56. تهذيب الأحكام عن عبيد بن زرارة عن الإمام الصادق عليه السلام‏- أنَّهُ سَأَلَهُ عَن رَجُلَينِ قامَ أحَدُهُما يُصَلّي حَتّى أصبَحَ وَ الآخَرُ جالِسٌ يَدعو، أيُّهُما أفضَلُ؟ قالَ-: الدُّعاءُ أفضَلُ.

56. تهذيب الأحكام- به نقل از عبيد بن زراره-: از امام صادق عليه السلام پرسيدم: دو نفر، يكى تا به صبح، نماز مى‏خواند و ديگرى مى‏نشيند و دعا مى‏كند. كداميك برتر است؟

فرمود: «دعا كردن، برتر است».

57. الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام: قالَ لِيَ العالِمُ عليه السلام: الدُّعاءُ أفضَلُ مِن قِراءَةِ القُرآنِ؛ لِانَّ اللّهَ جَلَّ و عَزَّ يَقولُ: «قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزاماً».

57. الفقه المنسوب للإمام الرضا عليه السلام: عالم (امام رضا) عليه السلام به من فرمود: «دعا كردن، برتر از قرآن خواندن است؛ چرا كه خداوند عز و جل مى‏فرمايد: «بگو: اگر دعاى شما نباشد، پروردگارم هيچ اعتنايى به شما نمى‏كند. در حقيقت، شما به تكذيب پرداخته‏ايد و به زودى [عذاب بر شما] لازم خواهد شد».

2/ 4 سلاح مؤمن‏

61. عنه صلى الله عليه و آله: قاتِلُوا العَدُوَّ بِالدُّعاءِ ؛ فَإِنَّهُ أسرَعُ فيهِم مِنَ السِّلاحِ.

61. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: با دشمن، با دعا بجنگيد؛ زيرا دعا از اسلحه در آنها كارگرتر است.

62. الإمام الصادق عليه السلام: قالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله: أ لا أدُلُّكُم عَلى سِلاحٍ يُنجيكُم مِن أعدائِكُم، و يُدِرُّ أرزاقَكُم؟ قالوا: بَلى.

قالَ: تَدعونَ رَبَّكُم بِاللَّيلِ وَ النَّهارِ؛ فَإِنَّ سِلاحَ المُؤمِنِ الدُّعاءُ.

62. امام صادق عليه السلام: پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «آيا شما را به سلاحى رهنمون نشوم كه شما را از دشمنانتان مى‏رهانَد و بر روزى‏هايتان مى‏افزايد؟».

گفتند: چرا.

فرمود: «شب و روز، پروردگارتان را بخوانيد؛ زيرا سلاح مؤمن، دعاست».

63. الإمام عليّ عليه السلام: الدُّعاءُ تُرسُ المُؤمِنِ، و مَتى تُكثِر قَرعَ البابِ يُفتَح لَكَ.

63. امام على عليه السلام: دعا، سپرِ مؤمن است و هرگاه درى را بسيار بكوبى، [سرانجام‏] آن در به رويت باز مى‏شود.

65. الإمام الصادق عليه السلام: الدُّعاءُ أنفَذُ مِنَ السِّنانِ الحَديدِ.

65. امام صادق عليه السلام: دعا، برّاتر از نيزه تيز است.

2/ 5 سلاح پيامبران و اوليا

67. الكافي: عَنِ ابنِ فَضّالٍ عَن بَعضِ أصحابِنا عَنِ الرِّضا عليه السلام أنَّهُ كانَ يَقولُ لِأَصحابِهِ: عَلَيكُم بِسِلاحِ الأَنبِياءِ. فَقيلَ: و ما سِلاحُ الأَنبِياءِ؟ قالَ: الدُّعاءُ.

67. الكافى- به نقل از ابن فضّال-: از يكى از شيعيان، از امام رضا عليه السلام روايت شده است كه ايشان همواره به يارانش مى‏فرمود: «بر شما باد سلاحِ پيامبران».

گفته شد: سلاح پيامبران چيست؟

فرمود: «دعا».

