سخنرانی کوتاه نماز
#همنشین_خدا 27 ؛ لذت نماز
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
دعا می‌کنم لحظه لحظه زندگی ما با یاد خداوند شیرین باشد.
همه ما شیرینی عسل را چشیده‌ایم شیرینیِ نماز را چطور؟
لذّت عروسی و عشق را درک کرده‌ایم ! لذّت نماز را درک کرده‌ایم؟
آیت الله بهجت رضوان الله علیه اعتقاد داشتند: بالاترین لذتی که یک انسان می‌تواند طول زندگی‌اش ببرد، لذتِ گفتگو با خداست. می‌فرمودند: اگر سلاطین عالم که همه جور لذتی برایشان فراهم است، لذت نماز را بچشند، لذت‌های مادی را طلاق می‌دهند و به دنبال آن لذت‌ها نمی‌روند. [1]
خود ایشان این لذت‌ها را چشیده بود. نشانه‌اش این بود که تا سن نود و چهار سالگی، یک ساعت و نیم قبل از اذان صبح بلند می‌شد برای نماز شب، دعا، استغفار. از اذانِ صبح تا طلوع ِآفتاب مشغول نماز قرآن و دعا بود. [2]
چهار راهکاری که باعث می‌شود ما هم لذّت عبادت را بچشیم با هم دوره می‌کنیم:
یک. توجه به کسی که داریم با او صحبت می‌کنیم. یعنی خداشناسی ما را بالا ببریم. توجه کنیم به نعمت‌هایی که خداوند به ما داده است. این توجه سبب می‌شود که ما محبّتِ خداوند در دلمان بیاید و انسان از گفتگو با کسی که به او محبّت دارد لذّت می‌برد. [3]
دو. از خود خداوند بخواهیم تا لذت عبادت را به ما بدهد ؛ آن خدایی که اگر بنده چیزی از او بخواهد و به خیرش باشد به او عطا می‌کند. « یا مَنْ إِذَا سَأَلَهُ عَبْدٌ أَعْطَاه »[4]
ما در قنوتِ نماز و در سجده این دو دعای امام زین العابدین علیه السلام را یاد بگیریم و از خداوند بخواهیم « اَللَّهُمَّ مَتِّعْنَا بِلَذِیذِ مُنَاجَاتِک »[5] خدایا لذت مناجات خودت را به من بچشان.
« اِلهی اَذِقْنِی حَلَاوَةَ ذِکرِک »[6] خدایا شیرینی یادِ خودت را به من بچشان.
و می‌دانیم بالاترین یادِ خداوند، نماز است.
سه. گناه را ترک کنیم.
امیرالمؤمنین علیه السلام با تعجب پرسیدند: « مگر می‌شود کسی لذّت عبادت را ببرد بدون ترک گناه؟ ! »[7] یعنی لذّت گناه با لذتِ عبادت با هم جمع نمی‌شود.
جوانی به حضرت موسی علیه السلام گفت: برو به خدایت بگو ؛ نافرمانیت را کردم، گناه کردم اما من را عذاب نکردی ! سلامتی من و ثروت و قدرت من سر جایش است !
خدا به حضرت موسی علیه السلام گفت ؛ برو به او بگو، بدترین عذاب را برایت فرستادم ! از گفتگوی با من لذت نمی‌بری ! [8]
دو دقیقه می‌خواهد مناجات کند انگار زهرِ هلاهِل داخل گلویش ریخته‌اند ؛ این قدر برایش تلخ است !
یکی از آن گناهانی که گفته‌اند اگر ترک شود، خداوند لذت عبادت را به ما می‌چشاند، ترک نگاهِ حرام است.
یک موقع من نگاهِ حرام نمی‌کنم چون می‌ترسم آبرویم برود اما پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند هر کسی نگاه به نامحرم را ترک کند برای رضای خداوند، خداوند مزّه‌ی عبادت را به گونه‌ای به او می‌چشاند که خشنود شود. [9]
چهار. شیخ رجبعلی خیاط که یکی از عُرفا هست فرمودند: خداوند لذت در عبادت را به کسی می‌دهد که بیشتر به بندگان او خدمت و احسان کرده باشد. [10]
خدا وقتی می‌بیند کسی به بندگانش « نَفع » می‌رساند، در نماز، بیشتر تحویلش می‌گیرد. شیرینی عبادت را بیشتر به او می‌چشاند.
