شیوههای شناختی برانگیزنده نماز 2 تعدادی از شیوههای شناختی
شیوههای شناختی برانگیزنده نماز 2
تعدادی از شیوههای شناختی برانگیزنده نماز که متناسب با سن نوجوان است عبارتند از:
۱. آموزش شناخت خدا و میزان تاثیر خدا در نظام هستی و سرنوشت وی.
۲. معرفی نعمت ها و لطف های خدا در قالب کتاب، کلیپ و..
۳. آموزش تکمیلی احکام و آداب نماز.
۴. پاسخ به سوالات و شبهات درباره نماز.
۵. قرار دادن مباحث نماز در متون درسی مثل ادبیات، علوم اجتماعی و انشاء.
۶. تهیه معما و مسابقات مثل مسابقه خاطره نویسی از نماز.
۷. استفاده از داستانهای جذاب از نماز امامان عالمان شهیدان.
۸. بیان آثار و فواید دنیایی و آخرتی نماز.
۹. محور بودن نماز در هنگام اذان در مدرسه و در اردوهای زیارتی سیاحتی.
۱۰. آموزش معانی جملات نماز.
۱۱. بیان آیات روایات مربوط به اهمیت و آثار نماز.
(خلاصه صفحه ۲۷۷ تا ۲۷۹)
شیوههای شناختی برانگیزنده نماز 3
تعدادی از شیوههای شناختی برانگیزنده نماز که متناسب با سن جوان است عبارتند از:
۱. بالا بردن سطح شناخت از خدا و میزان تاثیر خداوند در نظام هستی.
۲. بیان نعمت ها و الطاف الهی با استفاده از ابزار هنر مثل داستان ، فیلم قصه ، شعر و...
۳. بیان آثار و فواید نماز ، به خصوص در متون درسی مثل ادبیات فارسی ، علوم اجتماعی و انشا.
۴. برگزاری مسابقه احکام، معما و خاطره نویسی نماز مثلاً «اولین نمازی که خواندم»
۵. نمایش فیلم های آموزشی احکام و آداب نماز ، وضو ، تیمم و غسل.
۶. معرفی و شناخت حالات عبادی امامان و نماز علما و شهدا با فیلم داستان شعر و...
۷. دعوت و تشویق به خواندن رساله و استفتائات مراجع در موضوع نماز.
۸. برگزاری اردوهای سیاحتی و زیارتی به عنوان نماز و زیارت به مکانهای مقدس مثل مشهد ، قم و...
۹. تشکیل جلسات بحث و گفتگو درباره چرایی و چگونگی و آثار و برکات نماز و پاسخ به سوالات و شبهات نماز.
۱۰. آموزش توجه به خدا و حضور قلب در نماز.
۱۱. تقویت ایمان به معاد و قیامت و رابطه آن با نماز.
۱۲. تبیین نماز به عنوان وسیله ارتباط با منبع علم، قدرت، ثروت ، لذت و زیبایی بی نهایت.
۱۳. توجه دادن به ضعیف و ناتوان بودن انسان در مشکلات و نقش نماز در یاری و استمداد از خدا.
۱۴. تشریح نقش نماز در موفقیت انسان های موفق در علم و زندگی مثل دکتر حسابی ، ابوعلی سینا، شهید شهریاری شهید چمران و...
۱۵. آموزش گروهی و کارگاهی اقامه بهترین نماز و مسابقه «نماز زیبا» با زیبا خوانی نماز و رعایت آداب ظاهری نماز
(صفحه ۲۸۶ تا ۲۸۸ و صفحه ۲۷۷ تا ۲۷۹)
شیوههای شناختی بازدارنده نماز 1
شیوههای شناختی بازدارنده نماز راهکارهای فکری است که فرد را از طریق تغییر یا ایجاد شناخت غلط، از نماز خواندن باز می دارد.
تعدادی از این شیوهها که متناسب با سن کودک و نوجوان است عبارتند از:
۱. تندخویی و سخت گیری در آموزش.
