#امیرالمؤمنین_در_قرآن ۲۸
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز.
جلسه بیست و هشتم است که آیات امیرالمؤمنین در قرآن را با هم دوره می‌کنیم.
قبل از بیان آیه‌ی جدید می‌خواهم واژه «منافق» را تعریف کنم.
منافق یعنی دو رو.
کسی که در ظاهر مسلمان است ولی در باطن کافر است. در ظاهر اعلام دوستی می‌کند‌ ، در باطن با اسلام و مسلمین دشمنی می‌کند.
خداوند در قرآن و پیامبر اکرم در روایات نشانه‌های منافق را برای مردم توضیح ‌دادند‌ ، چون بسیاری از مردم مُنافقین را نمی‌شناختند به آنها اعتماد می‌کردند.
پیامبر عزیزمان صلی الله علیه و آله فرمودند :
یا علی! اگر با شمشیر به بینی مؤمن بزنی با تو دشمن نمی‌شود و اگر دینارهای طلا به پای منافق بریزی با تو دوست نخواهد شد.
«لا یحِبُّکَ اِلاَّ مُؤمِنٌ وَ لا یبْغِضُکَ اِلاَّ مُنافِقٌ»
تو را دوست ندارد مگر مؤمن‌ ، با تو دشمنی نمی‌کند مگر منافق.
اهل سنت از ابوسعید خُدری نقل کردند که ما مسلمانان‌ ، منافقین را با اعلان دشمنی آنها به امیرالمؤمنین علیه السلام و بغضی که نسبت به امیرالمؤمنین ابراز می‌کردند‌ ، می‌شناختیم.
پیامبر اکرم در خطبه غدیر اعلام فرمودند : «لِعِلْمى بِقِلَّةِ الْمُتَّقینَ وَ كَثْرَةِ الْمُنافِقینَ» من می‌دانم در بین یارانم افراد زیادی وجود دارند که منافق هستند و رهبری امیرالمؤمنین را نخواهند پذیرفت.
بعد از اینکه پیامبر فرمودند : «مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَهَذَا عَلِیٌ مَوْلَاهُ» منافقین لبخند زدند‌ ، دست دادند و تبریک گفتند‌ ، رهبری علی بن ابیطالب علیه السلام را ولی خشم و غضب خودشان را مخفی کردند.
یکی از منافقین به نام «حارثِ بنِ نُعمان» یا «نُعمانِ بنِ حارث» روبروی پیامبر قرار گرفت و گفت :
ای محمد صلی الله علیه و آله تو به ما گفتی به یکتایی خدا ایمان بیاورید‌ ، به رسالت و پیامبری من ایمان بیاورید‌ ، ما قبول کردیم.
به ما گفتی نماز بخوان و روزه بگیر‌ ، قبول کردیم.
به ما گفتی حج به جا بیاور و ما حج به جا آوردیم ؛ حالا پسر عمویت را رهبر ما کردی.
آیا این از طرفِ خودت هست یا از طرفِ خدا؟
پیامبر عزیزمان سه بار فرمودند از طرف خداست.
او با خشم و غضب از محضر پیامبر دور شد گفت این چیزی که محمد صلی الله علیه و آله می‌گوید حق است من نمی‌توانم بپذیرم.
«اللّهُمّ إِنْ کَانَ مَا یَقُولُهُ مُحَمّدٌ حَقّاً فَأَنزِلْ عَلیَّ حَجَراً مِنَ السَّماء!»
خدایا سنگی از آسمان بیار و بر سر من بکوب تا من بمیرم ولی رهبری علی بن ابیطالب علیه السلام را نبینم اگر محمد صلی الله علیه و آله دروغ می‌گوید او را عذاب کن.
به سمت شترش رفت و سوار شد.
مردم دیدند که سنگی از آسمان آمد و بر سر او خورد و در جا مُرد و از شتر به زمین افتاد.
آیه اول سوره معارج نازل شد «سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ لِّلْكَافِرِ‌ینَ لَیسَ لَهُ دَافِعٌ» کسی درخواست عذاب کرد او کافر بود و به ظاهر خودش را مسلمان نشان می‌داد.
