فصل دوم: تشويق به حمدگويی
فصل دوم: تشويق به حمدگويی
بهترين ستاينده و بهترين ستوده
الإمام الصادق عليه السلام: مَن أحَبَّ بَقاءَ الظّالِمينَ فَقَد أحَبَّ أن يُعصَی اللّهُ، إنَّ اللّهَ تَعالی حَمِدَ نَفسَهُ علی هَلاک الظّالِمينَ، فَقالَ: «فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ».
امام صادق عليه السلام: هر که بقای ستمگران را دوست بدارد، در واقع، دوست داشته که خداوند، نافرمانی شود؛ [چرا که] خدای متعال، خويشتن را بر نابود کردن ستمگران، ستايش گفته و فرموده است: «پس ريشه آن گروهی که ستم کردند، برکنْده شد. و ستايش، خدای را که پروردگار جهانيان است». (ما داخل نماز خدا را به خاطر نابود کردن ظالمین حمد می گوییم)
بحار الأنوار: ج 70 ص 304
سزاوارترين کس به ستايش
الإمام عليّ عليه السلام: لا يَحمَد حامِدٌ إلّا رَبَّهُ، و لا يَلُم لائِمٌ إلّا نَفسَهُ.
امام علی عليه السلام: هيچ ستايندهای ستايش نمیکند، مگر خداوند خويش را، و هيچ نکوهندهای نکوهش نمیکند، مگر خويشتن را.
بحار الأنوار: ج 32 ص 11
محبوبترين چيزها نزد خدا
رسول الله صلی الله عليه و آله: لَيسَ شَيءٌ أحَبَّ إلَيهِ الحَمدُ مِنَ اللّهِ تَعالی، و لِذلِک أثنی عَلی نِفسِهِ فَقالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ».
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هيچ چيز نزد خداوند متعال، دوستداشتنیتر از ستايش نيست. از همين رو، خود، خويشتن را ستوده و فرموده است: «ستايش، خدای را».
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 2 ؛ حدیث 1071
رسول الله صلی الله عليه و آله: ما أحَدٌ أحَبُّ إلَيهِ الحَمدُ مِنَ اللّهِ عز و جل.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هيچ کس به اندازه خداوند عز و جل دوستدارِ ستايش نيست.
بحار الأنوار: ج 68 ص 92.
پُرکننده ترازوی اعمال
رسول الله صلی الله عليه و آله: التَّسبيحُ نِصفُ الميزانِ، وَ الحَمدُ يَملَؤُهُ، وَ التَّکبيرُ يَملَأُ ما بَينَ السَّماءِ وَ الأَرضِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: تسبيح، نيمی از ترازو [ی اعمال] است، و حمد آن را پر میکند، و تکبير از آسمان تا زمين را آکنده میسازد.
بحار الأنوار: ج 93 ص 175
نيايش بهشتيان
الإمام عليّ عليه السلام فِي الحِکمِ المَنسوبَةِ إلَيهِ: مِن شَرَفِ هذِهِ الکلِمَةِ و هِيَ الحَمدُ للّهِ أنَّ اللّهَ تَعالی جَعَلَها فاتِحَةَ کتابِهِ، و جَعَلَها خاتِمَةَ دَعوی أهلِ جَنَّتِهِ؛ فَقالَ: «وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ».
امام علی عليه السلام در حکمتهای منسوب به ايشان: از ارجمندی اين سخن يعنی «ستايش، خدای را» است که خداوند متعالی آن را آغاز کتابش، و پايان نيايش بهشتيانش قرار داده است، و میفرمايد: «و پايان نيايش آنان، اين است که: «ستايش، خدای را که پروردگار جهانيان است»».