۲. طولانی شدن مدت آموزش (که فراتر از توان و حوصله نوجوان باشد)
۳. آموزش فشرده و سریع و فراتر از حوصله کودک.
۴. انتظار یادگیری همه جزئیات.
۵. آموزش حجم زیادی از احکام و آداب و قرائت نماز.
۶. تعدد مربیان و ناهماهنگی آنها در آموزش. (مثلاً معلم به گونهای و والدین به گونهای دیگر آموزش دهند)
۷. آموزش های پیچیده و سخت درباره نماز.
(صفحه ۲۶۹ تا ۲۷۱ و صفحه ۲۸۰)
شیوههای شناختی بازدارنده نماز 2
تعدادی از شیوههای شناختی بازدارنده نماز که متناسب با سن جوان است عبارتند از:
۱. آموزش های تکراری مربوط به نماز.
۲. آموزش های فشرده و سریع و طبقاتی و طولانی مدت در یک جلسه.
۳. صمیمی نبودن مربی نماز با جوان .
۴. آگاهی نداشتن مربی نسبت به سوالات و پرسشهای جوان درباره فلسفه و چرایی نماز یا شرایط و احکام آن.
۵. سخت گیری در آموزش [در ابتدای آموزش فقط روی واجبات تاکید شود و نسبت به انجام مستحبات و مکروهات هیچ اجباری نباشد]
(صفحه ۲۸۸ و ۲۸۹)
شیوههای عاطفی وادارنده نماز
شیوه های «عاطفی وادارنده» راهکارهای رفتاری است که با ایجاد یا افزایش سطح انگیزه آدمی را به سمت نماز خواندن هدایت می کند و او را به نماز وا میدارد.
تعدادی از این شیوه ها که متناسب با سن کودک و نوجوان است عبارتند از:
۱. آشکار ساختن محبت خدا نسبت به کودک مثلاً «خدا تو را دوست دارد. خدا آدمهای نمازخوان را بسیار دوست دارد. با نماز خداوند از تو راضی است. نماز عزت و ارزش تو را نزد خدا زیاد میکند.»
۲. تعریف و تمجید و پذیرایی ویژه از کودکان در مسجد.
۳. آفرین گفتن و تعریف کردن از کودک به دلیل نماز.
۴. قرار دادن جایزه برای یادگیری وضو، تیمم، غسل، نماز و همچنین اقامه نماز در اول وقت.
۵. چشم پوشی از لغزش های کودک به دلیل توجه او به نماز و ترک تنبیه هنگام فرا رسیدن نماز. (مثلاً بگوید به خاطر اینکه وقت نماز رسید من دیگر تو رو تنبیه نمی کنم)
۶. تشکیل گروههای هنری در مورد نماز از کودکان و نوجوانان مثل گروه سرود، تئاتر، عکاسی، نمایشنامه و خطاطی و ....
۷. بیان خاطرات شیرین خود از نماز و بیان داستان هایی از افراد نمازگزار به عنوان دوست داشتنی ترین آدم ها.
۸. مسابقه و جایزه برای هر که بهتر وضو، تیمم و نماز بخواند.
۹. تشویق به دوستی و رفاقت با افراد اهل نماز.
۱۰. استقبال باشکوه با عطر و گلاب از کودکان و نوجوانان نمازگزار در مسجد و نمازخانه ها.
۱۱. نصب احادیث مربوط به نماز و ترجمه آن در مدارس و اتاق محل سکونت.
۱۲. بیان اینکه بهترین آدم ها نزد خدا و در جامعه نمازگزاران هستند.
(صفحه ۲۷۱ تا ۲۷۳ و صفحه ۲۸۱)
شیوههای انگیزشی معارض نماز 1
شیوه های انگیزشی معارض یعنی انگیزهی دیگری که باعث تضعیف انگیزه نماز خواندن میشود. برای دعوت دیگران به نماز بایست این انگیزه های معارض را حذف یا تضعیف نمود.