یعنی او منافق بود و کسی نتوانست او را از عذابِ الهی نجات بدهد.
علمای شیعه و برخی از علمای بزرگ اهل سنت مثل ثَعلبی‌ ، آلوسی‌ ، سیوطی و قُرطبی‌ ، این آیه را درباره‌ی امیرالمؤمنین علیه السلام می‌دانند که خدا بر مُنکر ولایت امیرالمؤمنین که نفاق خودش را آشکار کرد در دنیا عذاب فرستاد و او را به جهنّم واصل کرد.

#امیرالمؤمنین_در_قرآن ۲۹
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز.
جلسه بیست و نهم است که آیات فضیلت امیرالمؤمنین در قرآن را با هم دوره می‌کنیم.
آیه ‌ای را که امروز تقدیم‌تان می‌کنم آیه ۴۶ سوره اعراف است.
«وَ عَلَی الْأَعْرافِ رِجالٌ یَعْرِفُونَ کُلًّا بِسِیماهُمْ»
در روز قیامت بین بهشت و جهنّم یک تپه‌ای قرار دارد به نام «اَعراف» که بر روی این تپه دو گروه می‌ایستند.
گروه اول گناهکارانی هستند که هنوز بهشتی یا جهنمی شدن آنها مشخص نشده و آیه ۱۰۶ سوره‌ی توبه می‌گوید کسانی هستند که امید به رحمتِ خدا دارند تا به واسطه رحمتِ خدا بهشتی شوند یا اینکه می‌ترسند به خاطرِ گناهانی که کردند خدا آنها را به جهنّم بیندازد. «وَ آخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللهِ اِمّا یُعَذِّبُهُمْ وَ اِمّا یَتُوبُ عَلَیْهِمْ»
پس گروه اول‌ ، گناهکاران هستند.
اما گروه دومی که بر «اَعراف» حاضر می‌شوند چه کسانی هستند؟
سلمان فارسی می‌گوید : من بیش از ده بار از زبان مبارک پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله شنیدم که به علی بن ابیطالب علیه السلام فرمودند «إِنَّكَ وَ الْأَوْصِیاءَ مِنْ بَعْدِكَ أَعْرَافٌ بَینَ الْجَنَّةِ وَ النَّار» تو و امامانی که بعد از تو بر امت من رهبری می‌کنند کسانی هستید که بر اَعراف می‌ایستید.
«اِبنِ کوّاء» از آقا امیرالمؤمنین سؤال پرسید که آیه ۴۶ سوره اَعراف می‌گوید : «مردانی بر تپه‌ی اَعراف ایستادند که تمام اهل محشر را می‌شناسند»
آنها چه کسانی هستند؟
امیرالمؤمنین فرمودند : «نَحْنُ نُوقَفُ یَوْمَ الْقِیامَةِ بَینَ الْجَنَّةِ وَ النَّار»
ما امامان هستیم که آنجا می‌ایستیم و تمام کسانی که امامت ما را پذیرفتند و ما را یاری کردند با چهره‌هایشان می‌شناسیم و تمام کسانی که با ما دشمنی کردند آنها را هم می‌شناسیم.
یارانِ خودمان را به سوی بهشت رهبری می‌کنیم‌ ، دشمنان خودمان را وارد جهنّم می‌کنیم.
آقا علی بن ابیطالب علیه السلام در شورای شش نفره‌ای که طلحه و زُبیر‌ ، عبدالرحمانِ بنِ عوف‌ ، عثمان و سَعد بنِ اَبی وقّاص حاضر بودند و بعد از فوت عُمرِ بنِ الخَطاب مأموریت آنها تعیین خلیفه بود از آنها پرسید :
شما را قسم ‌می‌دهم به خدا آیا شخصِ دیگری غیر از من می‌شناسید که پیامبر عزیزمان صلی الله علیه و آله لقبِ «قَسیمُ الجَنَّةِ وَ النَّار» به او داده و او را قسمت کننده بهشت و جهنّم معرفی کرده باشند؟
همه آنها گفتند شخصِ دیگری را نمی‌شناسیم.
