فضيلت شخص آمرزشخواه
فضيلت شخص آمرزشخواه
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: طوبی لِمَن وَجَدَ في صَحيفَةِ عَمَلِهِ يَومَ القِيامَةِ تَحتَ كُلِّ ذَنبٍ: أستَغفِرُ اللّهَ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: خوشا به حال كسی كه روز رستاخيز، در نامه عملش، زير هر گناهی «استغفر اللّه» بيابد!
بحار الأنوار: ج 93 ص 280.
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّ المُؤمِنَ إذا أحسَنَ استَبشَرَ، و إذا أساءَ استَغفَرَ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: مؤمن، هرگاه كار نيك كند، شاد میشود و هرگاه بد كند، آمرزش میطلبد.
بحار الأنوار: ج 71 ص 259.
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّ اللّهَ تَبارَكَ و تَعالی إذا رَأی أهلَ قَريَةٍ قَد أسرَفوا فِي المَعاصي، و فيها ثَلاثَةُ نَفَرٍ مِنَ المُؤمِنينَ، ناداهُم جَلَّ جَلالُهُ و تَقَدَّسَت أسماؤُهُ: يا أهلَ مَعصِيَتي، لَو لا مَن فيكُم مِنَ المُؤمِنينَ المُتَحابّينَ بِجَلالي، العامِرينَ بِصَلاتِهِم أرضي و مَساجِدي، وَ المُستَغفِرينَ بِالأَسحارِ خَوفا مِنّي، لَأَنزَلتُ بِكُم عَذابي ثُمَّ لا ابالي.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: خداوند تبارك و تعالی هرگاه مردم آبادیای را بيند كه در گناه [و نافرمانی] از اندازه گذشتهاند و سه نفر مؤمن در ميان ايشان به سر میبرد، آن پُرشكوهِ پاكنام، ندايشان میدهد كه: «ای نافرمانان از من! اگر نبود وجود چند مؤمن در ميان شما كه به خاطر من، دوستدار يكديگرند و با نمازِ خود، زمين و مسجدهايم را آباد دارند و سحرگاهان، از ترس من به آمرزشخواهی میپردازند، بی هيچ ملاحظهای، عذابم را بر شما فرو میفرستادم.
بحار الأنوار: ج 73 ص 381.
الإمام الصادق عليه السلام: يَدخُلُ رَجُلانِ المَسجِدَ، أحَدُهُما عابِدٌ وَ الآخَرُ فاسِقٌ، فَيَخرُجانِ مِنَ المَسجِدِ وَ الفاسِقُ صِدِّيقٌ وَ العابِدُ فاسِقٌ، و ذلِكَ أنَّهُ يَدخُلُ العابِدُ المَسجِدَ و هُوَ مُدِلٌ بِعِبادَتِهِ و فِكرَتُهُ في ذلِكَ، و يَكونُ فِكرَةُ الفاسِقِ فِي التَّنَدُّمِ عَلی فِسقِهِ، فَيَستَغفِرُ اللّهَ مِن ذُنوبِهِ. (الأدَلُّ: المنّانُ بعمله)
امام صادق عليه السلام: دو مرد به مسجد در میآيند: يكی عبادت پيشه و ديگری گنهكار، و از مسجد بيرون روند در حالی كه آن گنهكار، مؤمنی راستين گشته است و آن ديگری، عبادتپيشه گنهكار؛ از آن رو كه عبادتپيشه، در حالی به مسجد در آمده است كه به عبادت خويش، مینازيده و به آن میانديشيده است؛ امّا گنهكار، پيوسته در انديشه پشيمانی از گنهكاری خويش بوده است. لذا خداوند، گناهان او را میآمرزد.
بحار الأنوار: ج 72 ص 316.
بر حذر داشتن از ترك آمرزشخواهی
الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ اللّهَ إذا أرادَ بِعَبدٍ خَيرا فَأَذنَبَ ذَنبا أتبَعَهُ بِنَقِمَةٍ، و يُذَكِّرُهُ الاستِغفارَ، و إذا أرادَ بِعَبدٍ شَرّا فَأَذنَبَ ذَنبا أتبَعَهُ بِنِعمَةٍ لِيُنسِيَهُ الاستِغفارَ، و يَتَمادی بِها، و هُوَ قَولُ اللّهِ عز و جل: «سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ» بِالنِّعَمِ عِندَ المَعاصي.
