1. آثار نماز؛ یاد خدا «إِنَّني أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدْني
- آثار نماز؛ یاد خدا
«إِنَّني أَنَا اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدْني وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْري» (طه : 14)
همانا منم اللّه، جز من خدايى نيست، پس مرا بندگى كن و نماز را بپادار تا به ياد من باشى.
خدا به حضرت موسی علیه السلام فرمودند: فقط مرا عبادت کن و نماز را اقامه کن به یکی از دو جهت:
- چون نماز یاد من است. (لام در «لذکری» تعلیل باشد)
- نماز اقامه کن تا به یاد من باشی. (لام در «لذکری» غایت باشد)
بهترین وسیله برای ارتباط و یاد خدا طبق این آیه نماز است.
- آثار نماز؛ آرامش 1
«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» (رعد: 28)
ترجمه دقیق آیه این است:
توجه! توجه! فقط به سبب یاد الله همه ی همه ی دل ها آرام می گیرد.
«بِذِكْرِ اللَّه» مقدم شده بر «تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» یعنی فقط یاد خدا اطمینان می دهد، نه اینکه مقدای یاد خدا آرامش می دهد و مقدار پول و ثروت و مقام و ...
- آثار نماز؛ آرامش 2
«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» (رعد: 28)
گمشده اصلی انسان آرامش است نه مال و مقام و زیبایی و...
باء در «بِذِكْرِ اللَّه» باء سببیت است یعنی علت اطمینان یاد خداست. «تَطْمَئِنُّ» فعل مضارع است و دلالت بر استمرار دارد.
برخی گفته اند در شب و همسر هم آرامش است:
«هُوَ الَّذي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ لِتَسْكُنُوا فيهِ» (يونس : 67)
«وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها» (روم: 21)
در حالی که آنجا از واژه «سکن» استفاده شده که به معنای مُسکّن و سکینه موقت است. اطمینان همیشگی است نه زودگذر و برای دنیا و آخرت است در حالی که همسر و شب این گونه نیستند.
- آثار نماز؛ آرامش 3
«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» (رعد: 28)
چگونه نماز و یاد خدا سبب آرامش می شود؟
در آیه واژه «اَللَّه» آمده، یعنی علت آرامش یاد «اَللَّه» است، موجودی که در دارنده همه خوبی ها و کمالات است. ذاتی که هزار صفت و کمال دارد (در دعای جوشن کبیر این کمالات آمده است). محبت و علم و قدرت و حکمت و همه چیز دارد و این سبب آرامش بنده می شود تا به او تکیه کند و یاد او باشد.
- آثار نماز؛ آرامش 4
«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» (رعد: 28)
یاد خدا عوامل اضطراب را از بین می برد. عوامل اضطراب انسان ها عبارتند از:
- ترس از دشمن: خدا پناهگاه ماست و در کمین آنهاست. «إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصاد» (فجر : 14)
- احساس پوچی: خداوند حکیم است و برای زندگی و دنیا هدف قرار داده است. «يَتَفَكَّرُونَ في خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلا» (آلعمران : 191)
- دیگران قدردان زحمات من نیستند: خدا هر عمل خیر شما را محاسبه می کند و پاداش می دهد. «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه» (زلزال : 7)
- ترس از نابودی مال و ثروت و خانه: خدا می فرماید دنیا ناچیز و کم ارزش است و آخرت بهتر و همیشگی است. «قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَليلٌ وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقى» (نساء : 77)
- رزق و روزی: خدا می فرماید: به من اعتماد کن که از جایی که گمان نمی کنی برایت روزی می رسانم. (البته تلاش و کوشش باید انجام دهی) «وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ» (طلاق : 3)
- آثار نماز؛ آرامش 5
«أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوب» (رعد: 28)
- ترس از مرگ: آنان که یاد خدا کنند نه نگرانی از گذشته دارند و نه دلواپسی از آینده. «أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ اللَّهِ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُون» (یونس: 62)
امام صادق علیه السلام فرمودند: کسانی که ایمان و تقوا داشته باشند در لحظه جان دادن پیامبر و امیرالمؤمنین را می بینند پیامبر به او می فرماید: ملاقات من برای تو از دنیا که الان در حال ترک آن هستی بهتر است و امیرالمؤمنین می فرماید: مرا دوست داشتی، پس به تو سود می رسانم و او با آرامش جان می دهد.
