الكافي (ط ـ الإسلامية)، ج‏5، ص125)

[4]. عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: اتَّخِذْ مَسْجِداً فِي بَيْتِكَ. (الكافي (ط ـ الإسلامية)، ج‏3، ص480)

[5]. (بحار الانوار؛ ج 16 ؛ ص 233)

[6]. (من لا یحضره الفقیه؛ ج 1؛ ص 400)