نماز در قرآن 1؛ اهمیت نماز
صد نکته ی زیبا با توجه به آیات نماز در قرآن
حجت الاسلام والمسلمین علی اکبر وحیدی
( معلمان و مبلغان و یاوران نماز )
نماز در قرآن 1؛ اهمیت نماز
- اهمیت نماز؛ مقدمه
اگر بخواهید شاگردان، فرزندان و دوستان خود را به نماز دعوت کنید بایستی از اهمیت، آثار، عواقب سستی و ترک نماز و شیوه دعوت به نماز آگاهی خوبی داشته باشید. ما مباحث نماز را با نگاه به آیات قرآن مورد بررسی قرار خواهیم داد.
اهمیت نماز؛ واژه اقامه در قرآن
خداوند دستور به اقامه چند چیز داده است:
- اقامه دین: «و ما وَصَّيْنا بِهِ إِبْراهيمَ وَ مُوسى وَ عيسى أَنْ أَقيمُوا الدِّينَ» (شوری: 13)
- اقامه کتب آسمانی و قرآن: «قُلْ يا أَهْلَ الْكِتابِ لَسْتُمْ عَلى شَيْءٍ حَتَّى تُقيمُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجيلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُم» (مائده: 68)
- اقامه نماز: «هُدىً لِلْمُتَّقينَ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ» (بقره: 2)
- اهمیت نماز؛ تفاوت خواندن و اقامه نماز
بیشترین موردی که خداوند دستور به اقامه آن داده است، نماز است. بین خواندن نماز (صلّوا) و اقامه نماز (اقیموا) تفاوت است. اقامه نماز دو نوع است: اقامه فردی و اقامه اجتماعی
اقامه فردی نماز یعنی رعایت تمام آداب و شرایط نماز از طهارت تا سلام نماز. عَنِ العَسکری علیه السلام فِي «وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ» قَالَ أَقِيمُوا الصَّلَاةَ بِإِتْمَامِ وُضُوئِهَا وَ تَكْبِيرَاتِهَا وَ قِيَامِهَا وَ قِرَاءَتِهَا وَ رُكُوعِهَا وَ سُجُودِهَا وَ حُدُودِهَا» (وسائل الشيعة / ج9 / 225)
اقامه اجتماعی نماز یعنی گسترش فرهنگ نماز در جامعه «الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ» (حج: 41) در این آیه شرط گذاشته شده «إِنْ مَكَّنَّاهُمْ...» و این نشانه آن است که منظور اقامه اجتماعی است. چون اقامه فردی نیاز به قدرت و حکومت ندارد.
- اهمیت نماز؛ فایده درک اهمیت نماز
بسیاری از کسانی که از نماز فاصله گرفته اند، اهمیت نماز را در نزد خدا و اهل بیت نمی دانند.
اگر اهمیت نماز برای ما مثل اهمیت کنکور شود، نماز صبحمان قضا نمی شود.
اگر مدیر کارخانه ای بگوید کارگرانی که بعد از طلوع خورشید وارد کارخانه شوند، اخراج می شوند، آیا باز هم آنها خواب می ماندند؟ آیا فرمان خدا به قدر یک مدیر کارخانه ارزش ندارد.
برخی بزرگان فرموده اند: اگر نماز یکی از اعضای خانه در یک روز قضا شد، آن روز را حتما صدقه دهید تا بلا در آن روز دفع شود.
- اهمیت نماز؛ تعداد واژه صلاة در قرآن
هر چه یک موضوع برای خدا مهمتر باشد، در قرآن بیشتر از آن یاد می شود. (انسان هم موضوعی را که برایش مهم باشد زیاد یاد می کند)
از 6236 آیه قرآن، حدود هزار آیه مشتمل بر مباحث نماز است به یکی از این سه صورت:
- آوردن واژه «صلاة» که در قرآن 98 بار آمده است و حدود 90 بار آن به معنای نماز است و بقیه به معنای دعا (توبه: 103) یا رحمت و تزکیه (احزاب: 56) است.
- آوردن الفاظ عموم مثل عبادت (یس: 61) و ذکر (طه: 14) که برترین مصداق آن نماز است.
- آوردن اجزای نماز مثل رکوع (بقر: 43) و سجده (علق: 19).
