شخصِ در حال مرگ و مُرده
شخصِ در حال مرگ و مُرده
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَا المَيِّتُ في قَبرِهِ إلّا يُشبِهُ الغَريقَ المُتَهَوِّبَ، (الهوبُ: البُعد. ) يَنتَظِرُ دَعوَةً مِن أبٍ أو امٍّ أو وَلَدٍ أو صَديقٍ ثِقَةٍ، فَإِذا لَحِقَتهُ كانَت أحَبَّ إلَيهِ مِنَ الدُّنيا و ما فيها.
و إنَّ اللّهَ عز و جل لَيُدخِلُ عَلی أهلِ القُبورِ مِن دُعاءِ أهلِ الوُدِّ أمثالَ الجِبالِ، و إنَّ هَدِيَّةَ الأَحياءِ لِلأَمواتِ الاستِغفارُ لَهُم، وَ الصَّدَقَةُ عَنهُم.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: مُرده در گور خود، بهسانِ شخص غرق شده و دور افتاده است. چشم به راه دعايی از جانب پدر يا مادر يا فرزند يا يك دوست صميمی است. هرگاه چنين دعايی به او برسد، برايش از دنيا و آنچه در دنياست، دوست داشتنیتر است.
خداوند عز و جل، بر اثر دعای عزيزان و دوستان، [بخششها و ثوابهايی] به اندازه كوهها بر اهل قبور وارد میكند، و هديه زندگان به مُردگان، آمرزشخواهی برای آنان و صدقه دادن از جانب ايشان است.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 4 ؛ حدیث 2805
كسانی كه نبايد برايشان آمرزش خواست
مشرك و كافر
عن إبراهيم بن أبي البلاد، عن بعض أصحابه: قالَ أبو عَبدِ اللّهِ عليه السلام: ما يَقولُ النّاسُ في قَولِ اللّهِ: «وَ ما كانَ اسْتِغْفارُ إِبْراهِيمَ لِأَبِيهِ إِلَّا عَنْ مَوْعِدَةٍ وَعَدَها إِيَّاهُ»؟ قُلتُ: يَقولونَ: إنَّ إبراهيمَ وَعَدَ أباهُ لِيَستَغفِرَ لَهُ.
قالَ: لَيسَ هُوَ هكَذا، إنَّ إبراهيمَ وَعَدَهُ أن يُسلِمَ فَاستَغفَرَ لَهُ، «فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ أَنَّهُ عَدُوٌّ لِلَّهِ تَبَرَّأَ مِنْهُ».
ابراهيم بن ابی البلاد، از يكی از يارانش: امام صادق عليه السلام فرمود: «مردم، در باره اين سخن خداوند: «و طلب آمرزش ابراهيم برای پدرش، جز برای وعدهای كه به او داده بود، نبود»، چه میگويند؟». گفت: میگويند كه ابراهيم عليه السلام به پدرش وعده داده بود كه برايش طلب آمرزش كند.
امام عليه السلام فرمود: «چنين نيست؛ بلكه ابراهيم عليه السلام به او وعده داد كه [اگر] مسلمان (موحّد) شود، برايش طلب آمرزش كند؛ «ولی چون برايش معلوم شد او دشمن خداست، از وی بيزاری جست ...»».
بحار الأنوار: ج 11 ص 88.
كسانی كه بايد از آنان، درخواست آمرزشخواهی كرد
پدر
عن إسماعيل بن الفضل الهاشمي: قُلتُ لِجَعفَرِ بنِ مُحَمَّدٍ عليه السلام: أخبِرني عَن يَعقوبَ عليه السلام لَمّا قالَ لَهُ بَنوهُ: «يا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا كُنَّا خاطِئِينَ* قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي» فَأَخَّرَ الاستِغفارَ لَهُم! و يوسُفَ عليه السلام لَمّا قالوا لَهُ: «تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنا وَ إِنْ كُنَّا لَخاطِئِينَ* قالَ لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ»! (يوسف: 91 و 92.)
قالَ: لِأَنَّ قَلبَ الشّابِّ أرَقُّ مِن قَلبِ الشَّيخِ، و كانَت جِنايَةُ وُلدِ يَعقوبَ عَلی يوسُفَ، و جِنايَتُهُم عَلی يَعقوبَ إنَّما كانَت بِجِنايَتِهِم عَلی يوسُفَ، فَبادَرَ يوسُفُ إلَی العَفوِ عَن حَقِّهِ، و أخَّرَ يَعقوبُ العَفوَ لِأَنَّ عَفوَهُ إنَّما كانَ عَن حَقِّ غَيرِهِ، فَأَخَّرَهُم إلَی السَّحَرِ لَيلَةَ الجُمُعَةِ.
