نمازهاى مستحب (نوافل) به جز نمازهاى واجب روزانه
نمازهاى مستحب (نوافل)
به جز نمازهاى واجب روزانه (17 ركعت)، نمازهاى ديگرى هم وجود دارد كه انجام آنها مستحب است و بسيار ثواب دارد و چون اين نمازها، اضافه بر نماز واجب است، به آنها نافله و نوافل گفته مى شود (نقل، به معناى زايد و افزون است).
تعداد ركعتهاى نمازهاى مستحب، دو برابر ركعات واجب، يعنى 34 ركعت است، بدين شرح:
1- نافله نماز صبح، دو ركعت، قبل از نماز صبح.
2- نافله نماز ظهر، هشت ركعت، قبل از نماز ظهر.
3- نافله نماز عصر، هشت ركعت، قبل از نماز عصر.
4- نافله نماز مغرب، چهار ركعت، بعد از نماز مغرب.
5- نافله نماز عشاء، دو ركعت نشسته، بعد از نماز عشاء.
6- نافله شب، يازده ركعت، پيش از اذان صبح، كه هشت ركعت آن «نافله شب» نام دارد، دو ركعتش به نام «شفع»، و يك ركعت ديگرش به نام «وتر» است.
در حديث است كه: نمازهاى نافله، به منزله هديّه است و در هر صورت پذيرفته مى شود. «قصارالجمل، ج 2» البته خواندن نمازهاى مستحبى بايد از روى علاقه و عشق باشد و انسان، بر خودش آنها را تحميل نكند. امام رضا عليه السلام فرموده است: دلها، گاهى اقبال و آمادگى دارند، و گاهى نه. عبادت را وقتى كه دلها آماده است انجام دهيد. «بحارالانوار، ج 84، ص 47»
(صفحه 202)
در نمازهاى مستحب، برخى ارفاقها وجود دارد كه در نمازهاى واجب نيست:
1- نماز مستحب را، هم مىتوان ايستاده خواند، هم نشسته.
2- در نماز مستحب، مىتوان فقط سوره حمد را خواند و به ركوع رفت.
3- در نماز مستحب، شكّ ميان ركعت اوّل و دوّم، نماز را باطل نمى كند و نمازگزار مى تواند تصميم بر هر كدام بگذارد.
4- انجام كم و زيادهاى اشتباهى در نماز مستحب، سجده سهو ندارد.
5- براى نمازهاى واجب، بهتر است انسان به مسجد برود ولى درباره نوافل، چنين دستورى نيست.
اين سادهگيرى ها براى تشويق افراد به اين عبادتهاى سازنده است. حتى اگر نماز مستحب را كسى در وقتش نتوآن است بخواند، قضاى آن را مى تواند انجام دهد، كه در اين صورت، طبق حديث، خداوند به فرشتگان مباهات كرده و مى فرمايد: به بندهام بنگريد! چيزى را كه بر او واجب نكردهام، قضا مى كند! (و در حديث ديگرى افزوده شده كه: شما را شاهد مىگيرم كه او را آمرزيدم) «وسائلالشيعه، ج 3، ص 56»
در حديثى آمده: نماز نافله، جبران كننده نواقصى است كه در نمازهاى واجب است. «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 177»
(صفحه 204)
نماز شب
در ميان نوافل، «نماز شب» جايگاه خاصّى دارد.تا آنجا كه نماز شب را خداوند، بر بنده محبوبش حضرت محمد صلى الله عليه و آله واجب ساخته و چنين فرمان داده بود: «وَمِنَ الَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَّكَ» «اسراء، آيه 79» بخشى از شب را بعنوان نافله به تهجّد بپرداز و سحرخيزى كن.
در آيه ديگر مىخوانيم: مردان خدا براى انجام نيايش سحرگاهان و نماز شب، از بستر گرم فاصله مىگيرند و به نماز شب مشغول مى شوند، پاداش آنان، غير از بهشت و حوريان و ... چيزهايى است كه خداوند برايشان ذخيره كرده كه موجب روشنى ديدگانشان است: «فَلَاتَعْلَمُ نَفْسٌ مَّآ أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ» «سجده، آيه 17»
نماز شب، مورد عنايت تمام انبياء بوده «بحارالانوار، ج 84، ص 136» و رسول خدا چندين مرتبه حضرت على را به نماز شب سفارش نموده و فرموده است: «عليك بِصلاة الليل، عليك بصلاة الليل، عليك بصلاة الليل» «وافى، ج 2، ص 22» بر تو باد، نماز شب.