- آوردن واژه هایی که مثل ایمان (بقره: 143) و حسنات (هود: 114) و قرآن الفجر (إسراء: 78) که مقصود از آنها در این آیات خاص، نماز است.
- اهمیت نماز؛ تعداد امر به نماز در قرآن
هر چه یک موضوع برای خدا مهمتر باشد، در قرآن بیشتر به آن امر می کند. (انسان هم به موضوعی که برایش مهم باشد زیاد امر می کند)
مقایسه ای می کنیم بین امر به نماز با امر به عبادات دیگر در قرآن:
امر به حج : دو بار (بقره: 196 و حج: 27)
امر به روزه : دو بار ( بقره: 183 و 187)
امر به معروف : دو بار (لقمان:17 و آل عمران: 104)
امر به زکات : هشت بار (مثل بقره: 43) با اینکه زکات در قرآن شامل همه انفاق های واجب و مستحب می شود.
اما درباره نماز 17 بار امر مستقیم به نماز شده است که 12 بار به صورت جمع است مثل «وَ أَقيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاة» (بقره: 43) و 5 بار به صورت مفرد است مثل «أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ» (إسراء: 78). و این نشان دهنده اهمیت نماز در مقایسه با دیگر عبادات است.
- اهمیت نماز؛ مقایسه نماز با عبادات دیگر
حج یک بار در طول عمر بر انسان واجب می شود، با چندین شرط (توانایی مالی و جانی و امنیت راه و...)
خمس سالی یک بار واجب می شود، با چندین شرط (بعد از سال خمسی مالی باشد و به آن خمس تعلق بگیرد و...)
روزه سالی یک ماه واجب می شود با چندین شرط (سلامتی و نبودن در سفر و...)
نماز را روزی پنج مرتبه در هر ماه و هر سالی که زنده بودی بایستی بخوانی. در بدترین شراط مثل اتاق عمل و میدان جنگ هم نماز حذف نمی شود فقط برخی شرایط آن مثل آرامش، ایستادن، روبه قبله و... برداشته می شود.
خداوند می فرماید: پس اگر (از دشمن يا خطرى) بيم داشتيد، پياده يا سواره (به هر شكل كه مىتوانيد نماز گزاريد)... «فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالاً أَوْ رُكْباناً فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَما عَلَّمَكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُون.» (بقره: 239)
- اهمیت نماز؛ توصیف حزب الله
خداوند انسان ها را در قرآن به دو گروه تقسیم می کند: حزب الله: «أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ» (مجادله: 22) و حزب الشیطان: «أَلَا إِنَّ حِزْبَ الشَّيْطَانِ هُمُ الْخَاسِرُونَ» (مجادله: 19)
خداوند حزب الله را با تعابیر مختلفی توصیف می کند که مهمترین ویژگی رفتاری آنها نماز است.
- اهل تقوا: «هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ ـ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ» (بقره: 2) اولین ویژگی رفتاری بعد از ویژگی اعتقادی (ایمان به غیب) آنان اقامه نماز است.
- مؤمنون : «قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ـ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ» (مؤمنون: 1)
- مُحسنین : «هُدًى وَرَحْمَةً لِّلْمُحْسِنِينَ ـ الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَاةَ» (لقمان: 3)
- مُخبتین : «وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِينَ ـ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ ... وَ الْمُقِيمِي الصَّلَاةِ» (حج: 34)
- اهمیت نماز؛ شناخت برنامه شیطان
برای پیروزی بر دشمن بایستی او را شناخت و نقشه او را دانست.
خداوند می فرماید: شیطان دشمن شماست، شما هم او را دشمن بدانید. «إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا» (فاطر: 6) و برنامه او برای نابودی شما دو چیز است:
- ایجاد کینه و دشمنی بین مردم مخصوصاً با شراب و قمار
- مانع یاد خدا شود که مهمترین یاد خدا «نماز» است و شیطان دشمنی مخصوص با نماز دارد.
«اِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَن يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَ الْبَغْضَاء فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَ يَصُدَّكُمْ عَن ذِكْرِ اللّهِ وَعَنِ الصَّلاَةِ» (مائده :91)
- اهمیت نماز؛ سلاح مبارزه با شیطان
مبارزه بدون اسلحه با دشمن محکوم به شکست است. شیطان مثل سگ هاری می مانند که از انسان با اسلحه می ترسد.
