پاسخ به شبهات با تشبیهات و تمثیلات : تشبیهات کلیدی در پاسخ به سؤالات و شبهات نماز
فصل نهم : پاسخ به شبهات با تشبیهات و تمثیلات :
تشبیهات کلیدی در پاسخ به سؤالات و شبهات نماز
- بیمار و پزشک
- چرا نماز بخوانیم؟
قَالَ رَسُولُ اللَّهِ یا عِبَادَ اللَّهِ أَنْتُمْ كَالْمَرْضَی وَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ كَالطَّبِیبِ فَصَلَاحُ الْمَرْضَی فِیمَا یعْلَمُهُ الطَّبِیبُ وَ یدَبِّرُهُ بِهِ لَا فِیمَا یشْتَهِیهِ الْبیماروَ یقْتَرِحُهُ أَلَا فَسَلِّمُوا لِلَّهِ أَمْرَهُ تَكُونُوا مِنَ الْفَائِزِینَ (الإحتجاج علی أهل اللجاج (للطبرسی) / ج1 / 42)
ما بیمار هستیم و خدا دستور داده برای بهبودی و رفع بیماری داروی نماز را روزانه پنج بار بخوریم.
دانشجو : امامان هم که نماز میخواندند مریض بودند؟
مراجعه به پزشک دو حالت دارد : اول برای پیشگیری ان الصلاة تنهی عن الفحشاء و المنکر. دوم برای پیگیری و اقم الصلاة طرفی النهار و زلف من اللیل ان الحسنات یذهبن السیئات (مثل عسل و حجامت که هم برای پیشگیری مفید است و هم پیگیری و درمان)
امام خامنه ای : وقتی ما میبینیم در شرع مقدس اسلام این همه راجع به نماز چه در قرآن ، چه در كلمات نبی مكرم صلی الله علیه و آله ، چه در فرمایشات معصومین علیهم السلام ترغیب و تشویق و اهتمام نشان داده شده ، كشف میكنیم كه این نماز در بین مجموعه داروهای درمانگرِ بیماریهای جسمی و روحی و فردی و اجتماعی انسان ، آن عنصر اصلی یا یكی از اصلیترین عناصر است.
همه واجبات شرعی ، اجتناب از همه محرمات ، تشكیل دهنده مجموعهای است از داروی تجویزشده از سوی پروردگار برای تقویت بنیه روحی و اصلاح امور دنیا و آخرت انسان اصلاح جامعه ، اصلاح فرد منتها در این مجموعه بعضی از عناصر كلیدی هستند كه شاید بشود گفت نماز كلیدیترینِ این عناصر است. (بیانات در دیدار شرکت کنندگان هفدهمین اجلاس نماز ؛ 29/8/1387)
- چرا نماز تلخ است؟
جواب: داروی جسم تلخ است برای از بین بردن آلودگی ها و میکروب های جسم. نماز هم داروی روح است و تلخ است برای از بین بردن میکروب های روح مثل تکبر...
حضرت زهراء : فَفَرَضَ اَللَّهُ عَلَیكُمُ اَلْإِیمَانَ تَطْهِیراً لَكُمْ مِنَ اَلشِّرْكِ؛ وَ اَلصَّلاَةَ تَنْزِیهاً لَكُمْ عَنِ اَلْكِبْرِ.
دستورات تلخ سبب می شود از خداوند که فرمانده کل قوای عالم هست حساب ببریم.
- من سر تا پا گناهم ، نماز برای انسان های پاک است که با خدا پاک صبحت کنند ، چه فایده دارد نماز بخوانم؟
هر چه مریضی بیشتر باشد نیاز انسان به ارتباط با طبیب بیشتر میشود ، هر چه گناه و مشکلات بیشتر میشود نیاز ما به ارتباط با خدا و نماز بیشتر میشود. واستعینوا بالصبر و الصلاة.
