متن 26 شیوه دعوت کودکان و نوجوانان به نماز در قالب 72 کلیپ کوتاه ویژه والدین و معلمان
متن 26 شیوه دعوت کودکان و نوجوانان به نماز
در قالب 72 کلیپ کوتاه
ویژه والدین و معلمان
#دعوت_ به_بهشت 1 ؛ فایده دعوت به نماز
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
ذکرِ خوبان است بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم * وِرد پاکان است بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
ما شروعِ کارمان با نامِ زیبای خدا * همچو قرآن است بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما پدران، مادران و معلمان گرامی!
شمایی که دغدغه تربیت و پرورش کودکان و نوجوانان را دارید.
زُراره که یکی از شاگردان ویژه امام صادق علیه السلام بودند میگوید حضرت فرمودند : «مهمترین دستور خداوند برای تربیت انسانها بعد از پذیرش سرپرستی امامان معصوم، اقامه نماز است». [1]
خدا را شکر میکنم که توفیق پیدا کردم با نوشتههای این کتاب در خدمت شما باشم، با موضوع دعوت فرزندان به نماز.
و چون تربیت نمازی کودک و نوجوان باید با همکاری و هماهنگی خانه و مدرسه باشد ؛ میخواهم همزمان، وظایف پدر و مادر و وظایفِ معلم و مدیر را بررسی کنیم.
ابتدا چهار تا فایدهی دعوت به نماز را دوره کنیم :
یک. قوه قضاییه اعلام کرده ۹۰ درصد مجرمان یا روز جرم، نماز نخوانده بودند یا اصلاً اهل نماز نبودند ؛
پس اگر من دوست دارم کودک و نوجوانم و دانش آموزم از پرخاشگری، سیگار، مواد مخدر، چاقو کشی، فیلمهای مستهجن و روابطِ خطرناک در امان باشد ؛ باید او را به نماز دعوت کنم که طبق فرموده خداوند متعال « نمازِ خوب، سبب در امان ماندن دانشآموزان ما، از آسیبهای اجتماعی، از هرزه گی و فسادهای اخلاقی میشود».[2]
«نماز» نظارتِ درونی انسان را تقویت میکند و «پلیس» نظارت بیرونی! و معلوم است که نظارتِ درونی، قویتر است و هر چه نمازشان خوبتر، زیباتر و بهتر باشد، این نظارتِ درونی بالاتر میرود.
دو. نماز سبب پاک شدن انسان از گناهان میشود، قرآن بعد از اینکه دستور به اقامه نماز میدهد، میفرماید : خوبیها یعنی نماز، بدیها یعنی گناهان را نابود میکند، میشوید و از بین میبرد.[3]
پس من اگر دوست دارم پاکی و معصومیت کودک و نوجوانم حفظ بشود، و این پاکی با گناهانِ کوچکی که انجام میدهد از بین نرود، او را به نماز دعوت کنم تا روزانه پنج بار خودش را از گناهان بشوید.
سه. آیا ما دوست داریم خداوند از ما خشنود باشد، راضی باشد؟
حتماً میگویید : بله! راهش چی هست ؟
قرآن میفرماید : خداوند از حضرت اسماعیل علیه السلام خشنود بود.
علتش این بود که خانوادهاش را به نماز دعوت میکرد.[4]
پس دعوت به نماز، سبب خشنودی و رضایت خداوند میشود.
چهار. دعوت به نماز، پاداش فوق العاده زیادی دارد، پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند : نماز کلید همهی خوبی هاست [5] و فرمودند : اگر کسی، کسی را به کار خوبی مثل نماز دعوت کند، پاداشِ انجام دهنده را یک کپی میگیرند، در پرونده دعوت کننده هم میگذارند. [6]
مثلاً معلمی که سی سال تدریس داشته و هر سال فقط یک نفر را به نماز دعوت کرده است و آن یک نفر در طول عمرش پنجاه سال نماز خوانده است ؛ این معلم عزیز، غیر از عباداتِ خودش در پرونده اعمالش ۱۵۰۰ سال نماز و عبادت دارد.