مهمترین سلاح مبارزه با شیطان، نماز است.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: شیطان مدام از مؤمن می ترسد تا زمانی که نماز های روزانه اش را محافظت کند (به بهترین صورت اقامه کند)، پس اگر آن را ضایع کرد به او حمله می کند تا او را به گناهان بزرگ بکشاند.
«لَايَزَالُ الشَّيْطَانُ ذَعِراً مِنَ الْمُؤْمِنِ مَا حَافَظَ عَلَى الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ، فَإِذَا ضَيَّعَهُنَّ تَجَرَّأَ عَلَيْهِ، فَأَدْخَلَهُ فِي الْعَظَائِمِ». (كافي؛ ج6؛ ص20)
حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) می فرماید: هیچ چیز مانند نماز بینی شیطان را به خاک نمی کشد، پس نماز بخوان و بینی شیطان را به خاک بکش.
«فَمَا أُرْغِمَ أَنْفُ الشَّيْطَانِ بِشَيْءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّلَاةِ فَصَلِّهَا وَ أَرْغِمْ أَنْفَ الشَّيْطَان» (من لا يحضره الفقيه؛ ج1 ؛ ص498)
- اهمیت نماز؛ شستشوی گناهان 1
امیرالمؤمنین از یاران خود پرسید: امید بخش ترین آیه قرآن کدام آیه است؟
یکی گفت آیه ای که می فرماید: خدا غیر از شرک را برای برخی می بخشد «إِنَّ اللَّهَ لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ ما دُونَ ذلِكَ لِمَنْ يَشاءُ» (نساء : 48)
دیگری گفت آیه ای که می فرماید: توبه کننده، خدا را مهربان می یابد. «وَ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُوراً رَحيما » (نساء : 110)
نفر سوم گفت آیه ای که می فرماید: ای بندگان از رحمت من نا امید نشوید، من همه گناهان را می بخشم. «يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً» (زمر : 53)
نفر چهارم گفت: آیه ای انسان را به استغفار بعد از گناه تشویق می کند «وَ الَّذِينَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللَّهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ اللَّه» (آل عمران : 135)
حضرت هر بار می فرمودند: این آیه زیباست اما امید بخش ترین آیه نیست. و در آخر فرمودند از پیامبر شنیدم که امید بخش ترین آیه، آیه ای است که می فرماید نماز گناهان را از بین می برد. «وَ أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَ زُلَفًا مِّنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّـيِّئَاتِ» (هود : 114)
- اهمیت نماز؛ شستشوی گناهان 2
پیامبر خدا به امیرالمؤمنین فرمودند: هر کس وضو بگیرد، گناهان از اعضای بدن او فرو می ریزد و با نماز خواندن از گناهان پاک می شود مثل روزی که از مادرش متولد شده است. نمازهای پنجگانه برای امت من مانند نهر جاری در جلوی خانه هر یک از شماست که با شستشو در آن در پنج نوبت چرک و کثیفی بر بدن تان نمی ماند.
«قالَ رَسولَ اللَّهِ صلى الله عليه و آله : ... يا عَلِيُّ، ... إنَّ أحَدَكُم لَيَقومُ إلى وُضوئِهِ فَتَساقَطُ عَن جَوارِحِهِ الذُّنوبُ، فَإِذَا استَقبَلَ اللَّهَ بِوَجهِهِ و قَلبِهِ لَم يَنفَتِل عَن صَلاتِهِ و عَلَيهِ مِن ذُنوبِهِ شَيءٌ كَما وَلَدتهُ امُّهُ، فَإِن أصابَ شَيئاً بَينَ الصَّلاتَينِ كانَ لَهُ مِثلُ ذلِكَ حَتّى عَدَّ الصَّلَواتِ الخَمسَ. ثُمَّ قالَ: يا عَلِيُّ إنَّما مَنزِلَةُ الصَّلَواتِ الخَمسِ لِامَّتي كَنَهرٍ جارٍ عَلى بابِ أحَدِكُم، فَما ظَنُّ أحَدِكُم لَو كانَ في جَسَدِهِ دَرَنٌ ثُمَّ اغتَسَلَ في ذلِكَ النَّهرِ خَمسَ مَرّاتٍ فِي اليَومِ، أكانَ يَبقى في جَسَدِهِ دَرَنٌ؟ فَكَذلِكَ وَاللَّهِ الصَّلَواتُ الخَمسُ لِامَّتي.» (بحار الانوار؛ 79 ؛ 220)
«اى على! سوگند به آن كه مرا به حق، نويد دهنده و هشدار دهنده فرستاد، هر يك از شما، براى وضو كه بر مىخيزد، گناهان، از اعضاى بدن او، فرو مىريزند، و چون روى و دلِ خويش را به سوى خدا گرداند [و با حضور قلب، به نماز ايستاد]، پيش از آن كه نمازش را تمام كند، از همه گناهان، پاك مىشود، همانند روزى كه از مادرش متولّد شده است. اگر هم در فاصله دو نماز، گناهى كرد، باز [با نماز بعدى] همين گونه، پاك مىشود.»