شرح نهج البلاغة: ج 20 ص 347
بهای هر نعمتی
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: الحَمدُ للّهِ ثَمَنُ کلِّ نِعمَةٍ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: ستايش خدا، بهای هر نعمتی است.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 2 ؛ حدیث 1088
برتر از نعمت
رسول الله صلی الله عليه و آله: ما أنعَمَ اللّهُ عَلی عَبدٍ فَحَمِدَ اللّهَ عَلَيها، إلّا کانَ ذلِک الحَمدُ أفضَلَ مِن تِلک النِّعمَةِ و إن عَظُمَت.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: خداوند به هر بندهای نعمتی دهد و او خدا را بر آن نعمتْ سپاس گويد، آن سپاس، برتر از خود آن نعمت است؛ هر چند آن نعمت، بزرگ باشد.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 2 ؛ حدیث 1090
ستايشِ بسيار گفتن
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إنَّ أفضَلَ عِبادِ اللّهِ يَومَ القِيامَةِ الحَمّادونَ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: برترين بندگان خدا در روز رستاخيز، ستايشگراناند.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 2 ؛ حدیث 1096
رسول الله صلی الله عليه و آله: يُحشَرُ النّاسُ يَومَ القِيامَةِ في صَعيدٍ واحِدٍ فَيُسمِعُهُمُ الدّاعي و تُبعِدُهُمُ البَصَرُ، ثُمَّ يَقومُ مُنادٍ فَيُنادي يَقولُ: سَيَعلَمُ أهلُ الجَمعِ اليَومَ مَن أولی بِالکرَمِ. فَيَقولُ: أينَ الَّذينَ يَحمَدونَ اللّهَ فِي السَّرّاءِ وَ الضَّرّاءِ؟ فَيَقومونَ و هُم قَليلونَ فَيَدخُلونَ الجَنَّةَ بِغَيرِ حِسابٍ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: در روز رستاخيز، مردمان در بيابانی يکدست گردآورده میشوند، آن سان که صدا و نگاه به همه آنها میرسد. آنگاه، بانگ دهندهای بر میخيزد و بانگ میزند و میگويد: «به زودی، امروز اهل محشر پی خواهند برد که چه کسی به گراميداشت سزاوارتر است». سپس میگويد: «کجايند آنان که در خوشی و ناخوشی، خداوند را سپاس و ستايش میگفتند؟».
پس ستايشگران که شمارشان اندک است، برمیخيزند و بی حسابرسی، به بهشت میروند.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 2 ؛ حدیث 1097
فصل سوم: برکتهای حمد گفتن
پايداری نعمت
الإمام الصادق عليه السلام لِسُفيانَ الثَّورِيِّ: يا سُفيانُ، إذا أنعَمَ اللّهُ عَلَيک بِنِعمَةٍ فَأَحبَبتَ بَقاءَها و دَوامَها فَأَکثِر مِنَ الحَمدِ وَ الشُّکرِ عَلَيها؛ فَإِنَّ اللّهَ عز و جل قالَ في کتابِهِ: «لَئِنْ شَکرْتُمْ لَأَزِيدَنَّکمْ» (إبراهيم: 7).
امام صادق عليه السلام به سفيان ثوری: ای سفيان! هرگاه خداوند عز و جل نعمتی به تو ارزانی داشت و دوست داشتی که آن نعمت، باقی و پايدار بماند، خداوند را بر آن نعمت، بسيار ستايش و سپاس بگو؛ زيرا خداوند عز و جل در کتابش فرموده است: «اگر سپاسگزاری کنيد، بر نعمت شما بيفزايم».
بحار الأنوار: ج 78 ص 200
کامل شدن نعمت
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: إذا قالَ العَبدُ: ... «الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ» قالَ اللّهُ جَلَّ جَلالُهُ: حَمِدَني عَبدي و عَلِمَ أنَّ النِّعَمَ الَّتي لَهُ مِن عِندي، و أنَّ البَلايَا الَّتي دَفَعتُ عَنهُ فَبِطَولي، اشهِدُکم أنّي اضيفُ لَهُ إلی نِعَمِ الدُّنيا نِعَمَ الآخِرَةِ، و أدفَعُ عَنهُ بَلايَا الآخِرَةِ کما دَفَعتُ عَنهُ بَلايَا الدُّنيا. (الطَّول: الفضل و القدرة)
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هرگاه بنده بگويد: ... «سپاس و ستايش، خدای را که پروردگار جهانيان است»، خداوند عز و جل میفرمايد: «بندهام مرا ستود و دانست که
نعمتهايی که نزد اوست، از جانب من است و بلاهايی که از او دور کردهام، به لطف من است. شما را گواه میگيرم که نعمتهای آخرت را نيز بر نعمتهای دنيای او بيفزايم، و همچنان که بلاهای دنيا را از او دور کردهام، بلاهای آخرت را نيز از او دور گردانم».
