1. اصول دعوت به نماز (6) ؛ اصل محبت و مهرورزی
- اصول دعوت به نماز (6) ؛ اصل محبت و مهرورزی
«يا بُنَيَّ اَقِمِ الصَّلاةَ» (لقمان : 17)
اصل ششم در دعوت به نماز، اصل محبت و مهرورزی است.
با اینکه فرزند لقمان کوچک نبود ولی از کلمه « بُنَيَّ » استفاده کردند که معادل فارسی آن می شود: ای پسر گل من!
حتی اگر فرزند ما از نماز دور شده است حق نداریم با تندی با او سخن بگوییم.
خدا به حضرت موسی و هارون می فرماید: در سخن گفتن با فرعون هم با نرمی سخن بگویید.
«اذْهَبا إِلى فِرْعَوْنَ إِنَّهُ طَغى فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً » (طه: 44) برويد به سوى فرعون كه او طغيان كرده است. پس به نرمى با او سخن بگوييد.
خداوند هم با بندگان گنهکار خود با محبت سخن می گوید:
«قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ» (زمر:53)
ای پیامبر بگو: اى بندگان من كه بر نفس خويش اسراف و ستم كردهايد! از رحمت خداوند مأيوس نشويد، همانا خداوند همه ى گناهان را مى بخشد، زيرا كه او بسيار آمرزنده و مهربان است.
- اصول دعوت به نماز (7) ؛ اصل اقتدار
«يا بُنَيَّ اَقِمِ الصَّلاةَ» (لقمان : 17)
اصل هفتم در دعوت به نماز، اصل اقتدار است. «اَقِمِ الصَّلاةَ» اَقِم فعل امر است و امر به نماز با خواهش و التماس و تمنا نمی سازد. خدا به پیامبر می فرماید: خانواده ات را به نماز امر کن. «وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ» (طه : 132) یعنی واژه امر را به کار برده است.
البته اقتدار به معنای جدّیت است نه خشونت و بداخلاقی.
همانگونه که اقتدار و جدیت به خرج می دهیم برای بیدار کردن فرزند خود برای رفتن به مدرسه باید برای بیدار کردن او برای نماز صبح جدیت به خرج دهیم. اگر فرزند کوچک بخواهد بدون لباس در فضای بیرون منزل برود با گریه او تسلیم خواسته اش نمی شویم.
- اصول دعوت به نماز (8) ؛ اصل آگاهی و بصیرت
اصل هشتم در دعوت به نماز، اصل آگاهی و بصیرت است. از مجموعه داستان لقمان و فرزندش این اصل به دست می آید.
ما پدر و مادر و معلم و مبلغ دینی باید از آثار و فواید نماز و عواقب بی نمازی آگاهی و اطلاع داشته باشیم و این آگاهی را به دیگران انتقال دهیم.
پیامبر می فرماید دعوت من به سوی خدا همراه با بصیرت است و نمی خواهم چشم و گوش بسته به تعالیم من عمل کنید. «قُلْ هذِهِ سَبيلي أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى بَصيرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَني» (يوسف : 108)
- اصول دعوت به نماز (9) ؛ اصل تدریج
اصل نهم در دعوت به نماز، اصل تدریج است. از آیه 13 تا 19 به تدریج او را برای امر و دستور به نماز آماده کرد. با او گفتگو کرد و اعتقادات او را تصحیح کرد و معاد و حساب روز قیامت را برایش توضیح داد و محبت کرد و بعد اقتدار به خرج داد.
اگر فرزند شما تا 8 سالگی و حتی بعد از بلوغ نماز را نخوانده است بایستی این دعوت را به تدریج انجام داد.
- اصول دعوت به نماز (10) ؛ اصل دعا 1
اصل دهم در دعوت به نماز، اصل دعا است.
اگر یک دعای مستجاب برای فرزندتان داشته باشید، چه دعایی می کنید؟ برای خوشبختی، سلامتی، شغل، ازدواج آنها دعا می کنید؟ بهترین دعا را حضرت ابراهیم در حق فرزندانش از خداوند طلب کرد. «رَبِّ اجْعَلْني مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي» پروردگارا! مرا برپا كننده نماز قرار ده، و از فرزندانم نيز چنين فرما. (ابراهيم: 40)
ایشان نمی فرماید: فرزندانم نماز خوان شود، بلکه می خواهد تا اقامه کننده نماز شوند. یعنی همت بلند در دعا دارند.
همّت بلند دار که مردان روزگار
از همت بلند به جایی رسیده اند
همچنین خودشان را در دعا مقدم می دارند که اشاره به دعوت عملی دارد.
دعای حضرت مستجاب شد و خداوند امامان معصوم را که از نسل ایشان هستند را اقامه کننده نماز قرار داد. در زیارت جامعه کبیره خطاب به امامان معصوم می گوییم : «أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَ آتَيْتُمُ الزَّكَاةَ»
- اصول دعوت به نماز (10) ؛ اصل دعا 2
یکی از از عوامل مؤثر در نماز فرزندان دعای پدر و مادر هست. خداوند در قرآن می فرماید: «اُدْعُوني أَسْتَجِب لَکُم» (غافر: 60)
هر کس بعد از نماز خود یک دعای مستجاب دارد، از خدا بخواهیم که این دعای ما مستجاب شود و فرزندمان اقامه کننده نماز شوند. و مناسب است در قنوت نماز دعای حضرت ابراهیم را بخوانیم. «رَبِّ اجْعَلْني مُقيمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي» (ابراهيم: 40)
نماز در قرآن 5؛ شرایط و آداب نماز
- شرایط و آداب نماز؛ اخلاص 1
خداوند هر عملی از ما خواسته با شرط اخلاص خواسته است.