برخی از شیوه های انگیزشی معارض برای کودکان و نوجوانان عبارتند از:
۱. اعمال فشار و زور برای نماز خواندن در موقعیتی که کودک جذب به چیز دیگری مثل اسباببازی، تلویزیون یا بازی با دیگران است.
۲. سرزنش یا تنبیه کودک به خاطر تاخیر انداختن یا ترک نماز، به خصوص در حضور دیگران.
۳. دوستی با افراد و خانواده های بی توجه به نماز.
۴. تندخوی و رفتار خشن در دعوت به نماز.
۵. سختگیری در چگونگی نماز خواندن فرزندان.
۶. پخش برنامه های جذاب از تلویزیون در زمان اقامه نماز اول وقت.
۷. خاموش کردن تلویزیون یا تنبیه بدنی در صورت بیتوجهی کودک و نوجوان به نماز.
۸. دوستی و معاشرت با خانواده های بی توجه به نماز.
۹. در اختیار گذاشتن ابزاری که زمینه گناه را ایجاد میکند مثل ماهواره ، تلفن همراه و ... [در صورت اضطرار بایستی با نظارت کامل باشد]
(صفحه ۲۷۳ و ۲۷۴ و ۲۸۲)
شیوههای انگیزشی معارض نماز 2
برخی از شیوه های انگیزشی معارض نماز برای جوان عبارتند از:
۱. غرق شدن در گناه.
۲. سرزنش های مکرر جوان به خاطر کوتاهی در نماز.
۳. احساس بی نیازی به نماز [قبول دارد که به خدا نیاز دارد اما به نماز نه]
۴. ترویج فرهنگ رفاه و خوشگذرانی به عنوان هدف زندگی.
۵. دوستی و معاشرت با افراد بی توجه به نماز و بی اعتنا به دین.
(صفحه ۲۹۱)
شیوههای رفتاری صحیح در دعوت به نماز 1
شیوه های رفتاری صحیح در دعوت به نماز رفتارهایی هست که شخص را به سوی نماز دعوت می کند بدون آنکه مستقیم از نظر شناختی و انگیزشی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
برخی از شیوههای رفتاری صحیح برای کودکان و نوجوانان عبارتند از:
۱. خرید خوراکی یا... برای کودک در مسیر بازگشت از مسجد.
۲. برپایی نماز جماعت در خانه.
۳. برگزاری نماز جماعت مختصر و کوتاه.
۴. مشارکت دادن کودک در مسجد مثل اذان گفتن، مکبر بودن، کفشداری کردن، پهن کردن سجاده ها، نظافت مسجد و پذیرایی از نمازگزاران مثل پخش قندِ چای ، شیرینی و...
۵. کودک را با خود به مسجد بردن.
۶. گذشتن از خطاهای کودک که مقارن با نماز انجام می دهد
۷. پوشاندن لباس نو ، تمیز به هنگام نماز به کودک.
۸. برگزاری جشن تکلیف با تشریفات شورانگیز و خاطره ساز.
۹. ادای احترام و محبت به نمازگزاران در حضور کودک.
۱۰. همراهی پدر یا مادر در نماز جماعت مدرسه یا مسجد.
۱۱. محبت عملی به کودک و نوجوان نمازگزار مثل دست دادن ، سلام کردن، لبخند زدن و گوش دادن با رغبت به سخنان او، تعریف از خوبی های او و احترام به شخصیت او در میان جمع.
(صفحه ۲۷۵ و ۲۷۶ و ۲۸۴)
شیوههای رفتاری صحیح در دعوت به نماز 2
برخی از شیوههای رفتاری صحیح دعوت به نماز برای جوانان عبارتند از:
۱. گذشتن از برخی خطاهای جوان به خاطر تقارن آن خطا با وقت نماز یا به علت اقامه نماز او.
۲. برخورد صحیح والدین نماز خوان با سرکشی بد اخلاقی های جوان.