و امام صادق عليه السلام فرمود: در خانه هايى كه نماز شب خوانده مى شود و قرآن تلاوت مىگردد، آن خانه ها نزد آسمانيان، همچون ستاره ها درخشانند. « وافى ج، 2، ص 22»
گذشته از آن، سحرخيزى و استفاده از هواى مفيد آن هنگام، براى بدن، نشاط آور است و در حديث است كه: «قيامُ الليلِ مُصِحَةُ الْبَدَنِ» «وسائلالشيعه، ج 5، ص 272» شب زنده دارى، بدن را تندرست مى كند.
و در حديث ديگرى اضافه بر آثار معنوى آن، خاصيت درد زدايى براى آن بيان شده است: «... ومُطردةُ الدّاءِ عَنْ اجْسادِكم» «وافى ج 2، ص 22»
در يك حديث قدسى از قول خداوند، مىخوانيم: «كَذِبَ مَنْ زَعَمَ انَّهُ يُحِبُّنى فَاذا جَنَّهُ اللَّيلُ نامَ عَنّى، الَيْسَ كُلُّ مُحِبٍّ يُحِبُّ خَلْوَةَ حَبيبهِ؟» «مصباح الشریعه» دروغ مىگويد آنكه مدّعى محبّت من است، ولى وقتى شب او را فرا مى رسد، مىخوابد، آيا مگر نه اينكه هر عاشقى، خلوت با معشوق را دوست دارد؟ ...
گاهى گناهان و دروغها، سبب محروميّت انسان از نماز شب مىگردد و شيرينى عبادت و نيايش، از انسان گرفته مى شود.
در حديث است: «انّ الرَّجُلَ لَيَكْذِبُ الْكِذْبَة فَيُحْرَمُ بِها عَنْ صَلاةِ اللَّيْلِ» «نورالثقلين، ج 3، ص 204» گاهى كسى دروغ مىگويد، و به همين سبب از نماز شب محروم مى شود.
(صفحه 205)
اهميّت نماز جماعت
از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده كه: «منْ سَمِعَ النّداءَ فَلَمْ يُجِبْهُ مَنْ غيرِ عِلّةٍ فَلا صَلاةَ له» «وسائلالشيعه، ج 5، ص 375» نماز كسى كه صداى اذان را بشنود و بى دليل، در نماز جماعت مسلمانان شركت نكند، ارزشى ندارد.
در حديث، تحقير نماز جماعت، به منزله تحقير خداوند بشمار آمده است: «مَنْ حَقَّرَهُ فَانّما يُحَقّرُاللّه» «من لايحضره الفقيه، ج 1، ص 377»
همين كه كسى براى شركت در نماز جماعت از منزل خارج مى شود، يا در مسجد، در انتظار نماز جماعت به سر مى برد پاداش كسى را دارد كه در اين مدّت، به نماز مشغول بوده است. «كنزالعمال، ج 8، حديث 22818»
(صفحه 211)
حديث جالبى در بيان فضليت نماز جماعت است كه ترجمه چنين است:
اگر اقتدا كننده 1 نفر باشد، پاداش 150 نماز داده مى شود.
اگر اقتدا كننده 2 نفر باشد، پاداش 600 نماز داده مى شود.
اگر اقتدا كننده 3 نفر باشد، پاداش 1200 نماز داده مى شود.
اگر اقتدا كننده 4 نفر باشد، پاداش 2400 نماز داده مى شود.
اگر اقتدا كننده 5 نفر باشد، پاداش 4800 نماز داده مى شود.
اگر اقتدا كننده 6 نفر باشد، پاداش 9600 نماز داده مى شود.
اگر اقتدا كننده 7 نفر باشد، پاداش 19200 نماز داده مى شود.
اگر اقتدا كننده 8 نفر باشد، پاداش 36400 نماز داده مى شود.