«فَيَجْلِسُ رَسُولُ اللَّهِ عِنْدَ رَأْسِهِ وَ عَلِيٌّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ فَيُكِبُّ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ فَيَقُولُ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَبْشِرْ أَنَا رَسُولُ اللَّهِ إِنِّي خَيْرٌ لَكَ مِمَّا تَرَكْتَ مِنَ الدُّنْيَا ثُمَّ يَنْهَضُ رَسُولُ اللَّهِ فَيَقُومُ عَلِيٌّ حَتَّى يُكِبَّ عَلَيْهِ فَيَقُولُ يَا وَلِيَّ اللَّهِ أَبْشِرْ أَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ الَّذِي كُنْتَ تُحِبُّهُ أَمَا لَأَنْفَعَنَّكَ» (كافی؛ ج3 ؛ ص 128)
- آثار نماز؛ خدا ما را یاد کند 1
اقامه نماز برای یاد خداست «أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْری» (طه : 14) و خدا می فرماید: هر که مرا یاد کند، من هم او را یاد می کنم «فَاذْكُرُوني أَذْكُرْكُمْ» (بقره : 152)
همچنین هر کس خدا را فرموش کند خدا هم او را فراموش می کن. «نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ» (توبه : 67)
- در دنیا یاد من کن تا در آخرت یاد تو کنم.
- در خلوت ها یاد من کن تا در خلوت شب اول قبر یادت کنم.
- در خوشی ها یاد من کن تا در سختی ها یادت کنم.
- با شکر نعمت یاد من کن تا با زیاد کردن نعمت یادت کنم.
- آثار نماز؛ خدا ما را یاد کند 2
خدا می فرماید: شما با دعا مرا یاد کنید، من با اجابت شما را یاد می کنم. «وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُوني أَسْتَجِبْ لَكُمْ» (غافر: 60)
گاهی علت عدم استجابت دعا این است که فقط خدا را نمی خوانیم و به دیگران هم اعتماد داریم تا مشکل ما را بر طرف کنند. از دیگران درخواست کردن اشکالی ندارد ولی فقط باید به خدا تکیه کنیم نه آنها.
پيغمبر اکرم صلّى اللَّه عليه و آله فرمودند: خداى متعال مىفرمايد: كسى كه وضویش باطل شود و دوباره وضو نسازد به من جفا كرده و كسى كه وضو بسازد و دو ركعت نماز به جا نياورد به من جفا کرده و اگر نماز خواند و از من چیزی نخواهد، به من جفا كرده. اگر چنین کرد و من او را در حاجت دين و دنيایش پاسخ ندادم، من به او جفا كرده ام و من خداى جفا كار و ظالم نيستم.
«قَالَ الله تَعَالَى مَنْ أَحْدَثَ وَ لَمْ يَتَوَضَّأْ فَقَدْ جَفَانِي وَ مَنْ تَوَضَّأَ وَ لَمْ يُصَلِّ رَكْعَتَيْنِ فَقَدْ جَفَانِي وَ مَنْ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ وَ لَمْ يَدْعُنِي فَقَدْ جَفَانِي وَ مَنْ أَحْدَثَ وَ تَوَضَّأَ وَ صَلَّى وَ دَعَا وَ لَمْ أُجِبْهُ فَقَدْ جَفَوْتُهُ وَ لَسْتُ بِرَبٍّ جَافٍ.» (إرشاد القلوب، ج 1، ص 94)
- آثار نماز؛ دوری از فحشاء و منکر 1
«وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (عنكبوت : 45)
در این آیه خداوند می فرماید: نماز را اقامه کن و بعد با «اِنَّ» دلیل آن را ذکر می کند که دوری از فحشاء و منکر است.
برخی گفته اند: «فحشاء» گناهان بزرگ پنهانی است و «منکر» گناهان بزرگ آشکار.