امام صادق عليه السلام: خداوند، هرگاه خير بندهای را بخواهد و او گناهی كند، در پی آن، كيفرش میدهد و آمرزشخواهی را به يادش میآورد، و هرگاه شرّ بندهای را بخواهد و او گناهی كند، در پی آن، به او نعمتی میدهد تا آمرزشخواهی را از يادش ببرد و به آن حال، ادامه دهد. اين است معنای اين سخن خداوند عز و جل: «به زودی آنان را از جايی كه نمیدانند، تدريجاً غافلگير میكنيم»؛ يعنی با نعمت دادن در هنگام ارتكاب گناهان.
بحار الأنوار: ج 73 ص 387.
عن وهيب بن الورد: بَلَغَنا أنَّ إبليسَ تَمَثَّلَ لِيَحيَی بنِ زَكَرِيّا عليه السلام فَقالَ لَهُ: أنصَحُكَ؟ فَقالَ لَهُ: لا اريدُ ذلِكَ، و لكِن أخبِرني عَن بَني آدَمَ، فَقالَ: هُم عِندَنا ثَلاثَةُ أصنافٍ: صِنفٌ مِنهُم هُم أشَدُّ الأَصنافِ عِندَنا، نُقبِلُ عَلی أحَدِهِم حَتّی نَفتِنَهُ في دينِهِ و نَتَمَكَّنَ مِنهُ، فَيَفزَعُ إلَی الاستِغفارِ وَ التَّوبَةِ فَيُفسِدُ عَلَينا كُلَّ شَيءٍ نُصيبُهُ مِنهُ، ثُمَ نَعودُ إلَيهِ فَيَعودُ، فَلا نَحنُ نَيأَسُ مِنهُ، و لا نَحنُ نُدرِكُ مِنهُ حاجَتَنا، فَنَحنُ مَعَهُ في عَناءٍ. و صِنفٌ مِنهُم في أيدينا كَالكُرَةِ في أيدي صِبيانِكُم نَتَلَقَّفُهُم كَيفَ شِئنا، قَد كَفَونا مُؤنَةَ أنفُسِهِم. و صِنفٌ مِنهُم مِثلُكَ مَعصومونَ لا نَقدِرُ مِنهُم عَلی شَيءٍ.
وهيب بن ورد: آوردهاند كه ابليس، در برابر يحيی بن زكريا عليه السلام مجسّم شد و گفت: میخواهی به تو پندی دهم؟
يحيی عليه السلام به او گفت: «نمیخواهم؛ امّا مرا از فرزندان آدم، خبر ده».
ابليس گفت: آنان، از نظر ما سه دستهاند: دستهای از آنان، در نظر ما سرسختتريناند. به سراغ يكی از آنان میرويم تا او را از دينش گم راه سازيم و بر او مسلّط شويم؛ ولی او به آمرزشخواهی و توبه، پناه میبرد و هر چه در باره او رِشتهام، پنبه میكند. بار ديگر به سراغش میرويم و او، باز چنين میكند. نه از او نوميد میشويم و نه در بارهاش به هدف خود میرسيم. پس از او در زحمتيم.
دستهای ديگر از آنان، چونان گويی كه در دست كودكان است، در دستان ما هستند و هر گونه كه بخواهيم، آنها را میچرخانيم. اينان، برای ما زحمتی ندارند.
و دستهای ديگر از ايشان، معصوماند و هيچ كاری با آنان نمیتوانيم بكنيم.
بحار الأنوار: ج 63 ص 265.
فصل سوم: ويژگیهای آمرزشخواهی
بهترين نيايش
عن الإمام الصادق عن آبائه عليهم السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله عليه و آله: أفضَلُ العِبادَةِ قَولُ: «لا إلهَ إلَا اللّهُ، و لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بِاللّهِ»، و خَيرُ الدُّعاءِ الاستِغفارُ. ثُمَّ تَلَا النَّبِيُّ صلی الله عليه و آله: «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ».
امام صادق عليه السلام، از پدران بزرگوارش عليهم السلام: پيامبر خدا فرمود: «برترينِ پرستش، گفتن «معبودی جز خدا نيست. نيرو و توانی نيست، جز به ياری خدا» است، و بهترين نيايش، آمرزشخواهی است».
پيامبر صلی الله عليه و آله سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «بدان كه معبودی جز خدا نيست، و برای گناهت، آمرزش بخواه»».
بحار الأنوار: ج 93 ص 282.
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: ما مِنَ الذِّكرِ شَيءٌ أفضَلُ مِن قَولِ: «لا إلهَ إلَا اللّهُ»، و ما مِنَ الدُّعاءِ شَيءٌ أفضَلُ مِنَ الاستِغفارِ. ثُمَّ تَلا: «فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ».
