عبّوديت نه عبادت پرستش و اطاعت ظاهرى
عبّوديت نه عبادت
پرستش و اطاعت ظاهرى، اگر بدون تسليم و پذيرش قلبى باشد، بىارزش است. «بنده» بايد در برابر فرمان الهى و دين خدا، سليقه ها و خواسته هاى شخصى را كنار بگذارد و به نيش و نوش ديگران و خوش آمدن و بد آمدن مردم بى اعتنا باشد.
اين تسليم محض و بى چون و چرا بودن، همان «عبوديت» است كه فلسفه عبادت است. ابليس، با آن همه سابقه عبادت، چون روحيه عبوديت نداشت، در مقابل فرمان خدا درباره سجده بر آدم سرپيچى كرد و مطرود شد.
قرآن به پیامبر اکرم مى فرمايد: «فَلَا وَرَبِّكَ لَايُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيَما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لَايَجِدُواْ فِى أَنْفُسِهِمْ حَرَجَاً مِّمَّا قَضَيْتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسْلِيماً» «نساء، آيه 65» بخدا سوگند، ايمان واقعى به تو نمىآورند، مگر آنگاه كه در مشاجرات و نزاع هايشان تورا به داورى بپذيرند و در برابر قضاوت تو، هيچ ناراحت نشوند و تسليم بى چون و چراى حكم الهى باشند.
عبادت، بندگى خدا كردن است، نه بنده خود و تابع هوس و تمايلات خويش بودن.
نمونه كامل تسليم و عبوديت را در داستان ابراهيم و اسماعيل عليهم السلام مىبينيم، كه هم پدر، مطيع محض دستور خدا است و فرزند را به قربانگاه برده و كارد بر حلقومش مىگذارد. و هم اسماعيل، مىگويد: اى پدر، آنچه را كه فرمان است انجام بده «يا ابَتِ افْعَل ماتُوُمَر» «صافات، آيه 102»
(صفحه 40)
تداوم عبادت
رهرو آن نيست كه گه تند و گهى خسته رود رهرو آن است كه آهسته و پيوسته رود
از نظر اسلام، عبادت كوچك و كم، ولى پيوسته، ارزشمندتر از عمل نيك بزرگ ولى بى دوام است.
از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده كه: «آفَةُ الْعِبادَةِ الْفَتْرَةُ» «بحارالانوار، ج 77، ص 68» آفت عبادت، سستى و گاهى انجام دادن و گاهى ترك است.
و در احاديث بسيارى اين مضمون آمده است كه: «انَّ احَبَّ الاعْمالِ الَى اللهِ تَعالى اَدْوَمُها و انْ قَلَّ» «نهج الفصاحه، جمله 453» نزد خداوند، محبوبترين كارها، آن است كه بيشتر دوام يابد، هر چند اندك باشد!
سفارش شده كه: هر كارى را شروع كرديد، حدّاقل تا يكسال ادامه دهيد.
(صفحه 42)
فرصت عبادت
سرمايه عمر و فرصتهاى زندگى همچون ابرهاى گذران، از آسمان حيات ما مىگذرد.
امیرالمؤمنین عليه السلام فرمودند: «اِنَّ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ يَعْمَلانِ فيكَ فَاعْمَلْ فيِهما وَ يَأخُذانِ مِنْكَ فَخُذْ مِنْهُما» «الحياة، ج 1، ص 331» شب و روز در تو كار مىكنند، تو هم در آنها كار كن، و از تو مىگيرند، تو هم از آنها بگير.
راستى ... عمرى را كه مىدهيم و اين سرمايه را شب و روز خرج مىكنيم، چه به دست مىآوريم؟
رسول خدا صلى الله عليه و آله فرموده است: «الدُّنيا ساعةُ فَاجْعَلُوها طاعَةً» «بحارالانوار، ج 77، ص 164» دنيا، ساعت و لحظهاى بيش نيست، آن را در راه اطاعتِ خدا بكار گيريد.
(صفحه 49)
شرايط صحّت عبادات
ارزش عبادت به صحّت و درستى آن است و صحّت آن، به دو عامل مهم بستگى دارد:
1- صحيح بودن هدف
2- صحيح بودن شكل آن
امّا «هدف»: كسب رضاى الهى و انجام وظيفه، بايد باشد. عبادتى كه از روى ريا، يا كسب آبرو و خوشايند مردم باشد يا انسان انتظار ستايش از غير خدا داشته باشد، شرك است. البته اگر هدف، خدا باشد و مردم متوجّه كار خالصانه انسان شوند، اشكال ندارد. «تفسير صافى، ج 2، ص 35» ريا در عبادت، علاوه بر آنكه حرام است، موجب بطلان آن نيز مىباشد.
امام صادق عليه السلام فرمودند: وَالْعَمَلُ الْخالِصُ الَّذى لا تُريدُ انْ يَحمَدك عَلَيهِ احدٌ الَّا اللّه» «بحارالانوار، ج 70، ص 230» عمل خالص، آن است كه از احدى، بجز خداوند، انتظار مدح و ستايش نداشته باشى.
امّا «شكل كار»: عبادتى صحيح است كه به همان شكل و شيوه و صورت معين از سوى خدا و مكتب انجام گيرد، نه روى سليقه هاى شخصى يا روشهاى منحرف از دستور دين.
رسول خدا صلى الله عليه و آله مى فرمايد: «لا قَول وَ لا عَمَل وَ لا نِيَّة الا بِاصابَةِ السُّنَّةِ» «قصارالجمل، ج 2، ص 73» ارزشى براى گفته ها و عملها و نيّتها نيست، مگر آن كه طبق دستور و سنت انجام گيرد.
حضرت ابراهيم عليه السلام از خداوند درخواست مى كند كه نحوه صحيح عبادت را به ما نشان بده «وأرِنا مَناسِكنا» «بقره، آيه 128»
در اينكه نماز را كجا بايد شكسته يا تمام، آهسته يا بلند خواند، تعداد ركعتها و امثال آن، بايد متعبّد بود. اگر بخواهيد با كسى يا شهرستانى تماس تلفنى بگيريد، با يك شماره كم يا زياد، شخص ديگر جواب مى دهد يا شهر ديگرى را مىگيريد. پس در عبادات هم دقيقاً بايد به همان صورتى انجام داد كه دستور دادهاند.
(صفحه 50)