فصل هفتم: آداب ياد خدا
فصل هفتم: آداب ياد خدا
پرهيزگاری
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: وَيلٌ لِمَن يُكثِرُ ذِكرَ اللّهِ بِلِسانِهِ، و يَعصِي اللّهَ في عَمَلِهِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: وای بر كسی كه با زبانش ذكر خدا بسيار بگويد و در عمل، معصيت او كند!
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 250
نشاط
الإمام زين العابدين عليه السلام مِن دُعائِهِ يَومَ الأَربِعاءِ: (اَللهمَّ) اجعَل قُوَّتي في طاعَتِكَ، و نَشاطي في عِبادَتِكَ، و رَغبَتي في ثَوابِكَ.
امام زين العابدين عليه السلام از دعای ايشان در روز چهارشنبه: (خدایا) نيروی مرا در طاعتت، و نشاطم را در عبادتت، و رغبتم را به ثوابت قرار ده.
بحار الأنوار: ج 90 ص 200.
شوق داشتن به ديدار
الإمام الرضا عليه السلام: مَن ذَكَرَ اللّهَ وَ لم يَشتَق إلی لِقائِهِ، فَقَدِ استَهزَأَ بِنَفسِهِ.
امام رضا عليه السلام: كسی كه خدا را ياد كند و مشتاق ديدارش نباشد، در واقع، خويش را ريشخند كرده است. (نماز ملاقات بنده و خداست)
بحار الأنوار: ج 78 ص 356.
گوناگون
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مِن صِفاتِ المُؤمِنِ أن يَكونَ جَوّالَ الفِكر، جَهوَرِيَّ الذِّكرِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: از صفات مؤمن، آن است كه انديشهای پويا دارد و با صدای بلند، ذكر میگويد.
بحار الأنوار: ج 67 ص 310.
عن أبي قِلابة: ذُكِرَ عِندَ النَّبِيِّ صلی الله عليه و آله رَجُلٌ، فَقيلَ لَهُ : «فيهِ خيرٌ»، قيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، خَرَجَ مَعَنا حاجّا، فَإِذا نَزَلنا لَم يَزَل يُصَلّي حَتّی نَرتَحِلَ، و إذَا ارتَحَلنا لَم يَزَل يَقرَأُ و يَذكُرُ حَتّی نَنزِلَ.
قالَ النَّبِيُّ صلی الله عليه و آله: فَمَن كانَ يَكفيهِ عَلَفَ ناقِتِهِ و صُنعَ طَعامِهِ؟ قالوا: كُلُّنا! قالَ صلی الله عليه و آله: كُلُّكُم خَيرٌ مِنهُ.
ابو قِلابه گفت : نزد پيامبر صلی الله عليه و آله از مردی سخن به ميان آمد و گفته شد: او مردی نيك است. [سپس] گفته شد: ای پيامبر خدا! يك بار، او با ما رهسپار حج شد و هرگاه در جايی فرود میآمديم، او پيوسته نماز میخواند تا كوچ میكرديم. در راه نيز پيوسته قرآن میخواند و ذكر میگفت تا باز در منزلی فرود میآمديم.
پيامبر صلی الله عليه و آله فرمود: «پس، چه كسی شترش را علف میداد و برای خود او غذا تهيّه میكرد؟». گفتند: همه ما. فرمود: «همه شما از او نيكتريد».
بحار الأنوار: ج 76 ص 274.
فصل هشتم: مهمترين اوقات ياد خدا
بامدادان و شامگاهان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: ذِكرُ اللّهِ ما بَينَ طُلوعِ الفَجرِ إلی طُلوعِ الشَّمسِ، أبلَغُ في طَلَبِ الرِّزقِ مِنَ الضَّربِ فِي الأَرضِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: پرداختن به ذكر خدا از طلوع فجر تا طلوع خورشيد، برای به دست آوردن روزی، مؤثّرتر از سفر [تجارت] است.
بحار الأنوار: ج 86 ص 129.
عن الإمام الباقر عليه السلام: إنَّ إبليسَ إنَّما يَبُثُّ جُنودَ اللَّيلِ مِن حينِ تَغيبُ الشَّمسُ إلی مَغيبِ الشَّفَقِ، و يَبُثُّ جُنودَ النَّهارِ مِن حينِ يَطلُعُ الفَجرُ إلی مَطلَعِ الشَّمسِ.