پس آقا امیرالمؤمنین علیه السلام جزء اصحاب «اَعراف» است و قسمت کننده بهشت و جهنم.
قَندوزی در کتاب «یَنابیعُ المَودّة» یک رباعی زیبایی را آورده که این صفت امیرالمؤمنین را توصیف کرده :
عَلِیٌّ حُبُّهُ جُنَّة * قَسیمُ النّارِ وَ الجَنَّة
علی بن ابیطالب محبتش سپر است در برابر آتش * او قسمت کننده بهشت و جهنّم است
وَصِیُّ المصطفی حَقّاً * اِمامُ الاِنسِ وَ الجِنَّة
جانشین حضرت مصطفی است * او امام انسان‌ها و جِنّیان است.
از خدا می‌خواهم من و شما با محبت آقا امیرالمؤمنین وارد بهشت شویم.

#امیرالمؤمنین_در_قرآن ۳۰
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز.
جلسه سی‌ام است که آیات فضیلت امیرالمؤمنین در قرآن را تقدیم شما می‌کنم.
در این جلسه آیه ۲۵ سوره اَنفال را بررسی می‌کنیم. که خداوند متعال می‌فرمایند : «وَ اتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَلَموا مِنكُم خاصَّةً»
«فتنه» به معنای امتحان و آزمایش هست و به معنای بلا و عذاب.
این آیه می‌خواهد بگوید که وقتی امتحان الهی به سراغ شما آمد مواظب باشید عمداً با دستور خدا مخالفت نکنید که در این صورت گرفتار عذاب می‌شوید.
هم ظالمانِ شما و هم کسانی که در این امتحان قرار گرفتند و سکوت کردند و بی‌تفاوت بودند.
در رابطه با اینکه این فتنه‌ ، چه فتنه و امتحانی بوده بین مفسّران گفتگو شده و ما دو مورد آن را بیان می‌کنیم.
یک. خود پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وقتی آیه نازل شد توضیح دادند و فرمودند :
بعد از اینکه من از بین شما می‌روم شما مورد امتحان قرار می‌گیرید که آیا علی بن ابیطالب علیه السلام را به عنوان رهبر بعد از من می‌پذیرید یا نه؟
اگر نپذیرید «فَكَأَنَّمَا جَحَدَ نُبُوَّتِی وَ نُبُوَّةَ اَلْأَنْبِیاءِ قَبْلِی» مانند آن است که پیامبری من و پیامبرانِ قبل از من را نپذیرفته اید و در آن صورت به بلا و گرفتاری بزرگی دچار خواهید شد.
دو. اِبن عباس و حسنِ بصری بیان کردند که در جنگ جمل بزرگانِ اصحاب بدر در مقابل یکدیگر قرار گرفتند.
یعنی در یک طرف‌ ، طَلحه و زُبیر بودند و در طرف مقابلش علی بن ابیطالب علیه السلام ، عمار یاسر و بزرگان دیگر.
قبل از اینکه جنگ شروع شود علی بن ابیطالب علیه السلام با زُبیر گفتگو کرد و به او یادآور شد طبق فرموده پیامبر اکرم من حق هستم و اگر در مقابل من بایستی حتماً به آتش جهنّم دچار خواهی شد.
زُبیر هم به لشکر عایشه برگشت و گفت من اعلام کنارگیری از جنگ می‌کنم و دیگر با علی علیه السلام نخواهم جنگید و این جمله را گفت : «مَا شَعَرْتُ أَنَّ هَذِهِ اَلْآیةَ [نَزَلَتْ فِینَا] إِلاَّ اَلْیوْمَ»
سال‌های سال می‌خوانیم که «وَ اتَّقوا فِتنَةً لا تُصیبَنَّ الَّذینَ ظَلَموا مِنكُم خاصَّةً»
نمی‌دانستیم این آیه در رابطه با امروز است که خداوند ما را امتحان می‌کند که ببیند در مقابل نفسِ و جان پیامبر صلی الله علیه و آله می‌ایستیم یا او را یاری می‌کنیم.
پس «فتنه» در این آیه منظور امتحان مردم است که آیا با امیرالمؤمنین هستند یا در مقابلشان قرار می‌گیرند که اگر کسانی روبروی حضرت قرار بگیرند به بلا و گرفتاری بزرگ دچار خواهند شد.