گناهکاران بیشتر به رحمت خدا نیاز دارند یا آنها که گناه نمی کنند؟ پس آنها باید بیشتر نماز بخوانند علاوه بر نماز های واجب اگر میتوانند نماز های مستحبی را هم بخوانند.
نماز برای انسان هایی هست میخواهند پاک بمانند یا پاک شوند.
گویند که ناپاک مبر ذکر خدا را * من ذکر خدا برم که پاکم سازند
- کشورهای دیگر رفتن کره ماه رو گرفتند شما آخوندها تو مفاتیح نوشتید دعای ساعت های روز ؛ ما را بیکار حساب کردید.
اگر داروخانه شبانه روز باز بود معنایش این نیست که همه ساعات شبانه روز بروی دارو بخری. معنایش این است که هر ساعتی که دارو نیاز داشتی داروخانه باز هست.
اگر در هر ساعتی از شبانه روز خواستی با خدا حرف بزنی دعای مخصوص همان ساعت هست. هر چند میتوانی دعاهای دیگر هم بخوانی.
- تا خودم به نتیجه نرسم که نماز فایده دارد نماز نمی خوانم؟
مثل آن است که بیمار بگوید تا فلسفه دارو را ندانم آن را نمی خورم. بهرمندی از فوایده دارو نیازمند علم و آگاهی نیست ، هر چند دانستنش مفید است. فواید نماز را ندانیم باز اثر دارد.
اینکه تا فلسفه دارویی را ندانم عمل نمی کنم ، یعنی به پزشک اعتماد ندارم و سوء ظن دارم اگر برای نماز هم همین را بگوییم یعنی خدایا به تو اعتماد ندارم و سوء ظن دارم.
پزشک
راستی به دنبال تخقیق و پژوهش هستی و کتابخانه ها و صفحات مجازی را زیر و رو میکنی برای یافتن فایده های دارو یا بی خیالی؟ در این صورت خودت را فریب میدهی؟
فهم دستور پزشک هم عمیق است و هم سالها طول میکشد ؛ اما عمل به دستور پزشک آسان است و نیاز به فهم عمیق ندارد. فهم دستورات خدا هم سخت است و عمیق و سال های طولانی زمان لازم دارد و گاهی نشدنی ؛ ولی عمل به دستور خدا مثل نماز آسان است. خدا میخواهد حتی اگر فلسفه دستورات را نفهمیدی باز عمل کنید.
پزشک فوق تخصص مغز و اعصاب آیا میتواند به نوزاد 2 ماهه توضیحی درباره دارو تومور مغزی و سرطان خون بدهد؟ مشکل از فرستند است یا گیرنده؟ از فاعلیت فاعل است یا قابلیت قابل؟ ما نزد خدا از نوزاد 2 ماهه کم فهم تریم و بسیاری از دستورات دین را نمی توانیم درک کنیم.
- شما شیعیان چرا از مُهر استفاده میکنید؟
اگر یک نسخه را فقط یک پزشک برای سلامتی خوب میداند و یک نسخه را هر دو پزشک خوب میدانند شما کدام را استفاده میکنید؟ سجده بر خاک را فقیه شیعه و سنی قبول دارند. سجده بر قالی را فقط پزشک اهل سنت قبول دارد. مُهر همان خاک است که به قالبی در آمده تا قابل حمل و نقل باشد.
- احتمال خطا در فتوای مرجع تقلید است ، خود مراجع هم با هم اختلاف دارند پس چرا نماز مان را از او تقلید کنیم؟
پزشک احتمال خطا دارد و با هم اختلاف نظر دارند چرا از دستور او پیروی کنیم؟ بیمار به پزشک اعتماد میکند با اینکه احتمال اشتباه میدهد. پزشک عصمت ندارد ولی سخن او حجت است ، مجتهد عصمت ندارد ولی دستور او برای چگونه نماز خواندن حجت است.
- چرا اگر کسی نماز نخواند یا نمازش قبول نشود بقیه اعمال او در قیامت بی فایده است؟ این از عدالت به دور است
جواب : بی فایده نخواهد بود ولی فایده اصلی را نخواهد داشت.