برخی دیگر گفته اند: «فحشاء» گناهانی است که بر اثر غلبه شهوت انجام می شود و «منکر» گناهانی است که بر اثر غلبه غضب انجام می شود.
امام صادق فرمودند: هر کس می خواهد بداند نمازش قبول شده یا نه ببیند آیا نماز او را از گناه باز می دارد یا نه؟ به مقداری که جلوی گناه او را می گیرد نمازش قبول شده است.
«مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَعْلَمَ أَ قُبِلَتْ صَلَاتُهُ أَمْ لَمْ تُقْبَلْ فَلْيَنْظُرْ هَلْ مَنَعَتْهُ صَلَاتُهُ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْكَرِ فَبِقَدْرِ مَا مَنَعَتْهُ قُبِلَتْ مِنْهُ» (بحار الأنوار، ج 79، ص 198)
- آثار نماز؛ دوری از فحشاء و منکر 2
«وَ أَقِمِ الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ» (عنكبوت : 45)
چگونه نماز انسان را از گناه باز می دارد؟
- با دقت در معانی، اذکار نماز، اعتقادات ما مثل توحید و معاد را اصلاح می کند و این مانع گناه می شود.
کلمه هایی مثل «الله و رحمن و رحیم» توحید ما و «مالک یوم الدین» اعتقاد معاد ما را اصلاح می کند.
- دقت در شرایط صحت نماز سبب دوری از گناه می شود: مثلا وضو با آب غصبی و نماز در مکان غصبی نماز را باطل می کند و...
- دقت در شرایط قبولی نماز جلوی گناه را می گیرد: مثلاً کسی که می خواهد نمازش قبول شود باید از شراب و لقمه حرام و غیبت و قهر با برادر دینی و اذیت همسر دوری کند و زکات بپردازد و...
نماز در قرآن 7؛ عواقب سستی و ترک نماز
- عواقب سستی و ترک نماز؛ خشم خدا
کسانی هستند که با بیان آثار و فواید نماز، باز به نماز رغبت پیدا نمی کنند و می گویند: خدایی که می شناسم آنقدر مهربان است که اگر نماز نخوانیم کاری به ما هم ندارد.
در جواب آنها باید گفت: خدا هم محبت دارد و هم خشم. اگر کسی با رحمت خدا از او اطاعت نکند، باید بداند که او غضب و عذاب هم دارد. «اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ وَ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ» (مائده: 98) بدانيد كه خداوند، سخت كيفر است، و همانا خداوند آمرزنده مهربان است.
البته رحمت او بر خشم او سبقت دارد و با توبه آنها از عذابشان خودداری می کند. «يَا مَنْ سَبَقَتْ رَحْمَتُهُ غَضَبَهُ» (بحار الأنوار؛ ج91 ؛ 239)
- عواقب سستی و ترک نماز؛ زندگی سخت 1
خدا می فرماید: هر كس از ياد من روى گرداند، پس همانا براى او زندگى تنگ و سختى خواهد بود. «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً» (طه:124)
بالاترین نمونه یاد خدا، طبق آیه 14 همین سوره، نماز است. «أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْري»
«ضَنْك» به معنای سختی و تنگی است. کسی که از نماز رویگردان شود به سختی و تنگی و گرفتاری دچار می شود.
شاید به ظاهر خنده کند، ولی در اوج خنده و قهقه، تمام غم ها در دلش است. شاید سلامتی و ثروت و ... داشته باشد ولی آسایش ندارد، شاید آسایش داشته باشد ولی آرامش ندارد.
البته برخی مؤمنان هم گرفتارند که به جهت امتحان الهی هست و از این جهت است که: هر که در این بزم مقرب تر است، جام بلا بیشترش می دهد. این گروه در قیامت منتظر ثواب خدا می باشند نه عذاب او.
- عواقب سستی و ترک نماز؛ زندگی سخت 2
خدا می فرماید: هر كس از ياد من روى گرداند، پس همانا براى او زندگى تنگ و سختى خواهد بود. «وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً» (طه:124)
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: سستی کننده به نماز در دنیا به این شش بلا مبتلا می شود:
- برکت از عمرش می رود.
