باب دوم: شرايط اجابت دعا
باب دوم: شرايط اجابت دعا
696. الإمام الصادق عليه السلام- في قَولِهِ تَعالى: «فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَ لْيُؤْمِنُوا بِي»-: يَعلَمونَ أنّي أقدِرُ عَلى أن اعطِيَهُم ما يَسأَلونَ.
696. امام صادق عليه السلام- درباره اين فرموده خداوند متعال كه: «پس بايد به فرمان من گردن نهند و به من ايمان آورند»-: يعنى بدانند كه من قادرم آنچه را مىخواهند، به آنان بدهم.
697. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: قالَ اللّهُ عز و جل: مَن سَأَلَني و هُوَ يَعلَمُ أنّي أضُرُّ و أنفَعُ استَجَبتُ لَهُ.
697. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل فرمود: «هر كه از من درخواست كند، در حالى كه بداند من سود و زيان مىرسانم، درخواستش را مىپذيرم».
698. عنه صلى الله عليه و آله: لَو عَرَفتُمُ اللّهَ حَقَّ مَعرِفَتِهِ، لَزالَت بِدُعائِكُمُ الجِبالُ.[1]
698. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: اگر خدا را چنان كه بايد و شايد، مىشناختيد، هر آينه با دعاى شما كوهها جا به جا مىشدند. (هرچقدر خداشناسی انسان بالاتر رود استجابت دعای او بالاتر می رود)
699. الإمام الكاظم عليه السلام: قالَ قَومٌ لِلصّادِقِ عليه السلام: نَدعو فَلا يُستَجابُ لَنا! قالَ: لِأَنَّكُم تَدعونَ مَن لا تَعرِفونَهُ.
699. امام كاظم عليه السلام: عدّهاى به [امام] صادق عليه السلام گفتند: دعا مىكنيم؛ امّا دعايمان مستجاب نمىشود!
فرمود: «چون شما كسى را مىخوانيد كه نمىشناسيدش».
2/ 2 اخلاص[2]
704. عنه عليه السلام- فِي الحِكَمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ-: لا يُخطِئُ المُخلِصُ فِي الدُّعاءِ إحدى ثَلاثٍ: ذَنبٌ يُغفَرُ، أو خَيرٌ يُعَجَّلُ، أو شَرٌّ يُؤَجَّلُ.
704. امام على عليه السلام- در حكمتهايى كه به ايشان منسوب است-: كسى كه از سر اخلاص دعا كند، به يكى از اين سه چيز دست مىيابد: گناهى آمرزيده، يا خيرى زودهنگام، يا به تأخير افتادن شرّ و گزند.
2/ 3 عمل
707. عنه صلى الله عليه و آله: الدّاعي بِلا عَمَلٍ كَالرّامي بِلا وَتَرٍ.
707. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دعاكننده بدون عمل، همانند كسى است كه با كمانِ بىزِه تيراندازى مىكند.
708. عنه صلى الله عليه و آله: يَكفي مِنَ الدُّعاءِ مَعَ البِرِّ ما يَكفِي الطَّعامَ مِنَ المِلحِ.
708. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دعا براى عمل نيك، همانند نمك براى غذاست.
710. عنه صلى الله عليه و آله: أطيعُوا اللّهَ عز و جل يُطِعكُم.
710. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: از خداوند عز و جل فرمان بريد تا او [نيز خواستههاى] شما را اجابت كند.
713. عدّة الداعي: وَرَدَ فِي الحَديثِ القُدسِيِّ: يَا ابنَ آدَمَ، أنَا غَنِيٌ [3] لا أفتَقِرُ، أطِعني فيما أمَرتُكَ، أجعَلكَ غَنِيّا لا تَفتَقِرُ.
يَا ابنَ آدَمَ، أنَا حَيٌّ لا أموتُ، أطِعني فيما أمَرتُكَ أجعَلكَ حَيّا لا تَموتُ.
يَا ابنَ آدَمَ، أنَا أقولُ لِلشَّيءِ كُن فَيَكونُ، أطِعني فيما أمَرتُكَ، أجعَلكَ تَقولُ لِلشَّيءِ كُن فَيَكونُ.
713. عدّة الداعى: در حديث قدسى آمده است: «اى فرزند آدم! من توانگرى هستم كه هرگز فقير نمىشوم. در هر چه به تو دستور دادهام، از من اطاعت كن تا تو را نيز توانگرى گردانم كه فقير نشوى. اى فرزند آدم! من زندهاى هستم كه هرگز نمىميرم. از دستورات من اطاعت كن تا تو را نيز زندهاى گردانم كه نميرى. اى فرزند آدم! من به هر چه بگويم:" هست شو"، هست مىشود. از دستورات من اطاعت كن تا تو را نيز چنان گردانم كه به هر چه بگويى:" هست شو"، هست شود».