آیا این پاداش کمی است؟!
بیاییم ما هم جزء دعوت کنندگان به نماز باشیم و از این پاداش بزرگ جا نمانیم!
#دعوت_ به_بهشت 2 ؛ اهمیت دعوت به نماز
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما والدین و معلمان عزیز
دو تا نکته دیگر خدمت شما عرض میکنم تا اهمیت دعوت به نماز در ذهن ما برجسته بشود.
یک. معلم دو تا وظیفهی مهم دارد. آموزش، که قرآن به او میگوید تعلیم و پرورش که همان تزکیه است. [7]
به نظر شما از این دو تا وظیفه کدام مهم تره؟ بله، تزکیه.
به دو دلیل :
اول. آموزش دیدهی پرورش نشده، برای جامعه خطرناکتر است.
مثلاً یک دزد بیسواد، با زحمت وارد خانه یک نفر میشود، حقوق یک ماهش را میدزدد.
اما دزد با سواد، یک روزه حساب اینترنتی ۳۰۰ نفر را خالی میکند و به راحتی حقوق ۳۰۰ نفر را میدزدد.
چو دزدی با چراغ آید * گزیدهتر و بیشتر برد کالا!
پس اگر فقط وظیفه آموزش را انجام بدهیم بدانیم که داریم انسانهای خطرناکی به جامعه آینده تحویل میدهیم.
دوم. خداوند برای تعلیم، قول بهشت نداده است، ولی برای تزکیه ضمانتِ بهشت داده است!
فرموده هر کسی تزکیه کرد، جزء «مُفلحون» شد [8] و من ضمانت میکنم که «مُفلحون» وارد بهشت بشوند [9]
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله که دوست داشتند، امّت او تزکیه بشوند و به فلاح برسند، اولین دستوری که دادند و اولین موضوعی که از جانب خداوند متعال واجب کردند، نماز بود و برای نماز، صدا میزدند : «حَیَّ عَلی الفَلاح» بشتابید به سوی فلاح، و فلاح یعنی رستگاری و بهشت!
پس دعوت به نماز، دعوت به بهشت است.
دو. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله که برای امت شان بیشتر دغدغهی آخرت را داشتند تا دنیا،
دغدغهی معنویت آنها تا مادّیت آنها!
دغدغهی روح انسانها را داشتند تا جسم انسانها ؛
فرمودند : در آخر الزمان، برخی پدران و مادران میآیند که من از آنها گلایه دارم، به شدت از دستشان ناراحتم ؛ چون آنها به فکر واجبات فرزندشان نیستند. [10]
به فکر این هستند که فرزندشان چه بپوشد، چه بخورد؛ نمره ریاضی او چند میشود، کنکورش قبول میشود یا نه؟...
ولی به فکر نماز فرزندان شان که سبب نجات آنها از آتش جهنم و سعادتِ ابدی میشود، نیستند.
برخی معلمان هم هستند که اگر دانشآموز شان نمرش پایین بیاید، ناراحت میشوند، پیگیری میکنند، اما اگر دانشآموز از لحاظ معنویت و نماز پایین بیاید و در نماز مدرسه شرکت نکند، هیچ عکس العملی نشان نمیدهند!
من مطمئن هستم پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از این معلمها هم گلایه دارد!
بیاییم با دعوت به نماز قلب پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله را شاد کنیم تا مورد شفاعت حضرت قرار بگیریم.
بیاییم برای نماز فرزند و دانشآموزان مان تلاش کنیم!
#دعوت_ به_بهشت 3 ؛ شیوههای اشتباه 1
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما والدین و معلمان عزیز
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند : کسی که به خوبی دعوت میکند، باید این کار را با شیوهی خوب انجام بدهد ؛ نه با شیوهی بد و اشتباه.[11]
این قاعده یادمان باشد : « شیوههای اشتباه در دعوت به نماز، اگر نتیجهی معکوس ندهند، نتیجهی مطلوب نمیدهند»
میخواهم چهار تا شیوهی اشتباه را دوره کنیم :
یک. شخصی میگفت فرزندم نماز نمیخواند، به او گفتم با من حرف نزن، پیش من هم نیا، چون بینماز نجس هست!!