#همنشین_خدا 28 ؛ مختصر یا مفصل؟
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
یکی از سؤالاتی که زیاد پرسیده می‌شود این است که نماز اول وقت مختصر بهتر است یا نمازی که با تأخیر باشد ولی مفصّل؟
مثلاً من اول وقت، سرم شلوغ است اگر نماز بخوانم فقط می‌توانم واجبات را بجا بیاورم، اما اگر یکی دو ساعت بگذرد، سر فرصت، مستحبات را هم بجا می‌آورم ؛ اذان و اقامه می‌گویم و ذکر رکوع و سجده بیشتری می‌گویم، و تعقیباتِ نماز را مفصّل می‌خوانم. حالا شما فکر می‌کنید کدام بهتر است؟
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: « إِنَ اللَّهَ یحِبُ مِنَ الْخَیرِ مَا یُعَجَّلُ » [11] خداوند دوست دارد در کارِ خیر عجله شود.
این ضرب المثل که می‌گویند: « عجله کار شیطان است » ضرب المثل دقیقی نیست ! در بدی‌ها عجله کار شیطان است ؛ اما « در خوبی‌ها عجله کار خدایی است »، خداوند دوست دارد !
و پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: نماز کلید همه خوبی‌هاست. [12] پس خوب است وقتی وارد وقت نماز شدیم، در شروع کردن به نماز عجله کنیم.
دو. امام رضا علیه السلام فرمودند: به محضِ اینکه وارد وقت نماز شدی، نمازت را بخوان. تو نمی‌دانی در آینده چه اتفاقی خواهد افتاد [13]به قولِ معروف انسان از یک دقیقه بعدش خبر ندارد.
و فرمودند: حادثه خبر نمی‌کند پس خوب است که اول وقت باشد. [14]
و امامان علیهم السلام فرمودند: اگر نماز اول وقت را بدون دلیل عقلی و شرعی عقب انداختی و مثلاً در آن دقایق و ساعات از دنیا رفتی، به خاطر نخواندن آن نمازت در نزد خداوند خطاکاری ! [15]
پس نمازِ اول وقت مختصر بهتر است به سه دلیل:
یک. نماز کار خیر است و در کار خیر بهتر است عجله شود.
دو. انسان از یک دقیقه بعدی خودش خبر ندارد.
سه. اگر نماز نخواندی و مرگت فرا رسید به خاطر نخواندن آن نماز خطاکاری.
با این فرمول مشخص می‌شود نماز اول وقتی که در مسافرت شکسته بخوانیم بهتر است از نمازی که یکی، دو ساعت بگذرد و ما به وطن برسیم و نماز را کامل بخوانیم.
سعی کنیم در اول وقت خواندنِ نماز عجله کنیم.
[1] اگر سلاطین عالم می دانستند که انسان، در حال نماز، چه لذت هایی می برد، هیچ گاه دنبال لذایذ مادی نمی رفتند.
همچنین استاد اخلاق در نجف [علامه قاضی] می فرمود : « اگر [مردم] لذت نماز را بدانند، می دانند که در دنیا، لذتی بالاتر از نماز نیست». (زمزم عرفان، محمدی ری شهری، ص 90)
[2] (زمزم عرفان، محمدی ری شهری، ص 278، توصیف نماز ایشان از زبان پسرشان)
[3] امام باقر علیه السلام : قَالَ اَللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ یا مُوسَى أَحِبَّنِی وَ أَحْبِبْنِی إِلَى خَلْقِی قَالَ یا رَبِّ إِنَّک لَتَعْلَمُ أَنَّهُ لَیسَ شَیءٌ أَحَبَّ إِلَی مِنْک فَکیفَ لِی بِقُلُوبِ اَلْعِبَادِ قَالَ ذَکرْهُمْ نعمای نَعْمَائِی وَ آلاَئِی فَإِنَّهُمْ لاَ یذْکرُونَ مِنِّی إِلاَّ حَسَنا. (مشكاة الأنوار فی غرر الأخبار، النص، ص : 333)
خداوند فرمود : «اى موسى مرا دوست بدارو مردم را با من دوست گردان»، عرض کرد : پروردگارا تو مى دانى که هیچ چیز از تو برایم محبوب تر نیست، پس چگونه دلهاى بندگان را متوجه تو سازم؟ فرمود : «نعمتهاى مرا به آنان یاد آورى کن، زیرا آنان جز نیکى از من یادشان نمى ماند».