باب سوم: بركت‏هاى دعا

3/ 2 كليد رحمت‏

77. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: الدُّعاءُ مِفتاحُ الرَّحمَةِ.[1]

77. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دعا، كليد [دَرِ] رحمت است.

79. عنه عليه السلام‏- مِن وَصِيَّتِهِ لِابنِهِ الحَسَنِ عليه السلام-: اعلَم أنَّ الَّذي بِيَدِهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الأَرضِ قَد أذِنَ لَكَ فِي الدُّعاءِ، و تَكَفَّلَ لَكَ بِالإِجابَةِ، و أمَرَكَ أن تَسأَلَهُ لِيُعطِيَكَ وَ تستَرحِمَهُ لِيَرحَمَكَ، و لَم يَجعَل بَينَكَ و بَينَهُ مَن يَحجُبُكَ عَنهُ، ... جَعَلَ في يَدَيكَ مَفاتيحَ خَزائِنِهِ، بِما أذِنَ لَكَ فيهِ مِن مَسأَلَتِهِ، فَمَتى شِئتَ استَفتَحتَ بِالدُّعاءِ أبوابَ نِعمَتِهِ، وَ استَمطَرتَ شَآبيبَ‏ رَحمَتِهِ.

79. امام على عليه السلام- از سفارش ايشان به فرزندش حسن عليه السلام-: بدان همان كسى كه گنجينه‏هاى آسمان‏ها و زمين در دست اوست، به تو اجازه دعا كردن داده است و اجابت آن را براى تو، بر عهده گرفته و به تو فرموده است كه از او بخواهى تا به تو عطا كند و از او طلبِ رحمت كنى، تا بر تو رحمت آورَد و ميان تو و خودش، حاجبى نگذاشته است.

... پس با اين كار، كليدهاى خزانه‏هايش را به دست تو داده است، به طورى كه هر زمان بخواهى، مى‏توانى با دعا كردن، درهاى نعمتش را بگشايى و باران‏هاى ناگهانى رحمتش را فرو بارانى.

3/ 3 به سلامت ماندن از شيطان‏

81. الإمام عليّ عليه السلام: أكثِرِ الدُّعاءَ تَسلَم مِن سَورَةِ الشَّيطانِ.

81. امام على عليه السلام: بسيار دعا كن تا از گزند شيطان، در امان بمانى.

3/ 4 زنده شدن دل‏

83. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ عز و جل لَيُحيي قَلبَ المُؤمِنِ بِالدُّعاءِ.[2]

83. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداوند عز و جل دل مؤمن را با دعا كردن، زندگى مى‏بخشد. (زنده می کند)

التَّقَرُّبُ إلَى اللّهِ‏

85. الإمام عليّ عليه السلام: التَّقَرُّبُ إلَى اللّهِ تَعالى بِمَسأَلَتِهِ، و إلَى النّاسِ بِتَركِها.

85. امام على عليه السلام: نزديك شدن به خداوند متعال، با درخواست كردن از اوست و [نزديك شدن‏] به مردم، با ترك درخواست [از آنها].

3/ 7 برگرداندن قضاى الهى‏

88. عنه صلى الله عليه و آله: الدُّعاءُ جُندٌ مِن أجنادِ اللّهِ مُجَنَّدٌ، يَرُدُّ القَضاءَ بَعدَ أن يُبرَمَ.[3]

88. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دعا، لشكرى از لشكريان مجهّز خداوند است و حتّى قضاى محتوم را برمى‏گردانَد.

94. الإمام زين العابدين عليه السلام: الدُّعاءُ يَدفَعُ البَلاءَ النّازِلَ و ما لَم يَنزِل.

94. امام زين العابدين عليه السلام: دعا، بلاى فرود آمده و فرود نيامده را دفع مى‏كند.

98. دعائم الإسلام: رُوِّينا عَن جَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عَن أبيهِ عَن آبائِهِ عليهم السلام أنَّهُ سُئِلَ عَن قَولِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله فِي الحَبَّةِ السَّوداءِ، فَقالَ: قَد قالَ ذلِكَ. قيلَ: و ما قالَ؟ قالَ: فيها شِفاءٌ مِن كُلِّ داءٍ إلَّا السّامَ يَعنِي المَوتَ.