این حرفِ نادرستی است، کافر نجس است ؛ مسلمان حتی اگر نماز نخواند، اصلاً نجس نیست.
دو. بعضیها به دانشآموز و فرزندشان میگویند : اگر نماز بخوانی، خدا همهی حاجت هایت را میدهد!
این حرف غلطی است.
بله پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: کسی که نماز واجبش را بخواند یک حاجت قبول شده در نزد خدا دارد [12] ولی خدا از بین حاجت هایش نگاه میکند که کدام حاجت به خیر و صلاحش هست و زمانش رسیده، آن حاجت را به او میدهد، نه این که «اگر نماز بخوانی خدا همه حاجتهای تو را میدهد».
سه. بعضیها میگویند : اگر نمازت را بخوانی، همهی مشکلات حل میشود!
این هم سخن باطلی است.
* امام حسین اهل نماز بود، در کربلا، مشکلات محاصرهاش کردند.
* امام کاظم و حضرت یوسف علیهما السلام، نماز میخواندند، به زندان هم افتادند ؛
* امام حسن مجتبی و امام جواد که اهل نماز بودند ؛ یک مشکل بزرگ داشتند به نام همسرِ نامهربان.
اگر نماز بخوانیم، خداوند برخی از مشکلات ما را رفع میکند و برای بقیهی مشکلات به ما آرامش میدهد و قدرتِ تحمل مان را بالا میبرد. [13]
چهار. تبلیغ میکنند که نماز آسااااان مثل آب خوردن هست و نماز خیلی شیرینه!
هر دو سخن اشتباه هست ؛
برای یک نوجوان، خواب صبح شیرین هست! نماز صبح، تلخِ تلخ هست!
بلند شدن از وقت خواب و آب زدن به صورت آسان نیست، سختِ سخت هست.
ببینید! اگر نماز شیرین بود ؛ آقا امام سجاد و امام باقر دعا نمیکردند که «اِلهی اَذِقنی حَلاوةَ ذِکرک»[14] ؛ خدایا یک ذره از شیرینی عبادت و مناجات با خودت را به من بچشان!
در ابتدا نماز تلخ و سخت هست! اگر نماز خوب بخوانیم و مشتری خوبی باشیم برای خدا! خداوند لطف میکند شیرینیِ نماز را به ما میچشاند و نماز را در نگاه ما آسان میکند.
پس مواظب باشیم با شیوههای اشتباه دعوت به نماز نکنیم.
#دعوت_ به_بهشت 4 ؛ شیوههای اشتباه 2
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما والدین و معلمان عزیز
در جلسه قبل درباره شیوههای اشتباهِ دعوت به نماز چهار مورد بیان کردیم :
5. پدری میگفت : شیوهی من برای دعوت به نماز، کمربند است؛ یک کمربند به چوب لباسی آویزان کردم و به واسطه ترس از کمربند، بچه هایم نماز میخوانند!
به او گفتم اگر بچههای شما ۱۸ ساله یا ۲۰ سالشان بشود دیگر کمربند جواب نمیدهد، احتمالاً بینماز بشوند.
دقت کنیم! « اجبار احساسِ اسارت میآورد » و دانشآموز ما در این صورت، یا با ترک نماز یا با پرخاشگری واکنش نشان میدهد.
پس هرگز دانشآموزان را برای حضور در نمازِ جماعت مدرسه، مجبور نکنیم، در خانه هم از شیوهی اجبار استفاده نکنیم.
این قاعده یادمان باشد که :
* اجبار و تحمیل، ملال میآورد و مخالفِ استقلال است!
* تفهیم و تحلیل حال میدهد و موافقِ استقبال است.
شش. بعضیها به فرزندشان میگویند : تو که نماز را دیر میخوانی، نخوانی بهتر است!