قَالَ الصادق علیه السلام : " أَوَّلُ مَا یحَاسَبُ بِهِ الْعَبْدُ الصَّلاةُ فَإِنْ قُبِلَتْ قُبِلَ سَائِرُ عَمَلِهِ وَ إِذَا رُدَّتْ رُدَّ عَلَیهِ سَائِرُ عَمَلِهِ" (وسائل الشیعة ، ج4 ، ص : 34) برای درک این روایات سه مثال میزنیم :
پزشک به بیمارمیگوید : از این نسخه اگر فلان دوا را نخوری ، مصرف بقیه دواها بیفایده است.
معلم به دانشآموز میگوید : اگر به فلان سؤال [که پاسخ دادن به آن برای معلم بسیار مهم است] جواب ندهی ، ورقهات را تصحیح نمیكنم.
رابطه نماز و عبادات دیگر رابطه سوزن و نخ هستند ، اگر تمام نخ های عالم رو داشته باشی بدون سوزن نمی توانی بدوزی. تمام نخ ها بدون سوزن کارآیی ندارند.
- چرا برخی نماز خوان ها طلاق دارند؟ بد اخلاق هستند؟ چرا کشورهای با نماز عقب افتاده هستند؟
سلامتی بیمار در صورت عمل به همه دستورات پزشک و مصرف همه دارو هاست ، اگر بخشی را انجام نداد نباید توقع بهبودی داشته باشد. نماز یکی از دارو های خداست برای درمان غفلت «واعبدوا...» ؛ علم آموزی یکی از دارو های خداست برای درمان عقب افتادگی در صنعت و... «واعلموا» صدقه برای رزق و روزی و عمر زیاد «و انفقوا فی سبیل الله» خوش اخلاقی ؛ مشورت ؛ روزه و... دیگر داروهای الهی هست. اگر کسی نماز خواند نباید توقع داشته باشد پول دار شود و ازدواج موفق و قبولی در امتحان و... داشته باشد.
- پرسش: آیا شفاعت امام حسین علیهالسلام از عزاداران موجب تشویق انسان به ترک نماز نمیشود؟
پاسخ استاد قرائتی: هرگز، زیرا اولاً معلوم نیست چه كسى شفاعت مىشود و ثانیاً آیا ساختن یك دارو براى رفع مسمومیت، انسانها را به مسموم شدن و زهر خوردن تشویق مىكند؟! [1]
- من که خدا را قبول دارم چه نیازی هست نماز بخونم؟
مثل این است که بیمار بگوید من که پزشک را قبول دارم چه نیازی است دارویی که او داده بخورم؟
مجنون بگوید : من که لیلی را دوست دارم چه نیازی است این دوستی را نشان دهم. اگر لیلی را دوست داری باید این دوستی را در عمل نشان دهی.
اگر قبول داری «بنده خدا هستی» این بندگی را باید نشان دهی و نماز نماد عبودیت است. یعنی عمل به دستور پزشک و نشان دادن محبت.
- من نماز را قبول دارم ولی هر جور و هر وقت دلم خواست نماز میخوانم و هر وقت درس و کار نداشتم؟
مثل این است که بیمار به پزشک بگوید : من هر چه دلم خواست میخورم و یا اینکه داروهایی که شما گفتی میخورم ولی هر وقت دلم خواست. در آن صورت یا بی فایده یا کم فایده خواهند بود و اثری را که پزشک میخواهد نمی گذارد.
این یک نوع توهین به پزشک است که برای دستور تو ارزشی قائل نیستم. اینکه هر وقت کار نداشتم دستور تو را اجرا میکنم یعنی دستور تو برای بیکار هاست.
- چرا نماز را به زبان عربی بخوانیم؟ چرا رو به کعبه؟ چرا در وضو سر را نمی شوریم و مسح میکنیم؟
اگر قبول کردیم که بیمار هستیم و باید به پزشک مراجعه کنیم ، نوع دارو و مقدار و چگونگی مصرف دارو با تشخیص پزشک است نه تشخیص بیمار.
