فداییان امام هادی علیه السلام

پرسمان نماز 32 ؛ «عِبادِ اللهِ الصّالحین» که در نماز به آنها سلام می‌دهیم چه کسانی هستند؟

سلام به شما، دانش‌آموز عزیز!

یک دانش آموز سؤال بسیار جالب و مهم از بنده پرسید.

وقتی در نماز می‌گویم "سلام بر ما و علی عبادالله الصالحین"، به چه کسانی سلام می‌کنم و چه کسانی باید به ذهن من بیایند که بر آنها سلام کنم؟

خداوند در سوره انعام آیه 83 پیامبران الهی خود را یاد می‌کند، مانند حضرت نوح، ابراهیم، موسی، عیسی، یحیی، زکریا، داود، سلیمان، یوسف، اسحاق و حضرت ایوب.

و در آخر یک مُهر تأیید می‌زند که آن‌ها بندگان صالح من هستند. [1]

در سوره تحریم آیه 4 ، خداوند به حضرت محمد صلی الله علیه و آله می‌فرماید که "صالح المؤمنین " یاور و پشتیبان توست. [2] و علما، چه شیعه و چه سنی، همگی بر این باورند که "صالح" در این آیه به حضرت علی علیه السلام اشاره دارد. [3]

همچنین در سوره انبیا آیه 105، خداوند می‌فرماید که به زودی حکومت زمین به صالحین می‌رسد [4] و امامان معصوم علیهم السلام فرمودند که مراد از صالحین در این آیه، حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف ) و یارانش هستند. [5]

در زیارت حضرت ابالفضل علیه السلام می‌گوییم « اَلسّلامُ عَلَيکَ اَيُّها الْعَبْدُ الصّالحُ » ، یعنی آقا جان، تو جزو کسانی هستی که من در هر نمازم به تو سلام می‌کنم و تو جزو صالحین هستی. [6] صالحین، مؤمنینی هستند که کارهای نیک انجام می‌دهند و شایستگی نعمت بهشت را دارند.

حاج آقا، آیا ما که گناهکاریم، جزو صالحین نیستیم؟

در سوره اسرا آیه 25 آمده است که اگر شما از کسانی باشید که توبه کنید و از خطاهای خود در درگاه خدا معذرت‌خواهی کنید، شما هم جزو صالحین خواهید بود. [7]

در این سلام آخر نماز دو نکته مهم وجود دارد:

یک. نماز به ما یاد می‌دهد که روزانه چندین بار به یاد خوبان عالم باشیم و بر آن‌ها سلام بفرستیم. آقا امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند که یاد کردن صالحین سبب ریزش رحمت خدا می‌شود. [8]

دو. یک سؤال : سلام بر زشت‌‌ها یا زیباها؟ سیاه‌‌ها یا سفید ها؟ پولدارها یا فقیران؟ زنان یا مردها؟ ایرانی‌‌ها ، افغانی‌‌ها یا اروپایی ها؟ با سواد‌‌ها یا بی‌سواد ها؟ عرب‌‌ها یا فارس ها؟

در نماز، ملاک تحویل گرفتن انسان‌ها، صالح بودن است و نه ملاک‌های ظاهری مانند رنگ، ثروت، ملیت یا تحصیلات.

سلام بر بندگان صالح خدا! [9]

پرسمان نماز 33 ؛ در «اَلسّلامُ عَلَیکُم» آخر نماز دقیقاً به چه کسانی سلام میدهیم؟

سلام به شما، دانش‌آموز عزیز! شما که بهشت مشتاق ملاقات با شماست. یکی از سؤال ‌هایی که شما از ما می‌پرسید این است که در پایان نماز، وقتی می‌گوییم " السَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُ اللَّهِ وَ بَرَكاتُه‏ " دقیقاً به چه کسی سلام می‌دهیم؟ چه کسی را در ذهن بیاوریم و بر او سلام بدهیم؟

این سؤال دو پاسخ دارد :

یک. امام جماعت به چه کسی سلام می‌دهد؟ آقا امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند که خداوند به امام جماعت می‌گوید که به نمازگزاران از طرف من سلام بده [10] یعنی مژده بدهد که آن‌ها در روز قیامت از عذاب من در امنیت و سلامتی هستند.

دو. نمازگزار به چه کسی سلام می‌دهد؟

به دو فرشته‌ای که هر انسانی دارد و خوبی‌ها و بدی‌های اعمالش را می‌نویسند. [11]

به محض اینکه نماز ما شروع می‌شود، فرشتگان مانند پروانه وار ما قرار می‌گیرند تا شیاطین ما را اذیت نکنند. به آن‌ها هم سلام می‌دهیم. [12]

نمازگزاران در نماز جماعت بر محمد و آل او صلوات می‌فرستند و سپس بر پیامبر اکرم سلام می‌کنند و سپس می‌گویند " اَلسَّلَامُ عَلَيْنَا وَ عَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِين‏ "، یعنی سلام بر ما نمازگزاران و بر بندگان صالح خدا.