اسماعيل بن فضل هاشمی: به امام صادق عليه السلام گفتم: بفرما كه چرا وقتی پسران يعقوب عليه السلام به او گفتند: «ای پدر! برای گناهان ما آمرزش بخواه، كه ما خطاكار بوديم، [يعقوب] گفت: به زودی، از پروردگارم برای شما آمرزش خواهم خواست» و آمرزشخواهی برای آنان را به تأخير افكند؛ ولی يوسف عليه السلام وقتی برادرانش به او گفتند: «به خدا سوگند كه خدا، تو را بر ما برتری داده است و ما خطاكار بوديم، گفت: امروز، بر شما سرزنشی نيست. خدا، شما را میآمرزد و او مهربانترينِ مهربانان است»؟
فرمود: «چون دل جوان، نازكتر از دل پيران است، و [ثانيا] جنايت فرزندان يعقوب عليه السلام [در اصل] بر يوسف عليه السلام بود و جنايتشان به يعقوب عليه السلام از آن رو بود كه به يوسف عليه السلام جنايت كردند. بنا بر اين، يوسف عليه السلام بیدرنگ، از حقّ خود گذشت كرد؛ ولی يعقوب عليه السلام بخشودن را به تأخير افكند، چون بخشودن او، در حقيقت، گذشت كردن از حقّ غير خود بود. لذا [آمرزشخواهی برای] آنان را تا سحرگاه شب جمعه به تأخير افكند.
بحار الأنوار: ج 12 ص 280.
كسانی كه پيامبر و اهل بيت او برايشان طلب آمرزش كردهاند
مسلمانان
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: اللّهُمَّ اغفِر لي و لِامَّتي، اللّهُمَّ اغفِر لي و لِامَّتي، أستَغفِرُ اللّهَ لي و لَكُم.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: بار خدايا! مرا و امّتم را بيامرز. بار خدايا! مرا و امّتم و را بيامرز. از خداوند، برای خودم و شما آمرزش میطلبم.
بحار الأنوار: ج 21 ص 212.
رسول اللّه صلی الله عليه و آله لِأَصحابِهِ: حَياتي خَيرٌ لَكُم، تُحَدِّثونَ و نُحَدِّثُ لَكُم، و مَماتي خَيرٌ لَكُم، تُعرَضُ عَلَيَّ أعمالُكُم، فَإِن رَأَيتُ حَسَنا جَميلًا حَمِدتُ اللّهَ عَلی ذلِكَ، و إن رَأَيتُ غَيرَ ذلِكَ استَغفَرتُ اللّهَ لَكُم.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله به يارانش: [هم] زندگی من برای شما خير [و بركت] است، [چون] با يكديگر، گفتگو میكنيم [و از سخنان من، بهرهمند میشويد] و [هم] مرگ من برای شما خير و [بركت] است؛ [زيرا] اعمال شما بر من عرضه میشود. اگر كردار نيكو و زيبايی ديدم، خداوند را بر آن، ستايش میگويم، و اگر جز آن ديدم، برايتان از خدا آمرزش میطلبم.
بحار الأنوار: ج 22 ص 551.
الإمام الهادي عليه السلام في آخِرِ خُطبَةٍ لَهُ: أستَغفِرُ اللّهَ لي و لَكُم، و لِجَميعِ المُسلِمينَ.
امام هادی عليه السلام در پايان يكی از سخنرانیهايش: از خداوند، برای خودم و شما و برای همه مسلمانان، طلب آمرزش میكنم.
الكافي: ج 5 ص 373.
زائران قبر حسين عليه السلام
الإمام الصادق عليه السلام: إنَّ فاطِمَةَ بِنتَ مُحَمَّدٍ صلی الله عليه و آله تَحضُرُ لِزُوّارِ قَبرِ ابنِهَا الحُسَينِ عليه السلام، فَتَستَغفِرُ لَهُم ذُنوبَهُم.
امام صادق عليه السلام: فاطمه دختر محمّد صلی الله عليه و آله نزد زائران قبر فرزندش حسين عليه السلام حاضر میشود و برای گناهانشان، طلب آمرزش میكند.