۳. دعوت به گفتن اذان و خواندن دعا و تعقیبات نماز از جوانان خسته صدا در نماز جماعت.
۴. دیدن رفاقت نمازگزاران با یکدیگر و کمک و غمخواری آنها نسبت به هم.
(صفحه ۲۹۲)
شیوههای رفتاری غلط در دعوت به نماز 1
برخی شیوههای رفتاری غلط در دعوت به نماز برای کودکان و نوجوانان
۱. اجبار به نماز در حال احساس خستگی و بی حوصلگی کودک و نوجوان.
۲. به تاخیر انداختن نماز پدر و مادر بدون عذر روشن. (اگر نمازمان عقب افتاد علت آن را برای کودک توضیح دهیم)
۳. سختگیری در انجام آداب و مستحبات و واجبات نماز.
۴. اقامه نماز جماعت به صورت طولانی و خسته کننده.
۵. سختگیری در انجام حرکات و افعال نماز ، مثلاً فقط به مُهر نگاه کن ، با انگشتان بازی نکن ، قنوت را ترک نکن و... [مستحبات و مکروهات نماز را به مرور زمان آموزش دهیم و ازهاری برای انجام آنها نداشته باشیم]
۶. سختگیری در مکان و زمان انجام نماز. مثلاً حتماً در مسجد باشد و یا در اول وقت.
۷. با تندی و عصبانیت بیدار کردن از خواب برای نماز.
۸. رفاقت کودک و نوجوان با دوستان بی نماز.
۹. ارتکاب گناه پدر و مادر و مربی که اهل نماز هستند در حضور کودک و نوجوان.
(صفحه ۲۷۶ و ۲۸۶)
شیوههای رفتاری غلط در دعوت به نماز 2
برخی شیوههای رفتاری غلط در دعوت به نماز برای جوانان:
۱. دوستی و معاشرت والدین نمازگزار با بی نماز.
۲. شتاب زده یا با بی حوصلگی نماز خواندن اعضای خانواده.
۳. طولانی کردن نماز جماعت.
۴. انجام کارهای مسجد و نماز جماعت بدون همکاری و مشارکت جوانان.
(صفحه ۲۹۴)
متغیرهای موقعیتی در دعوت به نماز 1
متغیرهای موقعیتی ، متغیرهای مؤثر در خواندن نماز است که فرد را از بیرون تحت تاثیر قرار می دهد و او را به نماز خواندن را می خواند یا از آن بیزار می کند.
برخی متغیرهای موقعیتی مربوط به خانه عبارتند از :
۱. شناساندن اهمیت نماز به والدین و آگاهی دادن به مسئولیت آنها در قبال تربیت فرزندان.
۲. آموزش شیوه های جذب فرزندان به نماز به والدین.
۳. اقامه نماز جماعت اول وقت در منزل [حداقل با حضور پدر و مادر ، هر چند فرزندان در آن نماز حاضر نشود]
۴. تهیه عطر ، تسبیح و سجاده اختصاصی برای هر فرزند مطابق سلیقه خودش (و چادر سفید، جوراب مناسب، مقنعه برای دختر خانم ها)
۵. داشتن لباس مخصوص نماز مثل پیراهن سفید و عبا برای پدر و پسر ها و چادر سفید برای مادر و دختر ها.
(مردها با لباس کار کثیف و زنان با لباس آشپزی کثیف نماز نخوانند)
۶. هنگام نماز، خانه معطر و خوشبو شود. (خوشبو کردن لباس و سجاده نماز در روایات سفارش شده است)
۷. بیدار کردن فرزندان برای نماز صبح با ملایمت و خوش اخلاقی.
۸. زمان ناهار و شام را بعد از نماز اول وقت باشد.
۹. والدین در ساعاتی که تلویزیون فیلم یا مسابقه جذاب دارد کودک و فرزند به نماز وادار نکنند.