بحار الأنوار: ج 92 ص 226.
الإمام الصادق عليه السلام: ما أنعَمَ اللّهُ عَلی عَبدٍ مِن نِعمَةٍ فَعَرَفَها بِقَلبِهِ، و حَمِدَ اللّهَ ظاهِرا بِلِسانِهِ، فَتَمَّ کلامُهُ؛ حَتّی يُؤمَرَ لَهُ بِالمَزيدِ.
امام صادق عليه السلام: هر بندهای که خداوند نعمتی به او عطا کند و او در دل خويش آن نعمت را [از او] بشناسد و به زبانش آشکارا خدا را سپاس و ستايش بگويد، به محض آن که سخنش به پايان رسد، دستور داده میشود که بر نعمتش افزوده گردد.
بحار الأنوار: ج 71 ص 40
پذيرفته شدن دعا
الدعاء المأثور: رُوِيَ أَنَّ رَجُلًا قالَ لِجَعفَرٍ الصّادِقِ عليه السلام: عَلِّمني دُعاءً أرجو إجابَتَهُ. قال: أکثِر مِن حَمدِ اللّهِ سُبحانَهُ، وَ ادعُهُ بِما شِئتَ.
فَقالَ الرَّجُلُ: و مَا الحَمدُ مِنَ الدُّعاءِ؟ فَقالَ: إنَّ جَميعَ مَن فِي الأَرضِ مِنَ المُسلِمينَ يَدعونَ لَيلَهُم و نَهارَهُم أن يَستَجيبَ لِلحامِدينَ، فَما ظَنُّک بِمَن يَشفَعُ لَهُ عِندَ اللّهِ جَميعُ المُسلِمينَ؟
قالَ: و کيفَ ذلِک؟ قال: أ لَيسَ يَقولونَ في کلِّ رَکعَةٍ يَرکعونَها: سَمِعَ اللّهُ لِمَن حَمِدَهُ؟ فَعَلَيک بِحَمدِ اللّهِ عز و جل يَستَجِبِ اللّهُ دُعاءَک.
الدعاء المأثور: روايت شده است که مردی به امام صادق عليه السلام گفت: دعايی به من بياموزيد که به اجابت آن اميدوار باشم. فرمود: «نخست، خداوند را که منزّه است ستايشِ بسيار بگو و [سپس] آنچه میخواهی، دعا کن».
مرد گفت: ستايش، چه ربطی به دعا دارد؟ فرمود: «همه مسلمانان روی زمين، شب و روز دعا میکنند که دعای ستايشگران، پذيرفته شود. حال، چه خيال میکنی در باره کسی که همه مسلمانان، نزد خداوند برای او شفاعت میکنند؟».
مرد گفت: اين [دعا و شفاعت]، چگونه است؟ فرمود: «مگر نه اين است که در هر رکعتی که رکوع به جا میآورند [و بلند میشوند]، میگويند:" خدا دعای هر کسی را که ستايش او میکند، بپذيرد"؟ پس خداوند عز و جل را بستای تا [مشمول اين دعا شوی و] خدا دعای تو را مستجاب کند».
الدعاء المأثور و آدابه: ص 48.
درختکاری در بهشت
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن قالَ: «الحَمدُ للّهِ» غَرَسَ اللّهُ لَهُ بِها شَجَرَةً فِي الجَنَّةِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر کس بگويد: «ستايش، خدای را»، خداوند به سبب آن، يک درخت در بهشت برای او میکارد.
بحار الأنوار: ج 93 ص 168
فصل چهارم: اوقات حمدگويی خدا
بامداد و شامگاه
الإمام عليّ عليه السلام: کانَ النَّبِيُّ صلی الله عليه و آله في کلِّ يَومٍ إذا أصبَحَ و طَلَعَتِ الشَّمسُ يَقولُ: «الحَمدُ للّهِ رَبِّ العالَمينَ کثيرا طَيِّبا عَلی کلِّ حالٍ» يَقولُها ثَلاثَمِائَةٍ و سِتّينَ مَرَّةً شُکرا.