#امیرالمؤمنین_در_قرآن ۳۱
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز.
جلسه سی و یکم است که آیات فضیلت امیرالمؤمنین در قرآن را با هم دوره می‌کنیم.
قبل از بیان آیه جدید این نکته را خدمت‌تان عرض کنم.
حضرت نوح علیه السلام طبق آیات قرآن ۹۵۰ سال برای هدایت مردم زحمت کشید‌ ، تمسخر دید‌ ، جسارت شد‌ ، کتک خوردند‌ ، این همه آزار و اذیت دید
و در مقابل صدها سال زحمتی که برای احیای دین خدا کشید به مردمش گفت من هیچ پاداشی از شما نمی‌خواهم «إِنْ أَجْرِی إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِینَ» مزد من را خود خدا به من می‌دهد.
در قرآن آمده پیامبران دیگر مثل حضرت هود‌ ، صالح‌ ، شعیب و لوط علیهم السلام همین جمله را بیان می‌کردند و هیچ یک از پیامبران الهی از مردم درخواست مزد نکردند.
تنها پیامبری که در آیات قرآن آمده از مردم مُزد و پاداش طلب کرد حضرت محمد صلی الله علیه و آله بود.
ایشان در جمع یاران خودشان قرار گرفت‌ ، پیامبری که ۲۳ سال کم خوابی‌ ، هجرت‌ ، زخم زبان‌ ، تهمت و جنگ با دشمنان را تحمل کرد.
شکمبه گوسفند به سر و صورت حضرت می‌ریختند و به ایشان جسارت می‌کردند.
ایشان همه این‌ها را برای برپا شدن دین خدا تحمل کرد. حضرت در جمع اصحابشان فرمودند :
خداوند برای من بر گردنِ شما حقی قرار داده اگر آن را بیان کنم «فَهَلْ أَنْتُمْ مُؤَدُّوهُ؟» آیا شما آن حق را انجام می‌دهید و آن پاداش را به من می‌دهید؟
روز اول همه سکوت کردند. روز دوم همه سکوت کردند! روز سوم حضرت باز هم همین جمله را از آنها پرسید و باز آنها حرفی نزدند.
حضرت فرمودند : آن پاداشی را که شما باید به من بدهید نه طلا هست و نه نقره! نه خوردنی و نه نوشیدنی!
یعنی حضرت حتی یک دانه خرما و یک لیوان آب هم در برابر این همه زحمت از آنها نخواست.
آنها گفتند حالا که پاداشِ مادی طلب نمی‌کنی بگو آن را انجام بدهیم.
حضرت فرمودند این آیه بر من نازل شده که «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى‏» به مردم بگو که من هیچ پاداشی را نمی‌خواهم مگر دوستی و محبت با نزدیکان.
درباره اینکه «قُرْبا» و نزدیکان چه کسانی هستند که بر مسلمان‌ها واجب شده به آنها محبت و دوستی کنند دو نظرِ اشتباه وجود دارد :
یک. هر مسلمانی به اقوام و خویشان خودش محبت و دوستی کند.
این حرف باطلی است چون برخی از مسلمان‌ها اقوام‌شان دشمنان دین خدا هستند و باید با دشمنان خدا دشمنی کرد نه دوستی و محبت.
دو. برخی گفته‌اند منظور قُریش هستند یعنی همه اقوام و خویشان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله
این هم نظر باطلی است چون همین قریش بودند که جنگ بدر و اُحد را راه انداختند و نقشه قتل پیامبر را کشیدند.
برخی از اقوام پیامبر مثل ابولهب‌ ، پیامبر را آزار دادند و در قرآن مورد لعن و نفرین قرار گرفتند‌ ، پس معلوم می‌شود این افراد نخواهند بود.
امام صادق علیه السلام فرمودند چگونه این آیه را این‌طوری تفسیر می‌کنند که به همه قُریش محبت کنید در حالی که خداوند به پیامبرش خبر داد که او را از شرّ قریش نجات خواهد داد. «وَ قَدْ أَنْبَأَ اللَّهُ أَنَّهُ مَعْصُومٌ»
بنابراین نظر دُرست درباره «قُرْبا» نه اقوام مسلمان‌ها هست و نه همه اقوام پیامبر اکرم.