۱۰. وقتی کودک به تقلید از پدر یا مادر نماز می خواند او را ببوسند و پاداش دهند.
۱۱. این گفتار و رفتار والدین در دعوت به نماز دوگانگی دیده نشود. (مثلاً به فرزند میگویند همیشه نماز اول وقت بخواند و وقتی مهمان می آید خودشان زمان نماز را به آخر وقت میاندازند)
۱۲. با نزدیک شدن وقت نماز مسئولیت یا کاری به فرزند واگذار نشود که او را از نماز اول وقت باز دارد (مثل نوشتن مشق ، خواندن درس ، خرید نان و...)
۱۳. کتاب یا نرم افزار با موضوع نماز در اختیار فرزندان قرار گیرد.
۱۴. بیان خاطرات شیرین والدین از نماز و زیارت و معنویات در حضور فرزندان.
۱۵. پرهیز از تنبیه بدنی و رفتار خشونت آمیز به علت کوتاهی فرزندان در نماز.
۱۶. دعوت مستمر و پیگیر به نماز همراه با ملایمت و ملاطفت. (از تذکر زبانی زیاد به اقامه نماز خسته نشویم، بدانیم که برای عادت کردن فرزندان به نماز تذکر زبانی مدام ما ضرورت دارد)
(صفحه ۲۹۴ تا ۲۹۷)
متغیرهای موقعیتی در دعوت به نماز 2
برخی متغیرهای موقعیتی در دعوت به نماز مربوط به مدرسه عبارتند از:
۱. شناساندن اهمیت نماز به معلمان و آموزش شیوه های جذب دانش آموزان به نماز به آنان.
۲. حمایت مادی و معنوی از معلمانی که مشوّق دانشآموزان به نماز می باشند.
۳. ابراز علاقه و محبت معلم به دانش آموزان به جهت اقامه نماز آنان.
۴. احترام ویژه به دانش آموزان نماز خوان از طرف معلمان مدرسه.
۵. حضور همه معلمان در نماز جماعت اول وقت مدرسه. (مناسب است مربیان و معلمان به صورت پراکنده در لابلای صفوف، کنار دانشآموزان قرار بگیرند و این انس و علاقه آنان به معلم و نماز را زیاد میکند)
۶. بیان آثار و فواید نماز توسط معلمان به دانش آموزان.
۷. بیان خاطرات و تجربیات زیبای معلمان از نماز عبادت زیارت خود به دانش آموزان.
۸. دادن پاسخ قانعکننده معلمان به پرسش های دانش آموزان در رابطه با نماز و اعتقادات.
۹. تعیین گروهی از دانشآموزان به عنوان خادم نماز، قاری، مداح و ... .
۱۰. معلمان و مربیان در وضوخانه دانش آموزان و در حضور آنها وضو بگیرند.
۱۱. معلمان دینی و عربی و قرآن در جذاب سازی کلاس خود بکوشند و معلمانی که به ظاهر درس آنها در ارتباط با نماز نیست مثل معلم ریاضی، فیزیک، شیمی گاهی در بین درس درباره آثار فواید و فلسفه نماز برای دانش آموزان صحبت کنند.
۱۲. برگزاری مسابقاتی مثل خاطرات نمازی دانش آموزان، جدول نماز ، شعر ، قصه ، معما ، نقاشی ، داستان ، احادیث با موضوع نماز.
۱۳. تعطیل کردن کلاس و تمام فعالیتهای دیگر به هنگام اقامه نماز.
۱۴. استفاده از سخنرانان و کارشناسان متخصص نماز در مدرسه برای پاسخ گویی به پرسش های نمازی دانش آموزان. (برگزاری اجلاس مدرسهای نماز)
۱۵. نصب احادیث ، داستان ، شعر و... با موضوع نماز در تابلو مدرسه. (مناسب است خود دانشآموزان تشویق شوند تا چنین مطالبی را تهیه و در تابلو اعلانات نصب کنند)
۱۶. عکسبرداری از دانشآموزان در حال نماز و نصب آنها در تابلو اعلانات.