- برکت از رزق و روزی اش می رود
- خدا سیمای صالحین را او می گیرد.
- هر کار خیری انجام دهد، خدا پاداش به او نمی دهد.
- دعایش به آسمان بالا نمی رود تا مستجاب شود.
- بهره ای از دعای صالحین و خوبان ندارد (دعای آنها در حق او مستجاب نمی شود)
«ابْتَلَاهُ اللَّهُ بِخَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً سِتٌّ مِنْهَا فِي دَارِ الدُّنْيَا ... فَالْأُولَى يَرْفَعُ اللَّهُ الْبَرَكَةَ مِنْ عُمُرِهِ وَ يَرْفَعُ اللَّهُ الْبَرَكَةَ مِنْ رِزْقِهِ وَ يَمْحُو اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ سِيمَاءَ الصَّالِحِينَ مِنْ وَجْهِهِ وَ كُلُّ عَمَلٍ يَعْمَلُهُ لَا يُؤْجَرُ عَلَيْهِ وَ لَا يَرْتَفِعُ دُعَاؤُهُ إِلَى السَّمَاءِ وَ السَّادِسَةُ لَيْسَ لَهُ حَظٌّ فِي دُعَاءِ الصَّالِحِينَ» (بحار الأنوار ؛ ج80 ؛ ص21)
- عواقب سستی و ترک نماز؛ همنشینی با شیطان
هر كه از ياد من روى گردان شود شيطانى بر او مىگماريم كه همراه و دمساز وى گردد. «وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ» (زخرف: 36)
بالاترین نمونه یاد خدا، طبق آیه 14 سوره طه، نماز است. «أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْري»
«شَيْطاناً» در آیه نکره آمده و دلالت بر عموم می کند، یعنی ممکن است همنشین او شیطان جنّی باشد و ممکن است رفیق بد یا همسر بد و ... باشد.
این همنشینی نتیجه کار خود اوست که فاصله انداختن با خدا باشد، همانگونه که در آیات دیگر آمده اگر مرا یاد کنید شما را یاد می کنم و کسی که خدا او را یاد کند شیطان همنشین او نخواهد بود. «فَاذْكُرُوني أَذْكُرْكُمْ» (بقرة : 152)
در آیه آمده «نُقَيِّضْ»، یعنی تسلط شیطان بر بی نماز مثل تسلط پوست تخم مرغ بر مواد داخل آن است که راه فرار ندارد. البته اگر به یاد خدا برگردد، خدا او را یاد می کند و شیطان فرار می کند.
- عواقب سستی و ترک نماز؛ جان دادن سخت
لحظه جان دادن انسان ها، لحظه حساس و مهمی است و طبق فرموده امیرالمؤمنین آنچه محتضر می بیند و می شنود قابل توصیف نیست. «فَغَيْرُ مَوْصُوفٍ مَا نَزَلَ بِهِمْ اجْتَمَعَتْ عَلَيْهِمْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ وَ حَسْرَةُ الْفَوْت» (نهج البلاغة؛ خطبه 109)
جدایی و فراق یک قانون این عالم است.
یکی از بلاهای انسان بی نماز، سختی بسیار زیاد لحظه قبض روح اوست که در سوره قیامت این گونه توصیف شده است:
«كَلَّا إِذا بَلَغَتِ التَّراقِيَ ـ وَ قِيلَ مَنْ راقٍ ـ وَ ظَنَّ أَنَّهُ الْفِراقُ ـ وَ الْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ ـ إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَساقُ ـ فَلا صَدَّقَ وَ لا صَلَّى» (قیامة: 26 تا 31)
چنين نيست كه انسان مىپندارد آنگاه كه در آستانه مرگ جان به گلوگاه رسد. و گفته شود: چه كسى شفادهنده است؟ و محتضر بداند كه هنگام جدايى است. و ساق پا به ساق ديگر بچسبد (و ديگر حركتى نكند) در آن روز به سوى پروردگارت سوق داده شود. او كه نه حق را تصديق كرد و نه نماز گزارد.