امام علی عليه السلام: پيامبر صلی الله عليه و آله هر روز، چون صبح میشد و خورشيد طلوع میکرد، میفرمود: «سپاس و ستايش، خدايی را که پروردگار جهانيان است؛ ستايشی بسيار و پاک و در همه حال». [اين را] سيصد و شصت مرتبه، از سرِ شکرگزاری میگفت.
بحار الأنوار: ج 93 ص 216
هنگام برخوردار شدن از نعمتی
رسول الله صلی الله عليه و آله: مَن تَظاهَرَت عَلَيهِ النِّعَمُ فَليَقُل: الحَمدُ للّهِ رَبِّ العالَمينَ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: به هر کس پياپی نعمت داده شد، بگويد: «سپاس و ستايش، خدای را که پروردگار جهانيان است».
بحار الأنوار: ج 93 ص 186.
الإمام زين العابدين عليه السلام: أحسِن صُحبَةَ نِعمَةِ اللّهِ بِحَمدِ اللّهِ عَلَيها عَلی کلِّ حالٍ.
امام زين العابدين عليه السلام: با ستايش هميشگی خداوند بر نعمتش، همنشين خوبی برای نعمتهايش باش.
بحار الأنوار: ج 74 ص 16.
الإمام الصادق عليه السلام لِسُفيانَ الثَّورِيِّ: يا سُفيانُ، إذا جاءَک ما تُحِبُّ فأَکثِر مِنَ «الحَمدُ للّهِ»، و إذا جاءَک ما تَکرَهُ فأَکثِر مِن «لا حَولَ و لا قُوَّةَ إلّا بَاللّهِ»، و إذَا استَبطَأتَ الرِّزقَ فَأَکثِر مِنَ الاستِغفارِ.
امام صادق عليه السلام به سفيان ثوری: ای سفيان! هرگاه چيزی به تو رسيد که دوست داری، بسيار بگو: «خدای را سپاس»، و هرگاه چيزی به تو رسيد که ناخوش میداری، بسيار بگو: «هيچ نيرو و توانی نيست، مگر به مدد خدا»، و هرگاه در رسيدنِ روزی کندی ديدی، زياد استغفار کن.
بحار الأنوار: ج 99 ص 198
بر خویها و کردارهای نيک
رسول اللّه صلی الله عليه و آله: مَن لَم يَحمَدِ اللّهَ عَلی ما عَمِلَ مِن عَمَلٍ صالِحٍ و حَمِدَ نَفسَهُ، قَلَّ شُکرُهُ و حَبَطَ عَمَلُهُ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هر کس بر هر کار نيکی که میکند، خدای را حمد و سپاس نگويد و خويشتن را بستايد، ناسپاسی کرده است و آن کارش بر باد میرود.
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 2 ؛ حدیث 1136
رسول الله صلی الله عليه و آله: إنَّ لِلشَّيطانِ لَمَّةً بِابنِ آدَمَ و لِلمَلَک لَمَّةً، فَأَمّا لَمَّةُ الشَّيطانِ فَايعادٌ بِالشَّرِّ و تَکذيبٌ بِالحَقِّ، و أمّا لَمَّةُ المَلَک فَإِيعادٌ بِالخَيرِ و تَصديقٌ بِالحَقِّ، فَمَن وَجَدَ ذلِک فَليَعلَم أنَّهُ مِنَ اللّهِ فَليَحمَدِ اللّهَ، و مَن وَجَدَ الاخری فَليَتَعَوَّذ بِاللّهِ مِنَ الشَّيطانِ.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله: هم شيطان به آدمی القا میکند و هم فرشته؛ القای شيطان، وعده بد دادن است و تکذيب حق، ولی القای فرشته، وعده نيک دادن است و تصديق حقّ. پس هر کس اين [القای فرشتگانی] را در خود يافت، بداند که از جانب خداست و خدا را سپاس بگويد، و هر کس آن [القای شيطانی] را احساس کرد، از شيطان به خدا پناه ببَرَد. (یکی از القائات شیطان این است که خدا گناه تو را نمی بخشد، پس چرا نماز بخوانی)
محمدی ری شهری ؛ نهج الذکر ، ج 2 ؛ حدیث 1137