بحار الأنوار: ج 101 ص 55.
كسانی كه فرشتگان، برايشان آمرزش میخواهند
مؤمنان در زمين
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: أخبَرَني جَبرَئيلُ عليه السلام عَن رَبّي أنَّهُ قالَ: ما أمَرتُ أحَدا مِن مَلائِكَتي أن يَستَغفِروا لِأَحَدٍ مِن خَلقي، إلَا استَجَبتُ لَهُم فيهِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: جبرئيل عليه السلام از جانب پروردگارم به من خبر داد كه فرمود: «هيچ يك از فرشتگانم را فرمان ندادم كه برای كسی از آفريدگانم آمرزش بخواهد، مگر اين كه آمرزشخواهی آنان را در باره او پذيرفتم».
بحار الأنوار: ج 96 ص 253.
عن حمّاد عن الإمام الصادق عليه السلام: أنَّهُ سُئِلَ: هَلِ المَلائِكَةُ أكثَرُ، أم بَنو آدَمَ؟ فَقالَ: وَ الَّذي نَفسي بِيَدِهِ، لَعَدَدُ مَلائِكَةِ اللّهِ فِي السَّماواتِ أكثَرُ مِن عَدَدِ التُّرابِ فِي الأَرضِ، و ما فِي السَّماءِ مَوضِعُ قَدَمٍ إلّا و فيها مَلَكٌ يُسَبِّحُهُ و يُقَدِّسُهُ، و لا فِي الأَرضِ شَجَرَةٌ و لا مَدَرٌ إلّا و فيها مَلَكٌ مُوَكَّلٌ بِها، يَأتِي اللّهَ كُلَّ يَومٍ بِعَمَلِها، وَ اللّهُ أعلَمُ بِها. و ما مِنهُم أحَدٌ إلّا و يَتَقَرَّبُ كُلَّ يَومٍ إلَی اللّهِ بِوِلايَتِنا أهلَ البَيتِ، و يَستَغفِرُ لِمُحِبّينا، و يَلعَنُ أعداءَنا، و يَسأَلُ اللّهَ أن يُرسِلَ عَلَيهِمُ العَذابَ إرسالًا.
حمّاد: از امام صادق عليه السلام پرسيده شد: آيا فرشتگان بيشترند يا آدميان؟
فرمود: «سوگند به آن كه جانم دردست اوست، شمارِ فرشتگان خدا در آسمانها، بيشتر از شمارِ خاكها در زمين است. در آسمان، هيچ جای پايی نيست، مگر اين كه در آن، فرشتهای مشغول تسبيح و تقديس خداست، و در زمين، هيچ بوتهای و كلوخی نيست، مگر اين كه فرشتهای بر آن گماشته شده است و هر روز، كار آن را نزد خدا میبرد، و البته خدا، خود، به [كارِ] آن داناتر است. هيچ يك از فرشتگان نيست، مگر اين كه هر روز، با توسّل به ولايت ما خاندان، خود را به خدا نزديك میسازد و برای دوستداران ما، آمرزش میخواهد و بر دشمنانمان، لعنت میفرستد و از خدا درخواست میكند كه بر آنان، دمادم، عذاب بفرستد.
بحار الأنوار: ج 24 ص 210.
دانشجو
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن خَرَجَ مِن بَيتِهِ يَطلُبُ عِلما، شَيَّعَهُ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ يَستَغفِرونَ لَهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر كس در جستجوی دانشی از خانه خويش بيرون رود، هفتاد هزار فرشته، او را مشايعت میكنند و برايش آمرزش میطلبند.
الأمالي للطوسي: ص 182.
مؤذّن
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: ألا و إنَّ المُؤَذِّنَ إذا قالَ: «أشهَدُ أن لا إلهَ إلَا اللّهُ» صَلّی عَلَيهِ سَبعونَ ألفَ مَلَكٍ، و يَستَغفِرونَ لَهُ، و كانَ يَومَ القِيامَةِ في ظِلِّ العَرشِ، حَتّی يَفرُغَ اللّهُ مِن حِسابِ الخَلائِقِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: آگاه باشيد كه مؤذّن، هرگاه بگويد: «گواهی میدهم كه معبودی جز خدا نيست»، هفتاد هزار فرشته بر او درود میفرستند و برايش آمرزش میخواهند و روز قيامت، در سايه عرش باشد تا آن كه خداوند، حسابرسی مردمان را به پايان بَرَد.