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: «هيچ ذكری، برتر از گفتن «معبودی جز خدا نيست» نباشد، و هيچ دعايی، برتر از آمرزشخواهی نيست». سپس اين آيه را تلاوت كرد: «بدان كه معبودی جز خدا نيست، و برای گناهت، آمرزش بخواه»».
بحار الأنوار: ج 93 ص 204.
حربه گنهكار
الإمام عليّ عليه السلام: سِلاحُ المُذنِبِ الاستِغفارُ.
امام علی عليه السلام: حربه گنهكار، آمرزشخواهی است.
غرر الحكم: حدیث 5562.
ميانجی گنهكار
الإمام عليّ عليه السلام: لا شَفيعَ أنجَحُ مِنَ الاستِغفارِ.
امام علی عليه السلام: هيچ ميانجیای مؤثّرتر از آمرزشخواهی نيست.
غرر الحكم: حدیث 10658.
فصل چهارم: بركتهای آمرزشخواهی
آمرزش خدا
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّ الشَّيطانَ قالَ: و عِزَّتِكَ يا رَبِّ، لا أبرَحُ أغوي عِبادَكَ ما دامَت أرواحُهُم في أجسادِهِم. قالَ الرَّبُّ: و عِزَّتي و جَلالي، لا أزالُ أغفِرُ لَهُم مَا استَغفَروني.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: شيطان گفت: به عزّتت سوگند ای پروردگار كه بندگانت را تا جان در بدن دارند، گم راه میكنم! پروردگار فرمود: «به عزّت و جلالم سوگند كه من هم تا هر زمان از من آمرزش خواهند، آنان را میآمرزم!».
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 4 ؛ حدیث 2575
رسول اللّه صلی الله عليه و آله لِعَلِيٍّ عليه السلام: يا عَلِيُّ، إنَّ اللّهَ يَعجَبُ مِن عَبدِهِ إذا قالَ: «رَبِّ اغفِر لي فَإِنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ إلّا أنتَ» يَقولُ: يا مَلائِكَتي، عَبدي هذا قَد عَلِمَ أنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ غَيري، اشهَدوا أنّي قَد غَفَرتُ لَهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله به علی عليه السلام: ای علی! خدا از بندهای كه بگويد:" پروردگارا! مرا بيامرز؛ زيرا گناهان را جز تو كسی نمیآمرزد"، خوشش میآيد و میفرمايد:" ای فرشتگان من! اين بندهام دانست كه جز من، كسی گناهان را نمیآمرزد. گواه باشيد كه من هم او را آمرزيدم"».
بحار الأنوار: ج 77 ص 67.
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: من اعطِيَ الاستِغفارَ اعطِيَ المَغفِرَةَ؛ لِأَنَّ اللّهَ يَقولُ: «اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً».
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: به هر كس آمرزشخواهی داده شود، آمرزش عطا شود؛ زيرا خداوند میفرمايد: «از پروردگارتان، آمرزش بخواهيد كه او آمرزنده است».
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 4 ؛ حدیث 2580
ننوشتن گناهان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالی: «ما يَلْفِظُ مِنْ قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ» (ق: 18.): صاحِبُ اليَمينِ أميرٌ عَلی صاحِبِ الشِّمالِ، فَإِذا عَمِلَ حَسَنَةً كَتَبَها لَهُ صاحِبُ اليَمينِ بِعَشرِ أمثالِها، و إذا عَمِلَ سَيِّئَةً فَأَرادَ صاحِبُ الشِّمالِ أن يَكتُبَها، قالَ لَهُ صاحِبُ اليَمينِ: أمسِك، فَيُمسِكُ عَنهُ سَبعَ ساعاتٍ؛ فَإِنِ استَغفَرَ اللّهَ مِنها، لَم يُكتَب عَلَيهِ شَيءٌ، و إن لَم يَستَغفِرِ اللّهَ كُتِبَ لَهُ سَيِّئَةٌ واحِدَةٌ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در تفسير سخن خداوند متعال: «هيچ سخنی بر زبان نمیآورد، جز آن كه نزد او، نگاهبانی آماده است»: فرشته دست راست، فرمانده فرشته دست چپ است. هرگاه شخص كار نيكی انجام دهد، فرشته دست راست، آن را ده برابر مینويسد، و هرگاه كار بدی كند و فرشته دست چپ بخواهد آن را بنويسد، فرشته دست راست به او میگويد: «دست نگه دار»، و او تا هفت ساعت، دست نگه میدارد. اگر در اين مدّت از خدا آمرزش خواست، چيزی برای او نمینويسد، و اگر از خدا آمرزش نخواست، تنها يك گناه برايش مینويسد.
بحار الأنوار: ج 5 ص 321.