خوب است که همه این‌ها ـ یعنی پیامبر اکرم و فرشتگان و نمازگزاران ـ را در ذهن داشته باشند و هنگام گفتن "اَلسَّلامُ عَلَیکُم" به یاد بیاورند. [13]

شاید خدا جمله " اَلسَّلامُ عَلَیکُم " را در پایان نماز قرار داده تا نمازگزار را به یاد لحظه‌های بسیار شیرین و قشنگ بیندازد

مثل لحظه ملاقات با فرشته مرگ که به او سلام می‌دهد و می‌گوید وارد بهشت برزخی بشو [14]

مثل لحظه ورود انسان به بهشت که فرشتگان به او می‌گویند "السلام علیکم" داخل خوشی و لذت بی‌نهایت و ابدی بشو.‌‌ [15]

همچنین، لحظه‌ای که در بهشت بهشتیان با لبخند و شادی به او سلام می‌دهند [16]

و شیرین‌ترین لحظه، لحظه‌ای است که در بهشت خداوند مستقیم به او سلام می‌دهد. سَلَامٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّ رَّحِيمٍ. [17]

پرسمان نماز 34 ؛ مگر ما گمراه هستیم که باید بگوییم « اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيم‏ » ؟

سلام به شما دانش‌آموز عزیز! دعا می‌کنم که در سربالایی‌ها و سرازیری‌های زندگی، همیشه دستت در دست خدا باشد.

شاید یک دانش‌آموز بپرسد: "من که مسلمانم، چه نیازی هست که هر روز دعا کنم خدایا من را به راه راست هدایت کن؟" مثل کسی که در جاده مشهد می‌گوید: "خدایا، من را به جاده مشهد هدایت کن."

من که گمراه نیستم و بودایی هم نیستم. تازه پیامبر و امامان برای چه باید بگویند« اِهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيم‏ » ؟‌‌ آنها که همیشه راهشان درست است.

جواب‌‌ : آیا می‌دانی «صراط مستقیم» چیست؟

قرآن در سوره یاسین، آیه 61 می‌فرماید: "راه مستقیم، راه عبادت و اطاعت خداست." یعنی هر چه خدا بگوید، بگوییم چشم، نه هر چه دلمان می‌خواهد. [18]

ما از خدا درخواست می‌کنیم که لحظه به لحظه ما را هدایت کند تا بفهمیم دستور تو چیست و به آن دستور عمل کنیم.

این هدایت لحظه به لحظه، پیامبران و امامان همه لازم دارند. در همه چیز، از نگاه کردن و خوردن تا خوابیدن و گوش کردن.

در اقتصاد و فرهنگ و سیاست و... ما نیاز به هدایت داریم.

حضرت یونس یک لحظه از صراط مستقیم دور شد، یک تصمیم اشتباه گرفت و بعد پشیمان شد و توبه کرد. [19]

ما مانند کشتی‌ای در وسط دریا هستیم که لحظه به لحظه نیاز داریم هدایت شویم تا مسیر خود را گم نکنیم.

آقا امام صادق علیه السلام فرمودند: "صراط مستقیم، منظور پذیرفتن رهبری و ولایت دوازده امام است."‌‌ [20]

آقا امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: "علت اینکه این دعا را در شبانه‌روز حداقل ده بار تکرار می‌کنیم، این است که در راه باشیم و در راه بمانیم." [21] مثل اینکه در جاده مشهد باشیم و تا آخر در آن جاده بمانیم.

برخی خوب شروع کردند، اما تا خط پایان نماندند، مانند زبیر که امامت آقا امیرالمؤمنین را پذیرفت، اما تا آخر در ولایت و امامت نماند.

ای رهنمای گمشدگان، اهدنا الصراط! * گم کرده ایم راه جِنان، اهدنا الصراط!

رَه دور و وقت دیر و شب تار و صدا خطر * مَرکب ضعیف و جاده نهان اهدنا الصراط!

همیشه در صراط مستقیم باشید و همیشه در ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام باشید.

[1] وَتِلْكَ حُجَّتُنَا آتَینَاهَا إِبْرَاهِیمَ عَلَى قَوْمِهِ نَرْفَعُ دَرَجَاتٍ مَنْ نَشَاءُ إِنَّ رَبَّكَ حَكِیمٌ عَلِیمٌ * وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَیعْقُوبَ كُلًّا هَدَینَا وَنُوحًا هَدَینَا مِنْ قَبْلُ وَمِنْ ذُرِّیتِهِ دَاوُودَ وَسُلَیمَانَ وَأَیوبَ وَیوسُفَ وَمُوسَى وَهَارُونَ وَكَذَلِكَ نَجْزِی الْمُحْسِنِینَ * وَزَكَرِیا وَیحْیى وَعِیسَى وَإِلْیاسَ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِینَ.

[2] إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَیهِ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلَاهُ وَجِبْرِیلُ وَصَالِحُ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمَلَائِكَةُ بَعْدَ ذَلِكَ ظَهِیرٌ.