ثُمَّ قالَ عليه السلام لِلسّائِلِ: أ لا أدُلُّكَ عَلى ما لَم يَستَثنِ فيهِ رَسولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله؟ قالَ: بَلى.

قالَ: الدُّعاءُ؛ فَإِنَّهُ يَرُدُّ القَضاءَ و قَد ابرِمَ إبراما و ضَمَّ أصابِعَهُ مِن كَفَّيهِ جَميعا و جَمَعَهُما جَميعا واحِدَةً إلَى الاخرى.

98. دعائم الاسلام: از امام صادق عليه السلام، از پدرش، از پدرانش براى ما روايت شده است كه از ايشان درباره فرموده پيامبر صلى الله عليه و آله درباره سياه‏دانه سؤال شد. فرمود: «پيامبر صلى الله عليه و آله آن را فرموده است».

گفته شد: چه فرموده است؟

فرمود: «در آن، شفاى هر درد و بيمارى‏اى است، بجز مرگ».

سپس به پرسنده فرمود: «آيا تو را به چيزى رهنمون نشوم كه پيامبر خدا، در آن، استثنا نكرده است؟

گفت: چرا.

فرمود: «دعا كردن؛ زيرا دعا، قضاى محتوم را هم برمى‏گردانَد» و [براى تفهيم مطلب‏] تمام انگشتان دو دستش را به هم چسباند و آن دو را بر هم نهاد.

99. تفسير العيّاشي عن عمّار بن موسى عن الإمام الصادق عليه السلام، قال: سُئِلَ عَن قَولِ اللّهِ: «يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ»[4]، قالَ: إنَّ ذلِكَ الكِتابَ كِتابٌ يَمحُو اللّهُ فيهِ ما يَشاءُ و يُثبِتُ، فَمِن ذلِكَ الَّذي يَرُدُّ الدُّعاءُ القضاءَ، و ذلِكَ الدُّعاءُ مَكتوبٌ عَلَيهِ: الَّذي يُرَدُّ بِهِ القَضاءُ، حَتّى إذا صارَ إلى امِّ الكِتابِ لَم يُغنِ الدُّعاءُ فيهِ شَيئا.

99. تفسير العيّاشى- به نقل از عمّار بن موسى-: از امام صادق عليه السلام درباره آيه شريف: «خداوند، آنچه را بخواهد، محو مى‏كند يا باقى مى‏گذارد و كتاب اصلى در نزد اوست» سؤال شد، فرمود: آن نبشته [نخست‏]، نبشته‏اى است كه خداوند در آن آنچه را خواهد، محو مى‏كند و آنچه را خواهد، نگه مى‏دارد. از آن جمله است اين كه: دعا قضا را برمى‏گرداند، و بر آن دعا نوشته شده است: اين دعايى است كه با آن قضا دفع مى‏شود؛ اما چون قضا در كتاب اصلى (مامنامه) نگاشته شود، ديگر دعا در آن هيچ تأثيرى ندارد.

3/ 8 دفع بلا

103. الإمام عليّ عليه السلام: إنَّ الحَذَرَ لا يَرُدُّ القَضاءَ ، و لكِنَّ الدُّعاءَ يَرُدُّ القَضاءَ، قالَ اللّهُ تَعالى: «إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنا عَنْهُمْ عَذابَ الْخِزْيِ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ مَتَّعْناهُمْ إِلى‏ حِينٍ».[5]

103. امام على عليه السلام: احتياط، قضا را برنمى‏گردانَد؛ امّا دعا، قضا را برمى‏گردانَد. خداوند متعال فرموده است: « [چرا هيچ شهرى نبود كه‏] اهل آن‏] ايمان بياورد و ايمانش به حال آن [مردم‏] سود ببخشد؟ [بجز قوم يونس كه وقتى ايمان آوردند، عذابِ خواركننده را در زندگى دنيا از آنان برطرف كرديم و تا چندى برخوردارشان ساختيم».