بحار الأنوار: ج 84 ص 130.
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّ المَلائِكَةَ إذا سَمِعُوا الأَذانَ مِن أهلِ الأَرضِ قالوا: هذِهِ أصواتُ امَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله عليه و آله بِتَوحيدِ اللّهِ عز و جل، و يَستَغفِرونَ لِامَّةِ مُحَمَّدٍ صلی الله عليه و آله حَتّی يَفرُغوا مِن تِلكَ الصَّلاةِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: فرشتگان، هرگاه بانك اذان را از مردم زمين بشنوند، میگويند: «اينها بانگهای امّت محمّد صلی الله عليه و آله در توحيد خداوند عز و جل است. و برای امّت محمّد صلی الله عليه و آله آمرزش میطلبند تا آنگاه كه از آن نماز، فراغت يابند.
من لا يحضره الفقيه: ج 1 ص 286.
خادم مسجد
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن أسرَجَ في مَسجِدٍ مِن مَساجِدِ اللّهِ سِراجا، لَم تَزَلِ المَلائِكَةُ و حَمَلَةُ العَرشِ يَستَغفِرونَ لَهُ، ما دامَ فِي المَسجِدِ ضَوءٌ مِن ذلِكَ السِّراجِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر كس در مسجدی از مسجدهای خدا چراغی بيفروزد، تا زمانی كه پرتوی از آن چراغ در مسجد است، فرشتگان و حاملان عرش، پيوسته برايش طلب آمرزش میكنند.
بحار الأنوار: ج 84 ص 15.
هر مسلمانی كه ماه رمضان را درك كند
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إذا دَخَلَ شَهرُ رَمَضانَ، أمَرَ اللّهُ حَمَلَةَ العَرشِ أن يَكُفّوا عَنِ التَّسبيحِ، و يَستَغفِروا لِامَّةِ مُحَمَّدٍ وَ المُؤمِنينَ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: چون ماه رمضان فرا رسد، خداوند به حاملان عرش دستور میدهد كه از تسبيح گويی، باز ايستند و به آمرزشخواهی برای امّت محمّد و مؤمنان بپردازند.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 4 ؛ حدیث 2845
نمازگزار
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: لا يَزالُ العَبدُ في صَلاةٍ ما كانَ في مُصَلّاهُ يَنتَظِرُ الصَّلاةَ، و تَقولُ المَلائِكَةُ: «اللّهُمَّ اغفِر لَهُ، اللّهُمَّ ارحَمهُ»، حَتّی يَنصَرِفَ أو يُحدِثَ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: بنده، تا زمانی كه در نمازگاهش منتظر نماز باشد، در حال نماز است و فرشتگان میگويند: «بار خدايا! او را بيامرز، بار خدايا! بر او رحمت آور» تا آن كه نمازگاهش را ترك كند يا حَدَثی از او سر بزند.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 4 ؛ حدیث 2850
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّ العَبدَ إذا جَلَسَ في مُصَلّاهُ بَعدَ الصَّلاةِ، صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ، و صَلاتُهُم عَلَيهِ: اللّهُمَّ اغفِر لَهُ، اللّهُمَّ ارحَمهُ. و إن جَلَسَ يَنتَظِرُ الصَّلاةَ صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ، و صَلاتُهُم عَلَيهِ: اللّهُمَّ اغفِر لَهُ، اللّهُمَّ ارحَمهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: بنده، هرگاه بعد از نماز در جانمازش بنشيند، فرشتگان بر او درود میفرستند و درودشان بر او: «بار خدايا! او را بيامرز. بار خدايا! بر او رحمت آور» است. اگر هم منتظر نماز بنشيند، باز فرشتگان بر او درود میفرستند، و درودشان بر او «بار خدايا! او را بيامرز؛ بار خدايا! بر او رحمت آور» است.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 4 ؛ حدیث 2851
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن صَلَّی الفَجرَ ثُمَّ جَلَسَ في مُصَلّاهُ، صَلَّت عَلَيهِ المَلائِكَةُ. و صَلاتُهُم عَلَيهِ: اللّهُمَّ اغفِر لَهُ، اللّهُمَّ ارحَمهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر كس بعد از خواندن نماز صبح، در جانمازش بنشيند، فرشتگان بر او درود میفرستند، و درودشان بر او: «بار خدايا! او را بيامرز؛ بار خدايا! بر او رحمت آور» است.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 4 ؛ حدیث 2852