[3] ابن‌عبّاس (رحمة الله علیه) : وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِینَ نَزَلَتْ فِی عَلِی (علیه السلام) خَاصَّةً. (تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱۶، ص۳۸۸ شواهدالتنزیل، ج۲، ص۳۵1)

[4] وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یرِثُها عِبادِی الصَّالِحُونَ.

[5] امام باقر (علیه السلام)- عَنْ أَبِی‌جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ: قَوْلُهُ عَزَّ وَ جَلَ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصَّالِحُونَ هُمْ أَصْحَابُ الْمَهْدِیِ (عجل الله تعالی فرجه الشریف) فِی آخِرِ الزَّمَانِ.

(تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۹، ص۵۵۴ تأویل الآیات الظاهرهْ، ص۳۲۷)

[6] كامل الزیارات، النص، ص: 257.

[7] رَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِما فِی نُفُوسِكُمْ إِنْ تَكُونُوا صالِحِینَ فَإِنَّهُ كانَ لِلْأَوّابِینَ غَفُوراً.

پروردگار شما از درون دل‌هایتان آگاهتر است؛ [هرگاه لغزشى دراین‌زمینه داشتید] اگر صالح باشید [و جبران كنید] او بازگشت‌كنندگان را مى‌آمرزد.

[8] عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه و آله عِنْدَ ذِكْرِ الصَّالِحِینَ ینْزِلُ الرَّحْمَة. ( بحار الأنوار (ط - بیروت)، ج‏90، ص: 349)

[9] با این جمله نماز با نژاد پرستی و قومیت گرایی مبارزه می‌کنیم. و اعلام می‌کنیم که ملاک دوستی ما «عبد خدا» بودن است.

[10] الإمام علی علیه السلام‏- فی مَعنى‏ قَولِ الإِمامِ: السَّلامُ عَلَیكُم-: إنَّ الإِمامَ یتَرجِمُ عَنِ اللَّهِ عز و جل‏ ویقولُ فی تَرجِمَتِهِ لِأَهلِ الجَماعَةِ: أمانٌ لَكُم مِن عَذابِ اللَّهِ یومَ القِیامَةِ. (بحار الانوار؛ ج 85 ؛ ص 309)

[11] امام صادق علیه السلام : وَ السَّلامُ اسمٌ مِن أسماءِ اللَّهِ عز و جل وَ هُوَ واقِعٌ مِنَ المُصَلّی عَلى‏ مَلَكَی اللَّهِ المُوَكَّلَینِ بِهِ. (بحار الانوار؛ ج 85 ؛ ص 307)

[12] امام صادق علیه السلام : إِذَا قَامَ الْمُصَلِّی إِلَى الصَّلَاةِ، نَزَلَتْ عَلَیهِ الرَّحْمَةُ مِنْ أَعْنَانِ السَّمَاءِ إِلى‏ أَعْنَانِ الْأَرْضِ، وَ حَفَّتْ بِهِ الْمَلَائِكَةُ، وَ نَادَاهُ مَلَكٌ: لَوْ یعْلَمُ‏ هذَا الْمُصَلِّی مَا فِی الصَّلَاةِ، مَا انْفَتَلَ. ( الكافی، ج‏6، ص: 10)

[13] در پایان نمازی که پیامبر اکرم در معراج خواندند ، صف فرشتگان و پیامبران توجه کرد و به او گفته شد به آنها سلام کن و حضرت فرمودند : « السَّلامُ عَلَیكُم ورَحمَةُ اللَّهِ وبَرَكاتُهُ».

ثُمَّ التَفَتَ فَإِذا بِصُفوفٍ مِنَ المَلائِكَةِ وَالمُرسَلینَ وَالنَّبیینَ، فَقیلَ: «یا مُحَمَّدُ، سَلِّم عَلَیهِم»، فَقالَ: السَّلامُ عَلَیكُم ورَحمَةُ اللَّهِ وبَرَكاتُهُ. (بحار الانوار، ج 82 ، ص 240)

[14] الَّذینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ طَیبینَ یقُولُونَ سَلامٌ عَلَیكُمْ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُون‏. (النحل : 32)

[15] وَ الْمَلائِكَةُ یدْخُلُونَ عَلَیهِمْ مِنْ كُلِّ بابٍ* سَلامٌ عَلَیكُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّار. (الرعد : 23 و 24)

[16] دَعْواهُمْ فیها سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ وَ تَحِیتُهُمْ فیها سَلام‏. (یونس : 10)

[17] (سوره یس ، آیه 58)

[18] وَ أَنِ اعْبُدُونی‏ هذا صِراطٌ مُسْتَقیم‏. (یس : 61)

[19] وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیهِ فَنادى‏ فِی الظُّلُماتِ أَنْ لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّی كُنْتُ مِنَ الظَّالِمین‏. (الأنبیاء : 87)

[20] امام صادق علیه السلام : صِراطَ الَّذِینَ أَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ یَعْنِی مُحَمَّداً وَ ذُرِّیَّتَه (علیهم السلام). (تفسیر اهل بیت علیهم السلام ج۱، ص۹۶).

[21] ؟