123. عنه عليه السلام: ما رَدَّ اللّهُ العَذابَ إلّا عَن قَومِ يونُسَ ... فَلَمّا كانَ في ذلِكَ اليَومِ نَزَلَ العَذابُ. فَقالَ العالِمُ لَهُم: يا قَومِ افزَعوا إلَى اللّهِ فَلَعَلَّهُ يَرحَمُكُم و يَرُدُّ العَذابَ عَنكُم.

فَقالوا: كَيفَ نَصنَعُ؟ قالَ: اجتَمِعوا وَ اخرُجوا إلَى المَفازَةِ و فَرِّقوا بَينَ النِّساءِ وَ الأَولادِ، و بَينَ الإِبِلِ و أولادِها، و بَينَ البَقَرِ و أولادِها، و بَينَ الغَنَمِ و أولادِها، ثُمَّ ابكوا وَ ادعوا، فَذَهَبوا و فَعَلوا ذلِكَ و ضَجّوا و بَكَوا، فَرَحِمَهُمُ اللّهُ و صَرَفَ عَنهُمُ العَذابَ و فَرَّقَ العَذابَ عَلَى الجِبالِ.

123. امام صادق عليه السلام: خداوند، عذاب را تنها از قوم يونس عليه السلام برگرداند ...؛ زيرا در آن روز كه عذاب بر ايشان فرود آمد، آن مرد دانا به آنان گفت: «اى قوم من! به خدا پناه ببريد، شايد كه بر شما رحم آورَد و عذاب را از شما بگردانَد».

مردم گفتند: چه كنيم؟

گفت: «همگى فراهم آييد و به بيابان برويد و زنان و كودكان و اشتران و بچّه‏هايشان، گاوها و گوساله‏هايشان، گوسپندان و برّه‏هايشان را از هم جدا سازيد. سپس گريه و دعا كنيد».

مردم رفتند و چنين كردند و فغان و مويه سر دادند. پس، خداوند بر ايشان رحمت آورد و عذاب را از آنان گردانْد و آن را بر كوه‏ها پراكَنْد.

107. عنه صلى الله عليه و آله: ادفَعوا أمواجَ البَلاءِ بِالدُّعاءِ.

107. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: موج‏هاى بلا را با دعا برگردانيد.

111. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا قَلَّ الدُّعاءُ نَزَلَ البَلاءُ.

111. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هرگاه دعا كردن كاستى گيرد، بلا فرود مى‏آيد.

118. عنه عليه السلام: مَن سَرَّهُ أن يُكشَفَ عَنهُ البَلاءُ، فَليُكثِر مِنَ الدُّعاءِ. 118. امام على عليه السلام: هر كه خوش دارد بلا از او برطرف شود، بسيار دعا كند.

125. الكافي عن هشام بن سالم عن الإمام الصادق عليه السلام: هَل تَعرِفونَ طولَ البَلاءِ مِن قِصَرِهِ؟ قُلنا: لا.

قالَ: إذا الهِمَ أحَدُكُمُ الدُّعاءَ عِندَ البَلاءِ فَاعلَموا أنَّ البَلاءَ قَصيرٌ.

125. الكافى- به نقل از هشام بن سالم-: امام صادق عليه السلام فرمود: «آيا بلاىِ دراز مدّت را از بلاى كوتاه‏مدّت بازمى‏شناسيد؟»

گفتيم: خير.

فرمود: «هرگاه در هنگام بلا به فردى از شما دعا كردن الهام شد، بدانيد كه آن بلا، كوتاه است».

[1] الفردوس: ج 2 ص 224 ح 3086 عن ابن عبّاس، كنز العمّال: ج 2 ص 62 ح 3116.

[2] الفردوس: ج 1 ص 168 ح 625 عن أنس.

[3] تاريخ دمشق: ج 62 ص 234 ح 12798.

[4] الرعد: 39.

[5] كنز العمّال: ج 2 ص 612 ح 4884 نقلًا عن ابن أبي حاتم و اللالكائي.