۱۷. طولانی و خسته کننده برگزار نکردن نماز. (در هنگام امتحان نماز کوتاهتر برگزار شود)
۱۸. با گشاده رویی به نماز دعوت کردن و پرهیز از تحمیل و اجبار برای حضور دانش آموزان در نماز جماعت.
۱۹. تدارک برنامه پذیرایی مختصر در نمازخانه مثل شیرینی [حداقل برخی زمانها].
۲۰. استفاده از روحانی خوشرو و خوش بیان برای اقامه نماز و سخنرانی.
۲۱. تعطیلی کادر دفتر، فروشگاه، کتابخانه و... به هنگام نماز جماعت.
۲۲. نامگذاری کلاسها به نامهای نزدیک به مفهوم نماز یا اجزای آن مثل کلاس وضو ، کلاس اذان، قیام ، قنوت ، تشهد و ... . (کلاس ستایش ، پرستش ، نیایش).
(صفحه ۲۹۷ تا ۳۰۲)
متغیرهای موقعیتی در دعوت به نماز 3
برخی متغیرهای موقعیتی در دعوت به نماز مربوط به مسجد و نمازخانه عبارتند از:
۱. تزیین و مرتب کردن مسجد و نمازخانه همراه با فضاسازی معنوی مثل استفاده از محراب و خوشبو و معطر ساختن.
۲. تهیه امکانات مورد نیاز با رعایت زیبایی و شکل جذاب مثل فرش، زیرانداز، آب گرم و سرد ، وسایل گرمایشی و سرمایشی ، مُهر و سجادهی زیبا و...
۳. تشویق نوجوانان و جوانان خوش صدا به گفتن اذان.
۴. برگزاری مراسم جنبی جذّاب مطابق با نیاز کودک نوجوان و جوان مثل کلاس های ورزشی، هنری، آموزشی در فضای مسجد یا زیر زمین آن.
۵. ارتباط صمیمانه امام جماعت و هیئت امنای مسجد با نمازگزاران به ویژه نوجوانان.
۶. حضور منظم و اول وقت امام جماعت در مسجد (هرگز نماز جماعت ، تعطیل نشود).
۷. احترام ویژه به کودکانی و نوجوانانی که به مسجد می آیند.
۸. استفاده از کفش داری یا جا کفشی مناسب برای پیشگیری از سرقت کفش ها.
۹. دوری از برخورد زشت و خشن با افراد در محیط مسجد.
۱۰. اختصاص دادن بهترین مکان اداره و مدرسه برای نمازخانه.
۱۱. تعیین موقوفات یا بودجه مستقل برای پاداش نوجوانانی که در نماز جماعت مسجد شرکت می کنند.
(صفحه ۳۰۲ تا ۳۰۴)
ﭽ گلچین کتاب پرتویی از اسرار نماز؛ استاد قرائتی ﭼ
چرا عبادت؟
عبادت، به معناى اظهار ذلّت، عالىترين نوع تذلّل و كرنش در برابر خداوند است. خداوند مى فرمايد: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ» «ذاريات، آيه 56» هدف آفرينش هستى و جن و انس، عبادت خداوند است.
كارنامه همه انبياء و رسالت آنان نيز، دعوت مردم به پرستش خداوند بوده است: «وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِى كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ اعْبُدُواْ اللَّهَ وَاجْتَنِبُواْ الطغُوتَ» «نحل، آيه 36»
پس هدف از خلقت جهان و بعثت پيامبران، عبادت خدا بوده است.
روشن است كه خداى متعال، نيازى به عبادت ما ندارد، «فَإِنَّ اللَّهَ غَنِىٌّ عَنكُمْ» «زمر، آيه 7» و سود عبادت، به خود پرستندگان برمىگردد، همچنانكه درس خواندن شاگردان به نفع خود آنان است و سودى براى معلّم ندارد.
(صفحه 19)