مردانِ ياد خدا تنبيه الخواطر
مردانِ ياد خدا
تنبيه الخواطر: جاءَ في تَفسيرِ قَولِهِ تَعالی: « رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ» أَنَّهُم كانوا حَدّادينَ و خَرّازينَ، فَكانَ أحَدُهُم إذا رَفَعَ المِطرَقَةَ أو غَرَزَ الإِشفی فَيَسمَعُ الأَذانَ، لَم يُخرِجِ الإشفی مِنَ المَغرَزِ، و لَم يَضرِب بِالمِطرَقَةِ و رَمی بِها، و قامَ إلَی الصَّلاةِ.
تنبيه الخواطر: در تفسير اين سخن خداوند متعال: «نه تجارتی و نه داد و ستدی، آنان را از ياد خدا باز نمیدارد»، آمده است كه: اينان، آهنگر و چرمدوز بودند و هر يك از ايشان، اگر پتك را بالا برده و يا درفش را در چرم فرو برده بود و صدای اذان را میشنيد، درفش را بيرون نمیكشيد و پتك را فرود نمیآورد و آن را به كناری میانداخت و به نماز میايستاد.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 112
عن الحسين بن بشّار عن رجل رفعه في قَولِ اللّهِ عز و جل: «رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ» قالَ: هُمُ التُّجّارُ الَّذينَ لا تُلهيهِم تِجارَةٌ و لا بَيعٌ عَن ذِكرِ اللّهِ عز و جل، إذا دَخَلَ مَواقيتُ الصَّلاةِ أدَّوا إلَی اللّهِ حَقَّهُ فيها.
حسين بن بشّار، از مردی كه سند حديث را به يكی از اهل بيت عليهم السلام رسانده است، در باره اين سخن خداوند عز و جل: «مردانی كه نه تجارتی و نه داد و ستدی، آنان را از ياد خدا باز نمیدارد»: آنان، بازرگانانی هستند كه تجارت و داد و ستد، از ياد خدا بازشان نمیدارد. هرگاه وقت نماز شود، به گزاردن حقّ خدا (نماز) میپردازند.
بحار الأنوار: ج 83 ص 4.
كليدهای ياد خدا
عن ابن عبّاس: عن قَولِهِ تَعالی: «أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ» (يونس: آیه 62) قيل: يا رَسولَ اللّهِ، مَن أولِياءُ اللّهِ؟ قالَ: الَّذينَ إذا رُؤوا ذُكِرَ اللّهُ.
ابن عبّاس: گفته شد: ای پيامبر خدا! اوليای خدا كيستند؟ فرمود: «كسانی كه ديدن آنها، يادآور خداست».
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 124
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: قالَتِ الحَوارِيّونَ لِعيسی عليه السلام: يا روحَ اللّه مَن نُجالِسُ؟ قالَ: مَن يُذَكِّرُكُمُ اللّهَ رُؤيَتُهُ، و يَزيدُ في عِلمِكُم مَنطِقُهُ، و يُرَغِّبُكُم فِي الآخِرَةِ عَمَلُهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: حواريان به عيسی عليه السلام گفتند: ای روح خدا! با چه كسی همنشينی كنيم؟ فرمود: «با كسی كه ديدن او، شما را به ياد خدا میاندازد و سخنش، بر دانش شما میافزايد و كردارش، شما را به آخرت، راغب میسازد».
بحار الأنوار: ج 1 ص 203.
رسول الله صلی الله عليه و آله في وَصفِ أولِياءِ اللّهِ: تَنَعَّمَ النّاسُ بِالدُّنيا، و تَنَعَّموا بِذِكرِ اللّهِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در وصف اوليای خدا: مردم، به دنيا خوشاند و آنان به ياد خدا خوشاند.
إرشاد القلوب: ص 135.
فصل دوم: ويژگیهای ياد خدا
حكمت عبادت
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّما فُرِضَتِ الصَّلاةُ، و امِرَ بِالحَجِّ وَ الطَّوافِ، و اشعِرَتِ المَناسِكُ؛ لِإِقامَةِ ذِكرِ اللّهِ.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 143
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: واجب گشتن نماز، و دستور گزاردن حج و طواف، و تعيين مناسك [حج]، در واقع برای زنده داشتن ياد خدايند.