سپس فرمود: «اى على! نمازهاى پنجگانه براى امّت من، به منزله رودى جارى از جلوى خانه هر يك از شمايند. حال اگر كسى از شما، بدنش كثيف باشد و پنج مرتبه در روز، خود را در آن رود بشُويَد، چه گمان مىكند؟ آيا ديگر در بدنش، چركى مىمانَد؟ به خدا سوگند كه نمازهاى پنجگانه نيز براى امّت من، چنين نقشى دارند.»
- اهمیت نماز؛ پناهگاه مشکلات و گرفتاری ها 1
«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ» (بقره: 45)
نماز پناهگاه ما است هنگامی که مشکلات به ما هجوم می آورد.
امام صادق عليه السلام فرمودند: اى مِسمَع! چرا هرگاه غمى از غمهاى دنيا به يكى از شما مىرسد، وضو نمىگيرد و به مسجدش (محل مشخص عبادت در خانه) نمىرود و دو ركعت نماز نمىگزارد و در آن خدا را نمىخواند؟ مگر نشنيده اى كه خداوند مىفرمايد: «از صبر و نماز، كمك بجوييد؟»
«يا مِسمَعُ، ما يَمنَعُ أحَدُكُم إذا دَخَلَ عَلَيهِ غَمٌّ مِن غُمومِ الدُّنيا أن يَتَوَضَّأَ، ثُمَّ يَدخُلَ مَسجِدَهُ و يَركَعَ رَكعَتَينِ فَيَدعُوَ اللّهَ فيهِما؟ أما سَمِعتَ اللّهَ يَقولُ: «وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ». (بحار الانوار؛ 88؛ 348)
- اهمیت نماز؛ پناهگاه مشکلات و گرفتاری ها 2
«وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ». (بقره: 45)
در سوره حمد به خدا می گوییم «اِیّاکَ نَستَعین» یعنی فقط از تو یاری می جوییم. در آیه 45 سوره بقره وسیله استعانت و یاریِ خدا، نماز و صبر معرفی شده است.
تصور مردم این است که برای برطرف شدن مشکلات بزرگ یا مشکلات مادی یا مشکلات دنیایی از نماز یاری بجوییم در حالی که در همین آیه قیدی نزده و سفارش کرده در همه مشکلات کوچک و بزرگ، مادی و معنوی، دنیایی و آخرتی از نماز یاری بجویید. برای از بین بردن رذائل و آلودگی های اخلاقی چه پناهگاهی بهتر از نماز.
- اهمیت نماز؛ شتاب به سوی نماز
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا نُودِيَ لِلصَّلاةِ مِنْ يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلى ذِكْرِ اللَّهِ وَ ذَرُوا الْبَيْع» (بقرة:9)
خدا می فرماید: هنگام یاد خدا، تجارت و کسب و کار را تعطیل کنید و کسانی که با شنیدن صدای قافله تجاری، نماز را رها کردند را مذمت می کند.
در هر اذان شش بار «حَیَّ» آمده و در هر اقامه شش بار دیگر خداوند فرموده است: بشتاب یعنی کار و آشپزی و مشتری و جلسه و کلاس و خواب و گرسنگی و بازی را رها کن و بیا با من صحبت کن.
- اهمیت نماز؛ ویژگی های مؤمنین
«إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إيماناً وَ عَلى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُون» (انفال:2)
خداوند در معرفی مؤمنین سه ویژگی روحی و معنوی آنها را شمرده است:
- با یاد خدا دل هایشان تکان می خورد.
- با تلاوت قرآن ایمانشان زیاد می شود.
