فصل دوّم: آداب دعا كردن
فصل دوّم: آداب دعا كردن
باب يكم: بايستههاى پيش از دعا
1/ 1 وضو گرفتن
151. الإمام الحسن عليه السلام- أنَّهُ كانَ يَقولُ-: يَا ابنَ آدَمَ! مَن مِثلُكَ و قَد خَلّى رَبُّكَ بَينَهُ و بَينَكَ، مَتى شِئتَ أن تَدخُلَ إلَيهِ تَوَضَّأتَ و قُمتَ بَينَ يَدَيهِ، و لَم يَجعَل بَينَكَ و بَينَهُ حِجابا و لا بَوّابا، تَشكو إلَيهِ هُمومَكَ و فاقَتَكَ، و تَطلُبُ مِنهُ حَوائِجَكَ، و تَستَعينُهُ عَلى امورِكَ.
151. امام حسن عليه السلام مىفرمود: اى پسر آدم! كيست چون تو؟ پروردگارت فاصله ميان خود و تو را برداشته است تا هرگاه خواستى به حضورش برسى، وضو سازى و در برابرش بِايستى بىآن كه ميان تو و خود، هيچ حاجب و دربانى قرار دهد و از گرفتارىها و نيازت به او شِكوه كنى و نيازهايت را از او بخواهى و در كارهايت از او كمك بجويى.
رو به قبله
152. سنن النسائي عن امّ عبد الرحمن بن طارق بن علقمة: إنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه و آله كانَ إذا جاءَ مَكانا في دارِ يَعلَى استَقبَلَ القِبلَةَ و دَعا.[1]
152. سنن النسائى- به نقل از مادر عبد الرحمن بن طارق بن علقمه-: پيامبر صلى الله عليه و آله هرگاه به مكانى در خانه يَعلى[2] مىآمد، رو به قبله مىنمود و دعا مىكرد.
1/ 3 خواندن دو ركعت نماز (که در نماز و بعد نماز رو به قبله خواهد بود)
154. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: مَن تَوَضَّأَ فَأَحسَنَ الوُضوءَ ثُمَّ صَلّى رَكعَتَينِ، فَدَعا رَبَّهُ كانَت دَعوَتُهُ مُستَجابَةً؛ مُعَجَّلَةً أو مُؤَخَّرَةً.[3]
154. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هر كس وضو بگيرد و درست هم وضو بگيرد و سپس، دو ركعت نماز بگزارد و آنگاه، به درگاه پروردگارش دعا كند، دعايش، دير يا زود، مستجاب مىشود.
155. عنه صلى الله عليه و آله: يَقولُ اللّهُ تَعالى: مَن أحدَثَ و لَم يَتَوَضَّأ فَقَد جَفاني، و مَن أحدَثَ و تَوَضَّأَ و لَم يُصَلِّ رَكعَتَينِ و لَم يَدعُني فَقَد جَفاني، و مَن أحدَثَ و تَوَضَّأَ و صَلّى رَكعَتَينِ و دَعاني فَلَم اجِبهُ فيما يَسأَلُ عَن أمرِ دينِهِ و دُنياهُ فَقَد جَفَوتُهُ، و لَستُ بِرَبٍّ جافٍ.
155. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: خداى متعال مىفرمايد: «هر كس حَدَثى (آنچه موجب بطلان وضوست)، از او سر بزند و وضو نگيرد، به من جفا كرده است و هر كس حَدَثى از او سر بزند و وضو بگيرد، امّا دو ركعت نماز نگزارد و به درگاهم دعا نكند، باز به من جفا كرده است و هر كس حَدَثى از او سر بزند و وضو بگيرد و دو ركعت نماز بگزارد و به درگاهم دعا كند و من، خواهش او را در كار دين و دنيايش برآورده نسازم، من به او جفا كردهام، و من، خداوندى جفاكار نيستم.
1/ 4 گزاردن نمازى يا دادن صدقهاى با انجام دادن كار خيرى يا گفتن ذكرى
161. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: إذا أرَدتَ أن تَدعُوَ اللّهَ فَقَدِّم صَلاةً أو صَدَقَةً، أو خَيراً أو ذِكراً.[4]
161. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: هرگاه خواستى دعا كنى، پيش از آن، نمازى بخوان يا صدقهاى بده يا كار خيرى بكن يا ذكرى بگو.