- جنگ در را خدا : وَ قاتِلُوا في سَبيلِ اللَّهِ. (بقرة : 244)
- صدقه برای رضای خدا : إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُريدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُورا. (انسان : 9)
- تلاش و کوشش در راه خدا : وَ الَّذينَ جاهَدُوا فينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا. (عنكبوت : 69)
- دعوت به راه خدا : اُدْعُ إِلى سَبيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ ... (نحل : 125)
- نماز برای خدا : قُلْ إِنَّ صَلاتي وَ نُسُكي وَ مَحْيايَ وَ مَماتي لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين. (أنعام : 162)
لام در کلمه «لِلَّهِ» لام اختصاص است، یعنی تمام نماز باید برای خدا باشد.
اگر بخواهیم به برکات و آثار نماز برسیم باید شرایط و آداب آن را دعایت کنیم. اولین شرط آن اخلاص است.
- شرایط و آداب نماز؛ اخلاص 2
رنگ الهی باید در تمام نماز باشد و اگر مکان، زمان یا ذره ای از آن برای غیر خدا باشد، باطل می شود.
اخلاص در آیه 9 سوره انسان تعریف شده است. «إِنَّما نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُريدُ مِنْكُمْ جَزاءً وَ لا شُكُوراً»
اخلاص یعنی انتظار پاداش و حتی توقع تشکر از غیر خدا نداشته باشیم. البته خدا خودش پاداش می دهد و تشکر هم می کند. اخلاص سخت است، بیاییم اخلاص را از نماز شروع کنیم.
- شرایط و آداب نماز؛ اخلاص 3
خدا در سوره کوثر از ما خواسته نماز را برای خودش بخوانیم. «فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَر»
لام این آیه لام اختصاص است، یعنی فقط برای من نماز بخوان.
همچنین می فرماید: علت نماز خواندن این است که من ربّ شما هستم. یعنی مالک مدبری که همه کارهای تو را بر عهده دارد.
- شرایط و آداب نماز؛ خضوع
خضوع، تذلّل و کوچک کردن ظاهری به وسیله اعضاء و جوارح است با رکوع و سجود و قنوت و... «وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتين» (بقره: 238)
رکوع خم شدن و سجده به زمین افتادن و حالت قنوت دست گدایی پیش خدا دراز کردن است.
دست پیش مردم دراز نکن اگر بدهد منت است و اگر ندهد ذلّت است. از خدا بخواه اگر داد نعمت است و اگر نداد حکمت است.
همه موجودات و آفرینش در برابر خدا اطاعت خاضعانه دارند. «وَ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ كُلٌّ لَهُ قانِتُون» (روم: 26)
جمله ذرات پیدا و نهان
با تو می گویند روزان و شبان
ما سمیعیم و بصیریم و هشیم
با شما نامحرمان ما خامُشیم
ما تافته جدا بافته و وصله ناهمرنگ هستی نباشیم.
- شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 1
خدا در ابتدای سوره مؤمنون یکی از صفات آنها را خشوع در نماز می شمرد. «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ - الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُون»
خشوع تذلّل درونی به وسیله قلب است که در ظاهر آثار آن نشان داده می شود و آن یک مرتبه بالاتر از خضوع است.
خشوع سبب خضوع می شود، پيامبر (صلی الله علیه و آله) مردى را ديد كه در حال نماز با ريش خود بازى مى كرد. فرمود: « أَنَّهُ نَظَرَ إِلَى رَجُلٍ يُصَلِّي وَ هُوَ يَعْبَثُ بِلِحْيَتِهِ فَقَالَ أَمَا إِنَّهُ لَوْ خَشَعَ قَلْبُهُ لَخَشَعَتْ جَوَارِحُهُ» اگر قلبش نسبت به خدا ذلیل بود، اثرش در اعضاى بدنش دیده می شد و مؤدب می ایستاد. (دعائم الإسلام ؛ ج1 ؛ ص174)
- شرایط و آداب نماز؛ خشوع و حضور قلب 2
«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ الَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ أَنَّهُمْ إِلَيْهِ راجِعُونَ» (بقرة : 45)
نماز برای انسان ها سنگین است مگر آنها که خشوع دارند یعنی یقین به معاد و ملاقات پرورگار در قیامت دارند.
خشوع خوفِ همراه با تعظیم است که البته در برابر خداوند یک صفت ممدوح است و در برابر طاغوت ها صفت مذموم. «يَظُنُّونَ» در آیه شریفه به فرموده امیرالمؤمنین به معنای «یُوقِنون» است. علت اینکه در آیه نفرموده «یُوقِنون» آن است که حوادث قیامت آن چنان تکان دهنده است که حتی گمان به اتفاق افتادن چنین حوادثی، خشوع می آورد.
اعتقاد خود را به آخرت و قیامت زیاد کنیم و بدانیم که ذره ای کار خوب و کار بد در دیوان عدالت پروردگار گم نخواهد شد و در قیامت آن را مشاهده خواهیم کرد. «فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ. وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ» (زلزال: آیه 6 و 7)