و ذَكَرَ أنَّ نَبِيَّ اللّهِ صلی الله عليه و آله كانَ يَقولُ: أكثِروا ذِكرَ اللّهِ عز و جل في هاتَينِ السّاعَتَينِ، و تَعَوَّذوا بِاللّهِ عز و جل مِن شَرِّ إبليسَ و جُنودِهِ، و عَوِّذوا صِغارَكُم في هاتَينِ السّاعَتَينِ، فَإِنَّهُما ساعَتا غَفلَةٍ.
امام باقر عليه السلام: «ابليس، سپاهيان شب را، از آن هنگام كه خورشيد غروب میكند تا ناپديد شدن شَفَق، [همه جا] پخش میكند و سپاهيان روز را، از آن هنگام كه سپيده میدمد تا سر زدن آفتاب، [همه جا] پخش میكند».
امام باقر عليه السلام فرمود كه پيامبر خدا میفرمود: «در اين دو هنگام، خداوند عز و جل را بسيار ياد كنيد و از شرّ ابليس و سپاهيانش به خدای عز و جل پناه ببريد و كودكانتان را نيز در اين دو وقت، در پناه خدا در آوريد؛ چرا كه اين دو وقت، اوقات غفلتاند».
بحار الأنوار: ج 86 ص 245.
الإمام الصادق عليه السلام: إذا تَغَيَّرَتِ الشَّمسُ فَاذكُرِ اللّهَ عز و جل، و إن كُنتَ مَعَ قَومٍ يَشغَلونَكَ فَقُم وَ ادعُ.
امام صادق عليه السلام: هرگاه خورشيد غروب كرد، به ذكر خداوند عز و جل بپرداز و اگر با عدّهای بودی كه تو را از ذكر خدا باز میدارند، از نزدشان برخيز و به دعا بپرداز.
بحار الأنوار: ج 86 ص 245.
هنگام غافل بودن مردم
الإمام عليّ عليه السلام: قالَ رَسولُ اللّهِ صلی الله عليه و آله: إنَّ أحَبَّ السُّبحَةِ إلَی اللّهِ عز و جل سُبحَةُ الحَديثِ ... فَقيلَ: يا رَسولَ اللّهِ، و ما سُبحَةُ الحَديثِ؟
قالَ: يَكونُ النّاسُ في خَوضِها و باطِلِها و لَهوِها، فَنِعمَ «فيغمّ» الرَّجُلُ عِندَ ذلِكَ، فَيَدعُو اللّهَ تَعالی و يَذكُرُهُ و يُسَبِّحُهُ.
امام علی عليه السلام: پيامبر خدا فرمود: «محبوبترين تسبيح در نزد خداوند عز و جل تسبيحِ سخن است ...». گفته شد: ای پيامبر خدا! تسبيح سخن چيست؟
فرمود: «[وقتی] مردم، غرق در ياوه و باطل و غفلت خود هستند، چه نيكوست كه در اين ميان، آدمی مشغول دعا و ذكر و تسبيح خدا شود!».
الجعفريّات: ص 223
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: ذاكِرُ اللّهِ عز و جل فِي الغافِلينَ كَالمُقاتِلِ عَنِ الفارّينَ، و المُقاتِلُ عَنِ الفارّينَ لَهُ الجَنَّةُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: آن كه در ميان غافلان به ياد خداوند عز و جل باشد، همانند كسی است كه به جای فراريان میجنگد و كسی كه به جای فراريان بجنگد، [پاداشِ] بهشت دارد. (نماز جنگ با شیطان است و محراب یعنی محل جنگ و فرار از جنگ بسیار زشت است)
بحار الأنوار: ج 93 ص 158.
در تنهايی
الإمام الباقر عليه السلام: تَعَرَّض لِرِقَّةِ القَلبِ بِكَثرَةِ الذِّكرِ فِي الخَلَواتِ.
امام باقر عليه السلام: با ذكر گفتن بسيار در تنهايیهايت، رقّت قلب بجوی.
بحار الأنوار: ج 78 ص 164.
الإمام الصادق عليه السلام: شيعَتُنَا الَّذينَ إذا خَلَوا ذَكَرُوا اللّهَ كَثيرا.
امام صادق عليه السلام: شيعيان ما، آناناند كه هرگاه خلوت كنند، خدا را فراوان ياد میكنند.
بحار الأنوار: ج 93 ص 162.