نظر درست را در جلسه بعد خدمت‌تان عرض می‌کنم.

#امیرالمؤمنین_در_قرآن ۳۲
بِسمِ اللّهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما معلم عزیز.
جلسه سی و دوم است که آیاتِ فضیلت امیرالمؤمنین در قرآن را با هم دوره می‌کنیم.
در جلسه قبل بیان شد که در آیه ۲۳ سوره شوری پیامبر عزیزمان صلی الله علیه و آله فرمودند :
«قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی»
من هیچ مزدی از شما نمی‌خواهم مگر محبت با نزدیکان.
در آیه ۵۷ سوره فرقان هم آمده :
«قُلْ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ مِنْ أَجْرٍ إِلَّا مَنْ شاءَ أَنْ یتَّخِذَ إِلى‌ رَبِّهِ سَبِیلًا»
من هیچ مزدی از شما نمی‌خواهم مگر کسانی که می‌خواهند راهی را به سوی خدا انتخاب کنند و به خداوند متعال نزدیک بشوند.
پس معلوم می‌شود که کسانی که از نزدیکان هستند و ما باید به آنها محبت کنیم‌ ، کسانی هستند که محبت به آنها سبب نزدیک شدن ما به خداوند متعال خواهد شد.
اِبن عباس می‌گوید : وقتی این آیه نازل شد ـ یعنی آیه ۲۳ سوره شوری ـ از پیامبر اکرم سؤال پرسیده شد «مَنْ هَؤُلَاءِ الَّذِینَ أُمِرْنَا بِمَوَدَّتِهِم‏»
«قُرْبا» چه کسانی هستند که ما واجب شده به آنها محبت بکنیم؟
پیامبر عزیزمان صلی الله علیه و آله فرمودند علی بن ابیطالب‌ ، فاطمه علیهما السلام و فرزندان آنها «قُرْبا» هستند.
بنابراین پیامبر اکرم ، مصادیق «قُربا» را برای ما روشن و مشخص کردند.
بسیاری از علمی اهل سنت مثلِ احمد بنِ حَنبل‌ ، بُخاری‌ ، سیوطی‌ ، حاکمِ حسکانی‌ ، زَمخشری هم تصریح کردند منظور از «قُربا» در آیه مودت‌ ، علی‌ ، فاطمه‌ ، حسن‌ ، حسین علیهم السلام هستند.
پیامبر عزیزمان صلی الله علیه و آله وقتی در سال اول هجرت وارد مدینه شدند با یهودیانِ اطراف مدینه پیمان بستند که برخلاف یکدیگر اقدام نظامی انجام ندهند و به یکدیگر خیانت نکنند‌ ، بلکه با صلح و صفا با یکدیگر زندگی کنند.
در سال چهارم هجرت یهودیانِ بنی نظیر و در سال پنجم هجرت‌ ، یهودیانِ بنی قریظه به حضرت خیانت کردند و حضرت آماده جنگ با آنها شد.
قبل از اینکه شمشیری کشیده شود و جنگ شروع شود آنها تسلیم شدند و اموال‌شان بدون خونریزی در دستان پیامبر اکرم قرار گرفت.
در اصطلاح قرآن به این اموال می‌گویند «فَیء» و در آیه ۷ سوره حشر آمده :
«ما أَفاءَ اللّه‌ُ عَلی‌ رَسُولِه‌ِ مِن‌ أَهل‌ِ القُری‌ فَلِلّه‌ِ وَ لِلرَّسُول‌ِ وَ لِذِی‌ القُربی‌»
یعنی آن اموالی که بدون جنگ و خونریزی در دستان پیامبر قرار گرفته باید به مصارف ششگانه برسد.
یکی از آن شش گروه «قُرْبا» هستند یعنی از آن اموال هم باید در دستان امیرالمؤمنین ، فاطمه‌ ، حسن و حسین علیهم السلام قرار بگیرد.