- فقط بر خدا توکل و تکیه می کنند.
«الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ» (انفال:3)
و بعد دو ویژگی رفتاری آن ها را بر می شمرد که اولین آنها نماز است:
- اقامه نماز می کنند. (تقویت ارتباط با خدا)
- در راه خدا انفاق می کنند. (تقویت ارتباط با مردم)
- اهمیت نماز؛ اولین اقدام حکومت امام زمان
«الَّذينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُور» (حج:41)
خدا می فرماید: هر یک از بندگان مؤمن و صالح من، هر گاه قدرت پیدا کنند در جهت برپایی نماز در جامعه اقدام می کنند.
اولین اقامه امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف پس از ظهور «اقامه نماز در جامعه» است و اولین اقدام یاران واقعی حضرت اگر قدرتی پیدا کنند اقامه نماز است هر چند آن قدرت کوچک و در حد یک خانواده باشد.
در روز فرار شاه در نوفل لوشاتو بیش از سیصد خبرنگار جمع شدند تا سوالاتی از امام بپرسند، چند دقیقه بعد از شروع برنامه، امام برنامه را ترک کرد تا به نماز اول وقت بپردازند. کسی از ایشان درخواست کرد چند دقیقه دیگر بماند و پاسخ سوالات را بدهند. ایشان با قاطعیت فرمودند: «به هیچ وجه نمی شود»
- اهمیت نماز؛ برنامه شاخص تمام انبیاء
«قُلْ إِنَ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدى وَ أُمِرْنا لِنُسْلِمَ لِرَبِ الْعالَمِينَ وَ أَنْ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ اتَّقُوهُ وَ هُوَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ» (انعام: 70 و 71)
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله برنامه خود در دعوت به اسلام را این گونه معرفی می کند:
- توحید و خدا پرستی: «لِنُسْلِمَ لِرَبِ الْعالَمِينَ»
- اقامه و برپایی نماز: از بین عبادت ها فقط نماز را نام برده است، گویا نماز خلاصه و عصاره همه عبادت هاست. «أَنْ أَقِيمُوا الصَّلاةَ»
- تقوا و دوری از گناه «وَ اتَّقُوهُ»
- معاد و اعتقاد به روز حساب «إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ»
- اهمیت نماز؛ گفتگوی بهشتیان و اهل جهنم
«فِي جَنَّاتٍ يَتَساءَلُونَ عَنِ الْمُجْرِمِينَ. ما سَلَكَكُمْ فِي سَقَرَ قالُوا لَمْ نَكُ مِنَ الْمُصَلِّينَ. وَ لَمْ نَكُ نُطْعِمُ الْمِسْكِينَ. وَ كُنَّا نَخُوضُ مَعَ الْخائِضِينَ. وَ كُنَّا نُكَذِّبُ بِيَوْمِ الدِّينِ حَتَّى أَتانَا الْيَقِينُ» (مدثر: 42 تا 47)
در آخرت ارتباط بهشتیان با جهنمیان قطع نمی شود. بهشتیان از ساکنان سَقر (یکی از طبقات جهنم) می پرسند: چه شد که اهل جهنم شدید؟
آنها اولین علت جهنمی شدن خود را ترک نماز می شمرند:
- بی نماز بودیم.
- به فقراء رسیدگی نمی کردیم و غذا نمی دادیم.
- با اهل لغو و گناه نشست و برخاست می کردیم.
- قیامت را دورغ می دانستیم.
- اهمیت نماز؛ راه شناخت شیعیان واقعی
«قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ ـ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خاشِعُون ... وَ الَّذينَ هُمْ عَلى صَلَواتِهِمْ يُحافِظُون» (مؤمنون: 1 تا 9)
خدا در سوره مومنون شش ویژگی اهل ایمان را می شمرد که اولین آنها خشوع و حضور قلب در نماز و آخرین آنها محافظت بر نماز است.
امام صادق علیه السلام فرمودند: نشانه شیعیان واقعی ما محافظت از نماز (به خصوص نماز های اول وقت) است.
«امْتَحِنُوا شِيعَتَنَا عِنْدَ مَوَاقِيتِ الصَّلَاةِ كَيْفَ مُحَافَظَتُهُمْ عَلَيْهَا» (وسائل الشيعة، ج4 ، ص 114)