این یک حرف کاملاً غلط است ؛ کسی که نمازش را دیر میخواند، گناهکار نیست، در حالی که کسی که اصلاً نماز نمیخواند در درگاه خداوند گنهکار است.
هفت. بعضیها میگویند : یا همهی نمازهایت را بخوان یا اصلاً نماز نخوان! یا رومیِ روم باش یا زنگیِ زنگ.
اگر یک در میان نماز بخوانی توهین آن به خدا بیشتر است. این حرف هم، کاملاً غلط است.
کسی که اصلاً به دعوت خدا – یعنی به «حَیَّ عَلَی الصَّلاة» - لبیک نمیگوید، نماز نمیخواند، توهینش بیشتر است از کسی که یک در میان به این دعوت پاسخ میدهد.
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند : نمازهای روزانه، مثل یک نهر جاری است برای شستشوی روح [15]و کسی که مثلاً یک هفته در میان حمام میرود، حتماً بهتر است از کسی که اصلاً حمام نمیرود، روحش را شستشو نمیدهد.
هشت. آیا این شعر مشهور را شنیدید که بینماز را بدتر از شیطان معرفی میکند؟
شیطان که رانده گشت به جز یک خطا نکرد * خود را برای سجده بر آدم رضا نکرد
شیطان، هزار مرتبه بهتر ز بینماز * او سجده بر آدم و این بر خدا نکرد
بعضیها برای دعوت به نماز از این شعر کاملا غلط و اشتباه را میخوانند!
شیطان، یقیناً از بینماز بدتر است :
* چون شیطان با دیدن نماز، رویش سیاه میشود [16]، در حالی که خیلی از بینمازها، با دیدن نمازِ خوبان مثل آیت الله بهجت، مثل شهید سلیمانی، لذت هم میبرند.
* خیلی از بینمازها به با نمازها میگویند : به ما دعا کنید خداوند ما را هم هدایت کند ؛ ولی شیطان هیچگاه برای هدایت خودش قدمی بر نمیدارد.
* شیطان غیر از آن یک سجده که در ابتدای خلقت آدم علیه السلام انجام نداد، از آن زمان تا کنون، ـ حدود ۸ هزار سال ـ باز هم مأمور به عبادت و سجده بود که خدا را نافرمانی کرد ؛ در حالی که یک بینماز، ممکن است یک سال، ده سال، پنجاه سال باشد که نماز نخوانده است.
پس مقایسه بینماز با شیطان، مقایسهی اشتباهی است.
بنابراین مواظب باشیم با شیوههای اشتباه، دعوت به نماز نکنیم!
#دعوت_ به_بهشت 5 ؛ موفقیت پلکانی
بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم
سلام به شما والدین و معلمان عزیز
باید قبل از بیان شیوههای دعوت به نماز، چند نکتهی مهم را باید بدانیم :
یک. امام جواد علیه السلام فرمودند : اگر کسی کاری را بدون علم وآگاهی انجام بدهد، بیش از آن چیزی که درست بکند خراب میکند [17]
پس اگر خواستیم شیوهای را اجرا کنیم ؛ قبلاً از درست بودن آن شیوه، اطمینان حاصل بکنیم.
مِثل آن کسی نباشیم که آمد دری را جا بیندازد، چون بلد نبود، در را از لولا درآورد و بعد که تعمیر کننده در آمد، میبیند زحمتش برای جا انداختنِ در بیشتر شده است.
دو. موفقیت در دعوت به نماز پلکانی است.
مثلاً یک نفری مانع نماز دیگران است و نمازشان را مسخره میکند، ما شیوهها را اجرا میکنیم و او دیگر مانع نماز دیگران نمیشود ؛ بیتفاوت میشود، پس، ما در این پلّه موفق بودهایم.
یا کسی نسبت به نمازبی تفاوت است را علاقه مند میکنیم ولی باز نماز نمیخواند ؛ پس ما در این پله موفق بودهایم.
یا کسی اصلاً نماز نمیخوانده و حالا فصلی نماز میخواند، ماه رمضانها نماز میخواند.