باب دوم: آداب آغاز كردن دعا
2/ 1 آغاز كردن به نام خدا
162. رسول اللّه صلى الله عليه و آله: لا يُرَدُّ دُعاءٌ أوَّلُهُ: «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ».
162. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: دعايى كه با «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» ؛ به نام خداوند بخشنده مهربان» آغاز گردد، رد نمىشود.
2/ 2 ستايش و ثنا گفتن
169. الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ في كِتابِ عَلِيٍّ عليه السلام: إنَّ الثَّناءَ عَلَى اللّهِ وَ الصَّلاةَ عَلى رَسولِهِ قَبلَ المَسأَلَةِ، و إنَّ أحَدَكُم لَيَأتِي الرَّجُلَ يَطلُبُ الحاجَةَ فَيُحِبُّ أن يَقولَ لَهُ خَيرا قَبلَ أن يَسأَلَهُ حاجَتَهُ.
169. امام صادق عليه السلام: در كتاب على عليه السلام آمده است: «پيش از درخواست (دعا)، ثناى خدا گوييد و بر پيامبرش درود فرستيد. وقتى فردى از شما نزد مردى مىرود و حاجتى مىخواهد، آن مرد، دوست دارد كه پيش از درخواست حاجتش از او به نيكى ياد كند.
173. الدعاء المأثور و آدابه: إنَّ رَجُلًا قالَ لِجَعفَرٍ الصّادِقِ عليه السلام: عَلِّمني دُعاءً أرجو إجابَتَهُ.
قالَ: أكثِر مِن حَمدِ اللّهِ سُبحانَهُ، وَ ادعُهُ بِما شِئتَ.
فَقالَ الرَّجُلُ: و مَا الحَمدُ مِنَ الدُّعاءِ؟
فَقالَ: إنَّ جَميعَ مَن فِي الأَرضِ مِنَ المُسلِمينَ يَدعونَ لَيلَهُم و نَهارَهُم أن يَستَجيبَ لِلحامِدينَ، فَما ظَنُّكَ بِمَن يَشفَعُ لَهُ عِندَ اللّهِ جَميعُ المُسلِمينَ؟
قالَ: و كَيفَ ذلِكَ؟
قال: أ لَيسَ يَقولونَ في كُلِّ رَكعَةٍ يَركَعونَها: سَمِعَ اللّهُ لِمَن حَمِدَهُ؟ فَعَلَيكَ بِحَمدِ اللّهِ عز و جل يَستَجِبِ اللّهُ دُعاءَكَ.
173. الدعاء المأثور و آدابه: مردى به امام صادق عليه السلام گفت: مرا دعايى بياموز كه به اجابت آن، اميدوار باشم.
فرمود: «خداوند پاك را فراوان حمد كن. سپس، آنچه مىخواهى از او تقاضا نما».
مرد گفت: حمد، چه ربطى به دعا دارد؟
فرمود: «همه مسلمانانِ روى زمين، شب و روز دعا مىكنند كه خداوند، دعاى حمدگويان را اجابت كند. حال، چه گمان مىبَرَى درباره كسى كه همه مسلمانان، نزد خدا شفاعت او را مىكنند؟
گفت: چه طور شب و روز برايش دعا مىكنند؟
فرمود: «مگر نه اين است كه در هر ركعتى كه ركوع مىكنند، [هنگام بلند شدن] مىگويند:" خدا، دعاى كسى را كه حمدش مىكند، بپذيراد!"؟ پس، خداوند عز و جل را حمد كن تا خدا، دعايت را بپذيرد».
[1] سنن النسائي: ج 5 ص 213.
[2] در توضيح آن، آمده است كه علّت اين امر، آن است كه كعبه از آن مكان ديده مىشده است( حاشية السندى على سنن النسائى: ج 5 ص 213). شايد اين مكان، جايى بوده كه به محلّ استجابت دعا، معروف است( عون المعبود: ج 5 ص 340). مراد از يَعلى، يعلى بن اميّه است.
[3] مجمع الزوائد: ج 2 ص 233 ح 2431 .
[4] عوالي اللآلي: ج 1 ص 110 ح 16 عن ابن عمر.