البته اگر پزشک صلاح دانست گاهی نوع و مقدار و چگونگی دارو را به اختیار بیمار میگذارد ، مثلاً شربتش را بنویسم یا قرصش را.
آیت الله مجتهدی : مریضی روی تخت بیمارستان مشغول قرآن خواندن بود ، دكتر غیر مسلمان به او گفت : قرآن عربی است تو كه عربی نمیفهمی چه فایدهای دارد؟ مریض گفت : تو نسخه انگلیسی مینویسی ما نمیفهمیم ولی به محتوای نسخه بر طبق راهنمایی دیگران عمل میكنیم ما را شفا میدهد.
(هزار و یک حکایت اخلاقی ، حکایت 860)
- چرا نماز اول وقت بخوانیم؟
اثر فوق العاده دارو وقتی است که سر ساعتش خورده شود ، اثر فوق العاده نماز این است که اول وقتش خوانده شود.
- خیلی ها نماز نمی خونن یکی هم ما .
درست بگیم خیلی ها مریض هستند یکی هم ما ، خیلی ها طلاق گرفتند یکی هم ما ، خیلی ها بچه دار نمی شن یکی هم ما.
اگه تو دریا گروهی غرق بشن و شما بتونی نجات پیدا کنی میگی همه مردن من هم مثل بقیه؟
- چه دعایی را در قنوت نماز یا تعقیبات آن بخوانیم؟
دعاها مثل داروهای مختلف میمانند ، برای اشخاص مختلف با نیازهای روحی و معنوی متفاوت ، تغییر میکند.
از آیت الله بهجت پرسیدند : بهترین ذکر یا عملی که انسان بعد از نمازهای روزانه انجام میدهد ، چیست؟
در میان ادعیه صحیح ، آنهایی را انتخاب کند که هر چه حضور قلب در آن بیشتر باشد یا با حال نمازگزار و نیازهای ویژه او سازگاری بیشتری داشته باشد.
برای ازدواج : آیه 74 فرقان. برای فرزند دار شدن : آیه 84 انبیاء. و...
- اگر «إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهی عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَر» پس چرا نماز خوان ها گناه میکنند؟
بیمار یا دارویی که پزشک توصیه کرده یا تقلبی اش را خریده یا دوزش کم بوده است.
نماز نهی میکند نه منع : در آیه آمده است که «تنهی عن... » نه «تمنع» یعنی مثل پزشک دلسوزی که انسان را از خوراکی های بد و سیگار نهی میکند ولی جلوگیری نمی کند و انسان اختیار دارد با دستورات او مخالفت کند.
بیمار به میزان مصرف دارو ، از فواید و آثار آن بهره مند میشود. به میزان یاد خدا که در نماز است نماز اثر گذار است (حقیقت نماز یاد خداست ؛ اقم الصلاة لذکری). نهی از فحشاء و منکر و آرامش و دوری از گناه به میزان یاد خداست. نماز طوطی وار اثر کمی دارد.
اگر فقط نسخه پزشک را بخوانیم و به آن عمل نکنیم خوب نمی شویم. خدا قول نداده فقط رو خوانی نماز سبب دوری از گناه شود.
یک حضور قالبی داریم و یک حضور قلبی ؛ دو دانش آموز در کلاس حضور قالبی دارند یکی رتبه آخر کنکور میشود و یکی رتبه اول کنکور.
- هر چی نماز خوان هست بدبخت و بیچاره هست و بی نمازها مشکل و گرفتاری ندارند.
سنت امهال
وقتی کار بیمار از طبابت گذشته باشد و هر چه دارو داده باشد اثر نکرده میگوید رهایش کنید نه عمل نه قرص نه دارو بگذارید راحت باشد و به او سختی و دستور نمی دهد.