یا اینکه کسی یکی در میان نماز میخوانده ؛ از این به بعد دیگر همه نماز هایش را میخواند یا آن که نماز میخواند، در نماز ثابت قدم است، پس ما در آن پله موفق بودهایم.
یا کسی که همیشه نمازش را میخواند ولی اول وقت نبوده ولی الان دیگر اول وقت میخواند!
سه. انسانها به انگیزههای مختلفی بینمازند و با شیوههای مختلفی هم، با نماز میشوند ؛
دانش آموز اول با شیوهی یکم
دانش آموز دوم با شیوهی پنجم
دانش آموز سوم با شیوهی دهم و...
پس اگر یک شیوه یا دو شیوه را اجرا کردیم و دیدیم اثر نگذاشت ؛ نا امید نشویم!
توصیه ما این است که « شیوههای مختلف را سعی کنیم همزمان اجرا کنیم تا احتمال تأثیرگذاری در دانشآموزان مختلف را بیشتر کنیم »
چهار. مدرسه، بینمازی فرزند را گردن خانه نیندازد، خانه هم مُقصّر را مدرسه معرفی نکند!
چون خداوند به اندازهی قدرت و توانایی و امکاناتی که به هر کدام داده است، از آنها سؤال میپرسد که برای نماز کودک و نوجوان چه کردی ؟ [18]
پنج. نگوییم جامعه خراب شد، مدرسه خراب شد و دیگر فایدهای ندارد!
مطمئن باشیم که اگر ما یک گروه کمی باشیم، برای خدا قیام کنیم! خداوند هم، ما را بر گروه زیادی که در فضای مجازی، در اینترنت ؛ بینمازی را ترویج میکنند، پیروز میکند. [19]
و اگر ما در راه خدا، جهاد و تلاش بکنیم، حتماً حتماً، خداوند راهها را به ما نشان میدهد و ما را هدایت میکند.[20]
[1] بُنِی الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسَةِ أَشْیاءَ عَلَى الصَّلَاةِ وَ الزَّكَاةِ وَ الْحَجِّ وَ الصَّوْمِ وَ الْوَلَایةِ قَالَ زُرَارَةُ فَأَی ذَلِكَ أَفْضَلُ فَقَالَ الْوَلَایةُ أَفْضَلُهُنَّ لِأَنَّهَا مِفْتَاحُهُنَّ وَ الْوَالِی هُوَ الدَّلِیلُ عَلَیهِنَّ قُلْتُ ثُمَّ الَّذِی یلِی ذَلِكَ فِی الْفَضْلِ قَالَ الصَّلَاةُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلی الله علیه و آله قَالَ الصَّلَاةُ عَمُودُ الدِّینِ . (الكافی، ج2، 18)
[2] إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَر (سوره عنکبوت : آیه 45)
[3] وَ أَقِمِ الصَّلاةَ طَرَفَی النَّهارِ وَ زُلَفاً مِنَ اللَّیلِ إِنَّ الْحَسَناتِ یذْهِبْنَ السَّیئات. (سوره هود : آیه 114)
[4] وَ كانَ یأْمُرُ أَهْلَهُ بِالصَّلاةِ وَ الزَّكاةِ وَ كانَ عِنْدَ رَبِّهِ مَرْضِیا. (سوره مریم : آیه 55)
[5] الصَّلاةُ مِفتاحُ كُلِ خَیر. (آیت الله ری شهری، شناخت نامه نماز، ج1، ص: 216)
[6] مَن دَلَّ على خَیرٍ فلَهُ مِثْلُ أجْرِ فاعِلِهِ. (میزان الحكمة، ج3 ، 571)
و مَنْ أَمَرَ بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهَى عَنْ مُنْكَرٍ أَوْ دَلَّ عَلَى خَیرٍ أَوْ أَشَارَ بِهِ فَهُوَ شَرِیكٌ وَ مَنْ دَلَّ عَلَى شَرٍّ أَوْ أَشَارَ بِهِ فَهُوَ شَرِیكٌ. (بحارالانوار، ج 97، ص: 76)
[7] قرآن وظیفه پیامبران را هم تعلیم و تزکیه می شمارد و غیر از آیه 129 سوره بقره در بقیه موراد تزکیه را بر تعلیم مقدم می دارد :
- یعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ یزَكِّیهِم. (سوره بقره، آیه 129)
- یزَكِّیهِمْ وَ یعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَة. (سوره آل عمران، آیه 164)
[8] قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَكَّى. (سوره أعلى : آیه 14)
[9] وَ یدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدینَ فیها رَضِی اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُون. (سوره مجادله، آیه ی ۲۲)
[10] رُوِی عَنِ النَّبِی صلى الله علیه و آله أنَّهُ نَظَرَ إلى بَعضِ الأطفالِ فَقالَ: وَیلٌ لِأَولادِ آخِرِ الزَّمانِ مِن آبائِهِم. فَقیلَ: یا رَسولَ اللَّهِ، مِن آبائِهِمُ المُشرِكینَ؟
فَقالَ: لا، مِن آبائِهِمُ المُؤمِنینَ، لا یعَلِّمونَهُم شَیئاً مِنَ الفَرائِضِ، و إذا تَعلَّموا أولادُهُم مَنَعوهُم، و رَضوا عَنهُم بِعَرَضٍ یسیرٍ مِنَ الدُّنیا، فَأنا مِنهُم بَرِی، و هُم مِنِّی بُرآء. (مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل، ج15، 164)
[11] مَن أمَرَ بِمَعروفٍ فلیكُنْ أمرُهُ ذلكَ بِمَعروف. (میزان الحکمة، ج 7، ص: 341)
[12] مَن أدّى فَریضَةً فَلَهُ عِندَ اللَّهِ دَعوَةٌ مُستَجابَة. (بحارالانوار، ج 79، ص: 207)
همچنین فرمودند : مَن كانَت لَهُ إلَى اللَّهِ حاجَةٌ فَلیدعُ بِها دُبُرَ كُلِّ صَلاةٍ مَفروضَةٍ. (ری شهری، شناخت نامه نماز، ج 2 ص: 500)
[13] إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعاً وَ إِذا مَسَّهُ الْخَیرُ مَنُوعاً إِلَّا الْمُصَلِّین.)سوره معارج : آیه 19 تا 22)
[14] اِلهی ... أَذِقْنِی بَرْدَ عَفْوِكَ وَ حَلَاوَةَ ذِكْرِك. (بحار الأنوار، ج 94، ص: 182)
چه خوب است این درخواست مهم را در قنوت و سجده نماز هایمان از خدا مسئلت کنیم.
[15] یا عَلِی إنَّما مَنزِلَةُ الصَّلَواتِ الخَمسِ لِامَّتی كَنَهرٍ جارٍ عَلى بابِ أحَدِكُم، فَما ظَنُّ أحَدِكُم لَو كانَ فی جَسَدِهِ دَرَنٌ ثُمَّ اغتَسَلَ فی ذلِكَ النَّهرِ خَمسَ مَرّاتٍ فِی الیومِ، أكانَ یبقى فی جَسَدِهِ دَرَنٌ؟ فَكَذلِكَ وَاللَّهِ الصَّلَواتُ الخَمسُ لِامَّتی.» (بحار الانوار، ج 79 ؛ ص: 220)
[16] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند : الصَّلاةُ تُسَوِّدُ وَجهَ الشَّیطانِ. نماز، چهره شیطان را سیاه مى كند. (شناخت نامه نماز، ج 1، ص: 202)
[17] مَنْ عَمِلَ عَلَى غَیرِ عِلْمٍ مَا أَفْسَدَ أَكْثَرُ مِمَّا یصْلِحُ. (بحار الأنوار، ج 75، ص: 364)
[18] لا یكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلاَّ وُسْعَها. (سوره بقره : آیه 286)
[19] كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثیرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ. (سوره بقره : آیه 249)
[20] وَ الَّذینَ جاهَدُوا فینا لَنَهْدِینَّهُمْ سُبُلَنا. (سوره عنکبوت : آیه 69)