الإمام الرضا عليه السلام فيما جَمَعَهُ الفَضلُ بنُ شاذانَ مِن كَلامِهِ في عِلَلِ الفَرائِضِ: .... فَإن قالَ قائِلٌ: لِمَ تَعَبَّدَهُم؟ قيلَ: لِئَلّا يَكونوا ناسينَ لِذِكرِهِ، و لا تارِكينَ لِأَدَبِهِ، و لا لاهينَ عَن أمرِهِ و نَهيِهِ، إذ كانَ فيهِ صَلاحُهُم و فَسادُهُم و قوِامُهُم، فَلَو تُرِكوا بِغَيرِ تَعَبُّدٍ لَطالَ عَلَيهِمُ الأَمَدُ، و قَسَت قُلوبُهُم.
امام رضا عليه السلام از سخنان ايشان درباره علّت واجبات كه فضل بن شاذان، آنها را گردآوری كرده است: ... اگر كسی بگويد: «چرا از آنان عبادت خواسته شده است؟»، گفته میشود: تا او را فراموش نكنند و تعاليمش را وا ننهند و از امر و نهی او غافل نشوند؛ چرا كه درستی و تباهی و پايداری آنان، در گرو اين است، و اگر بدون [دستور به] عبادت، رها میشدند، پس از گذشت زمانی دراز، سنگدل میشدند.
بحار الأنوار: ج 6 ص 63.
وظيفه دل و زبان
الإمام عليّ عليه السلام: اعلَموا أنَّهُ [اللّهَ] عز و جل ... قَد ... افتَرَضَ مِن ألسِنَتِكُمُ الذِّكرَ.
امام علی عليه السلام: بدانيد كه خداوند عز و جل ... ياد كردن [از خود] را بر زبانهايتان واجب ساخته است.
بحار الأنوار: ج 5 ص 319.
وظيفه آسمانيان و زمينيان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله فِي الدُّعاءِ: يا اللّهُ، يا مَن وَجَبَ ذِكرُهُ عَلی أهلِ السَّماواتِ وَ الأَرضِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در دعا: ای خدا، ای آن كه يادش بر آسمانيان و زمينيان، واجب است!
بحار الأنوار: ج 93 ص 265.
برترينِ اعمال
رسول اللّه صلی الله عليه و آله في مَوعِظَتِهِ لِابنِ مَسعودٍ: لا تَختَر عَلی ذِكرِ اللّهِ شَيئا؛ فَإِنَّ اللّهَ يَقولُ: «وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ»( سوره عنكبوت: آیه 45).
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در اندرز به ابن مسعود: هيچ چيز را بر ياد خدا ترجيح مده؛ چرا كه خداوند میفرمايد: «و قطعا ياد خدا بالاتر (از هر کاری) است».
بحار الأنوار: ج 77 ص 107.
الإمام الباقر عليه السلام: ما مِن شَيءٍ أحَبُّ إلَی اللّهِ مِنَ الذِّكرِ وَ الشُّكرِ.
امام باقر عليه السلام: هيچ چيزی نزد خدا، محبوبتر از ياد او و سپاسگزاری [از او] نيست.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 1 ؛ حدیث 154
لذّت عاشقان خدا
رسول اللّه صلی الله عليه و آله في دُعاءِ الجَوشَنِ الكَبيرِ: يا مَن ذِكرُهُ حُلوٌ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله در دعای «جوشن كبير»: ای آن كه يادش شيرين است!
بحار الأنوار: ج 94 ص 390.
الإمام عليّ عليه السلام: الذِّكرُ لَذَّةُ المُحِبّينَ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، لذّت عاشقان است.
غُرَر الحكم: حدیث 670.
الإمام عليّ عليه السلام: ذِكرُ اللّهِ مَسَرَّةُ كُلِّ مُتَّقٍ، و لَذَّةُ كُلِّ موقِنٍ.
امام علی عليه السلام: ياد خدا، مايه شادی هر پرهيزگار و لذّت هر اهل يقينی است.
غُرَر الحكم: حدیث 5174.