اگر اقتدا كنندگان و امام جماعت به 10 نفر رسيدند، پاداش 72800 نماز را دارد. ولى، همين كه عدد افراد از ده نفر گذشت، حساب آن را جز خدا كسى نمىداند. «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 487»
رسول خدا صلى الله عليه و آله درباره اهميّت جماعت، فرمود: «صلاةُ الرَّجُلِ فى جماعةٍ خيرٌ مِنْ صَلاتِهِ فى بَيْتِهِ ارْبَعينَ سَنَةٍ. قيلَ: يا رَسُولَ اللّهِ! صَلاةُ يَوْمٍ؟ فقال صلى الله عليه و آله: صَلاةٌ واحدَةٌ» «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 488» يك نماز با جماعت، بهتر از چهل سال نماز فرادى در خانه است. پرسيدند: آيا يك روز نماز؟ فرمود: بلكه يك نماز.
(صفحه 211)
آثار نماز جماعت
1- آثار معنوى
بزرگترين اثر معنوى نماز جماعت، همان پاداشهاى الهى است.
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده است: «لانْ اصَلّىَ الصُبَح فى جَماعةٍ احَبُّ الىَّ مِنْ انْ اصَلّىَ لَيْلَتى حَتّى اصْبحَ» «كنزالعمال، ج 8، حديث 22792» اگر نماز صبح را به جماعت بخوانم، در نظرم محبوبتر از عبادت و شب زنده دارى تا صبح است.
و نماز جماعت با تأخير، بهتر از نماز فراداى در اوّل وقت است. «توضيحالمسائل امام قدس سره، مسئله 1402»
2- آثار اجتماعى
نماز جماعت، مقدمه وحدت صفوف و نزديكى دلها و تقويت كننده روح اخوّت است. نماز جماعت، بهترين، بيشترين، پاكترين و كمخرجترين اجتماعات دنياست ونوعى ديد و بازديد مجّانى و آگاهى از مشكلات و نيازهاى يكديگر و زمينهساز تعاون اجتماعى بين آحاد مسلمين است.
3- آثار سياسى
نماز جماعت، نشان دهنده قدرت مسلمين است.بيم در دل دشمنان مىافكند، منافقان را مأيوس مى سازد، خار چشم بدخواهان است.
4- آثار اخلاقى، تربيتى
در نماز جماعت، افراد در يك صف قرار مىگيرند و امتيازات موهوم صنفى، نژادى، زبانى، مالى و ... كنار مىرود و صفا و صميميّت و نوع دوستى در دلها زنده مى شود و مؤمنان، با ديدار يكديگر در صف عبادت، احساس دل گرمى و قدرت و اميد مىكنند.
نماز جماعت، عامل نظم و انضباط و وقتشناسى است.
نماز جماعت، كينه ها و كدورتها و سوءظنّها را از ميان مى برد. روحيه فردگرايى و انزوا و گوشهگيرى را از بين مى برد و نوعى مبارزه با غرور و خودخواهى را در بر دارد.
حتى نابينايى وقتى از حضور پيامبر، اجازه خواست كه به مسجد نيايد، آن حضرت فرمود: از خانه تا مسجد، ريسمانى ببندد و به كمك آن، خود را به نماز جماعت برساند. «وسائلالشيعه، ج 5، ص 377»
(صفحه 214)
امام جماعت
در حديث مىخوانيم: «فَقَدِّمُوا افْضَلَكُمْ» و «فَقَدِّموا خيارَكُم» «من لايحضر، ج 1، ص 377» يعنى به با فضيلتترين و بهترين خودتان اقتدا كنيد.
امام صادق عليه السلام فرمود: امام جماعت، رهبرى است كه شما را به سوى خدا مى برد، پس بنگريد كه به چه كس اقتدا مىكنيد. «وسائلالشيعه، ج 5، ص 416»
ابوذر فرمود: امام شما، در قيامت، شفيع شماست. پس شفيع خودتان را از افراد سفيه و فاسق قرار ندهيد. «وافى، ج 2، ص 177»
امام جماعت، بايد مورد قبول مردم باشد، وگرنه آن نماز، مورد قبول درگاه خداوند نيست. «وسائلالشيعه ج 5، ص 417»
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: كسى كه پشت سر امام عالم نماز بخواند، گويا پشت سر من و حضرت ابراهيم، نماز خوانده است. «مستدرك الوسائل، ج 1، ص 492»
«مَنْ صَلَّى صَلَاةً وَاحِدَةً خَلْفَ عَالِمٍ فَكَأَنَّمَا صَلَّى خَلْفِي وَ خَلْفَ إِبْرَاهِيم»
امام جماعت، بايد مراعات ضعيفترين افراد را بكند و نماز را طول ندهد. «من لايحضر، ج 1، ص 381»
(صفحه 217)