اگر خدا از هدایت بنده ی بی نمازی نا امید شود درهای ثروت و امکانات رو به روی او باز میکند.
فَلَمَّا نَسُوا ما ذُكِّرُوا بِهِ فَتَحْنا عَلَیهِمْ أَبْوابَ كُلِّ شَیءٍ حَتَّى إِذا فَرِحُوا بِما أُوتُوا أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ. (انعام : 44)
- نماز یه کاری تکراری هست ، حوصله کار تکراری و ملال آور را ندارم؟
خوردن قرص و دارو برای بیمار یه کار تکراری و ملال آور و بدون لذت است و چون برای سلامتی به آن نیاز داریم انجام میدهیم ، نماز هم همین گونه است. داروی پزشک عالم است برای سلامتی روح ما از بیماری ها.
ما نماز را برای لذت نمی خوانیم ، برای اطاعت دستور خدا میخوانیم.
- شما آخوندها مردم رو بیکار حساب کردید ، تو مفاتیح اومده دعای ساعت 1 ساعت 2 ، ساعت 3 ، برای 24 ساعت شما مردم را معطل دعای ساعت های روز کردید؟
جواب : اگر میگوییم در ترمینال سات 1 و ساعت 2 و ساعت 3 اتوبوس تهران مشهد هست معناش این نیست مدام بروید مشهد. اگر داروخانه ای 24 ساعته بود معناش این نیست که هر ساعت بروید دارو بخرید. معناش این است که هر زمان اراده مسافرت یا دارو کردید آن ها در دسترس است.
- ضایع کردن نماز یعنی چی؟
در قرآن دستور به محافظت بر نماز داده شده حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطی (بقره : 238)
و مقابل محافظت ضایع کردن نماز است. فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضاعُوا الصَّلاةَ وَ اتَّبَعُوا الشَّهَوات (مریم : 59)
اگر دارو خوب خورده نشود مثلاً یک بار خورده شود و یک با خورده نشود یا آنچه اثر دارو را باطل میکند خورده شود و پرهیز هایی که در کنار خوردن دارو هست انجام نشود ، پزشک میگوید داروی من مؤثر بوده و دیگران را خوب کرده ولی تو این نسخه و دارو را ضایع کردی.
غیبت کردن ، نوشیدن شراب ، بی احترامی به والدین ، نپذیرفتن ولایت امامان علیهم السلام نماز را بی اثر میکند.
- فایده مصرف دارو به بیمار میرسد ، نباید بیمار به پزشک منت بگذارد ببین من دارو را خوردم. خدا میفرماید : لاتمنوا علی اسلامکم... چون ان احسنتم احسنتم لانفسکم و ان اسأتم فلها...
- پیش پزشک میری میگی حال من چطوره؟ چند تا سؤال میپرسه و نبض میگیره و تا بفهمه حالت چطوره؟
شهید مطهری میره پیش مرحوم حداد شاگرد علامه قاضی و میپرسه حال من چطوره؟ حداد میپرسه چطور نماز میخونی؟ و بعد توضیحاتی میدهد
- اگر پرده کنار رود و بیمار حقایق را ببیند از درخواست های خود از پزشک معذرت خواهی میکند و از اینکه پزشک به او غذای چرب و شیرین نداده تشکر میکند چون میفهمد آن درخواست ها چه بلایی سر او میآورده است. اگر بدانیم پشت سر حاجت هایی که خدا به ما نداده چه بلاهایی نهفته بوده از او تشکر میکنیم و این اتفاق در قیامت خواهد افتاد.
- مادر داروها پرهیز است و عمل به دستور پزشک بدون پرهیز ، آن را بی اثر یا کم اثر میکند.
نماز بخوان و از نگاه و مال حرام خود داری کن و... پرهیز در قرآن با عنوان «تقوا» آمده است
(صفحه 104)
- پزشک در شیوه عمل جراحی با بیمار یک ماهه مشورت نمی کند ، چون مشورت عالم با جاهل مذموم است. ما در نظر خدا به اندازه یک نوزاد یک ماهه هم نیستیم.
قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله : قال اللَّه : یا ابن آدم أطعنی فیما أمرتك و لا تعلّمنی ما یصلحك.
رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله : خداوند متعال فرمود از فرزند آدم ، به دستورات من اطاعت كن و صلاح خود را به من یاد مده (یعنی من صلاح تو را بهتر از خود میدانم). 262 ؛
قال أمیر المؤمنین علیه السلام : قال اللَّه من فوق عرشه : یا عبادی ، اعبدونی فیما أمرتکم و لا تعلّمونی بما یصلحکم ، فإنّی أعلم به و لا أبخل علیکم بمصالحکم.
امیر المؤمنین علیه السلام : خداوند از بالای عرشش میفرماید : ای بندگان من ، در آنچه که به شما امر کردم به من اطاعت کنید و مصلحت خود را به من نیاموزید. چون من خودم بهتر از شما به مصلحت شما عالم هستم و هرگز در عمل کردن به مصلحت شما خیانت نمی کنم.
- پزشک به هر بیمار یک نوع دارو میدهد و هیچ بیماری ناراحت نمی شود ؛ چون آن را بر اساس حکمت میداند ، به یکی ثروت به یکی مقام به یکی حافظه قوی و... به کسی میگوید نماز شکسته و به یک نفر نماز کامل...
قال الله : مَن عَرفَ قَدَری وَ ربوبیّتی فلا یَتَّهِمنی فِی الرّزق
کسی که قضا و قَدَر من و پروردگاری مرا بشناسد ، مرا در رزق و روزی که به او داده ام متهم نمی کند.
- چندین بار دوستان و فامیل خود را به نماز دعوت کرده ام ولی اثر نگذاشت ، آیا باز هم وظیفه ای دارم یا نه؟
شکست در یک یا چند مورد ، دلیل بر ترک این وظیفه الهی نیست. مگر شما اگر به نسخه پزشکی عمل کردی و نتیجهای نگرفتی ، برای همیشه بیماری را تحمل میکنی؟ یا پزشک و نسخه را آن قدر تغییر میدهی ، تا به نتیجه برسی؟! تا وقتی امید به بهبودی هست ، به نسخه پزشک عمل میکنید ، تا وقتی به نماز خوان شدن امیدوار هستید دعوت را ادامه دهید.
- مسجد بیمارستان معنوی است. بیمارستان همیشه باز است ؛ مسجد همیشه باز باشد ؛
- بیماری در حال مرگ است و پزشکی نسخه شفا بخش او دارد و بی خیالی طی میکند و میگوید به من ربطی ندارد؟
نظر شما درباره این پزشک چیست؟ خدا میداند انسان اگر کارهایی انجام ندهد هلاک میشود اگر نسخه شفا بخش را ندهد بی انصافی و ظلم است و ما ربک بظلام للعبید. ان الله لا یظلم الناس شیئا
- الصلاة میزان
وسیله سنجش حال بیمار فشار سنج و سنجش نبض است ، وسیله سنجش حال روحی انسان نماز است. شهید مطهری به مرحوم حداد گفت : حالم چطور است؟ او پرسید حضور قلبت در نماز چطور است؟ حضور قلب در نماز وسیله سجش حال انسان است.
- حاج اسماعیل دولابی ؛ نمی دانیم فقر خوبه یا ثروت ، سلامتی خوب است یا بیماری؟ و...
مطیع ویزیت پزشک باشیم ، او میداند چه غذایی چه زمانی به چه مقدار برای ما خوب است.
اللهم وفقنا لما تحب و ترضی
- بیمار نمی داند ترکیب این قرص و کپسول چیست ولی با خوردن آن از فواید آن بهره مند می شود. انسان هم نمی داند دقیقا ترکیب نماز چیست ولی از فواید آن بهره مند می شود.
[1] استاد قرائتی ، تمثیلات تفسیر نور ، ص: 129.