716. رسول اللّه صلى الله عليه و آله- مِن جُملَةِ قَولِهِ عز و جل لِامَّةِ شُعَيبٍ-: كَيفَ (أستَجيبُ) دُعاءَهُم، و إنَّما هُوَ قَولٌ بِأَلسِنَتِهِم وَ العَمَلُ مِن ذلِكَ بَعيدٌ!
716. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله- در بيان سخنان خداوند عز و جل به امّت شعيب-: چگونه دعايشان را مستجاب كنم، در حالى كه، آن تنها لقلقه زبان آنهاست و عمل، از آن به دور است؟
719. الإمام الرضا عليه السلام: سَبعَةُ أشياءَ بِغَيرِ سَبعَةِ أشياءَ مِنَ الاستِهزاءِ: مَنِ استَغفَرَ بِلِسانِهِ و لَم يَندَم فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ، و مَن سَأَلَ اللّهَ التَّوفيقَ و لَم يَجتَهِد فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ، و مَنِ استَحزَمَ و لَم يَحذَر فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ، و مَن سَأَلَ اللّهَ الجَنَّةَ و لَم يَصبِر عَلَى الشَّدائِدِ فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ، و مَن تَعَوَّذَ بِاللّهِ مِنَ النّارِ و لَم يَترُكِ الشَّهَواتِ فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ، و مَن ذَكَرَ اللّهَ و لَم يَستَبِق إلى لِقائِهِ فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ.
719. امام رضا عليه السلام: هفت چيز بدون هفت چيز، مسخره است. كسى كه با زبانش آمرزش بطلبد، ولى [از گناهش] پشيمان نباشد، در حقيقت، خودش را مسخره كرده است. كسى كه از خدا توفيق بخواهد، ولى تلاش نكند، در حقيقت، خودش را مسخره كرده است. كسى كه جوياى دورانديشى باشد اما احتياط نورزد، در حقيقت خودش را مسخره كرده است. كسى كه از خدا بهشت بخواهد، ولى سختىها را تحمّل نكند، در حقيقت، خودش را مسخره كرده است. كسى كه از آتش به خدا پناه برد، ولى شهوات را فرو نگذارد، در حقيقت، خودش را مسخره كرده است. و كسى كه ياد خدا كند، امّا به سوى لقاى او نشتابد، در حقيقت، خودش را مسخره كرده است.
2/ 4 پاك بودن درآمد و خوراك
723. عنه صلى الله عليه و آله: أطِب مَطعَمَكَ تُستَجَب دَعوَتُكَ.[4]
723. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خوراكت را پاك و حلال گردان تا دعايت مستجاب گردد.
724. عنه صلى الله عليه و آله: مَن سَرَّهُ أن يُستَجابَ دَعوَتُهُ فَليُطَيِّب كَسبَهُ.
724. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كه خوش دارد دعايش مستجاب شود، بايد درآمدش را پاك گرداند.
725. عنه صلى الله عليه و آله: مَن أكَلَ لُقمَةً مِن حَرامٍ لَم تُقبَل لَهُ صَلاةٌ أربَعينَ لَيلَةً، و لَم يُستَجَب لَهُ دَعوَةٌ أربَعينَ صَباحا.[5]
725. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس لقمهاى از حرام بخورد، تا چهل شب نمازش پذيرفته نمىشود و تا چهل صبح دعايش مستجاب نمىگردد.
2/ 5 حضور قلب
735. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الدُّعاءُ مَعَ حُضورِ القَلبِ لا يُرَدُّ.
735. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دعاى همراه با حضور قلب، رد نمىشود.
[1] نوادر الاصول: ج 1 ص 148 و ص 344، كنز العمّال: ج 3 ص 144 ح 5893.
[2] اخلاص يعنى خالص و ناب گردانيدن. يعنى اعتقاد به خداى يكتا و يگانه و عمل براى خداى يگانه و پرستيدن خداى يگانه و چيزى را نه در عرصه اعتقاد و نه در عرصه عمل و پرستش، شريك او قرار ندادن.
[3] في المصدر:« فقير»، و الصواب ما أثبتناه كما في بحار الأنوار و النسخ الخطّية لعدّة الداعي.
[4] الدعاء المأثور و آدابه: ص 57.
[5] الفردوس: ج 3 ص 591 ح 5853.