[4] مفاتیح الجنان، مناجات الراجین امام سجاد علیه السلام.
[5] مفاتیح الجنان، مناجات المطیعین امام سجاد علیه السلام.
[6] دعای امام باقر علیه السلام : [اِلهی] أَذِقْنِی بَرْدَ عَفْوِک وَ حَلَاوَةَ ذِکرِک. (مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، ج 2، ص 835)
[7] کیفَ یجِدُ لَذَّةَ الْعِبَادَةِ مَنْ لَا یصُومُ عَنِ الْهَوَى؟ (عیون الحکم و المواعظ (للیثی)، ص 384)
[8] این داستان در سخنرانی استاد انصاریان آمده است و شبیه این مطلب را در روایت کتاب شریف بحارالانور یافتم.
أَوْحَى اللَّهُ تَبَارَک وَ تَعَالَى إِلَى دَاوُدَ علیه السلام أَنَّ أَهْوَنَ مَا أَنَا صَانِعٌ بِعَالِمٍ غَیرِ عَامِلٍ بِعِلْمِهِ أَشَدُّ مِنْ سَبْعِینَ عُقُوبَةً أَنْ أُخْرِجَ مِنْ قَلْبِهِ حَلَاوَةَ ذِکرِی. (بحار الأنوار، ج2، ص 32)
همچنین امام صادق علیه السلام فرمودند : «طَلَبْتُ حَلَاوَةَ الْعِبَادَةِ فَوَجَدْتُهَا فِی تَرْک الْمَعْصِیة » و شیرینى عبادت را جستجو نمودم، پس آن را در ترک گناه یافتم. (مستدرک الوسائل، ج12، ص 173)
[9] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله : النَّظَرُ إِلَى مَحَاسِنِ النِّسَاءِ سَهْمٌ مِنْ سِهَامِ إِبْلِیسَ فَمَنْ تَرَکهُ أَذَاقَهُ اللَّهُ طَعْمَ عِبَادَةٍ تَسُرُّه. (مستدرک الوسائل، ج 14، ص 270)
[10] «اگر می‌خواهی از خدا بهره‌مند شوی و از اُنس و مناجاتش حظّی [نسیبی] داشته باشی احسان به خلق کن». کیمیای محبت، شرح حال شیخ رجبعلی خیاط، ص 200.
[11](بحار الأنوار، ج 68، ص 222)
[12] الصَّلاةُ مِفتاحُ کلِ خَیر. (محمدی ری شهری، شناخت نامه نماز، ج 1، ص 216)
[13] إِذَا دَخَلَ الْوَقْتُ عَلَیک فَصَلِّهَا فَإِنَّک لَا تَدْرِی مَا یکونُ. (وسائل الشیعة، ج 4، ص 119)
[14] امام رضا علیه السلام : حَافِظُوا عَلَى مَوَاقِیتِ الصَّلَوَاتِ فَإِنَّ الْعَبْدَ لَا یأْمَنُ الْحَوَادِثَ. (بحار الأنوار، ج 80، ص 20)
[15] امام صادق علیه السلام : لِکلِ صَلَاةٍ وَقْتَانِ أَوَّلٌ وَ آخِرٌ فَأَوَّلُ الْوَقْتِ أَفْضَلُهُ وَ لَیسَ لِأَحَدٍ أَنْ یتَّخِذَ آخِرَ الْوَقْتَینِ وَقْتاً وَ إِنَّمَا جُعِلَ آخِرُ الْوَقْتِ لِلْمَرِیضِ وَ الْمُعْتَلِّ وَ لِمَنْ لَهُ عُذْرٌ وَ أَوَّلُ الْوَقْتِ رِضْوَانُ اللَّهِ وَ آخِرُ الْوَقْتِ عَفْوُ اللَّهِ وَ الْعَفْوُ لَا یکونُ إِلَّا مِنَ التَّقْصِیرِ وَ إِنَّ الرَّجُلَ لَیصَلِّی فِی غَیرِ الْوَقْتِ وَ إِنَّ مَا فَاتَهُ مِنَ الْوَقْتِ خَیرٌ لَهُ مِنْ أَهْلِهِ وَ مَالِهِ. (دعائم الإسلام، ج1، 137)