#دعوت_ به_بهشت 51 ؛ شیوه اعتقاد سازی 1

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

سلام به شما والدین و معلمان عزیز

موضوع گفتگوی ما شیوه دعوت فرزندان به نماز بود. این جلسه می‌خواهیم شیوه اعتقادسازی را مرور کنیم.

آقا امیر المؤمنین علیه السلام فرمودند: « تَكَاسُلُ المَرءِ فِی الصَّلاة مِنْ ضَعفِ الإیمَانِ » [1] سستی و تنبلی انسان در نماز که یا بی‌نماز هست یا یکی در میان نماز می‌خواند یا دیر می‌خواند یا تند و نوک کلاغی می‌خواند به ‌خاطر ضعیف بودن باور و اعتقادش هست.

روان‌شناسی جدید هم به این مطلب رسیده است که هر چقدر باور انسان نسبت ‌به کاری بالاتر برود انگیزه و علاقه‌اش نسبت به انجام آن کار بالاتر می‌رود.

اعتقاد به این‌که خدایی که حکیم هست ـ یعنی همه دستوراتش حساب‌ شده است ـ فرمانِ به نماز داده و این نماز در آخرت انسان آن‌قدر تأثیرگذار هست که اولین پرسش روز قیامت هست [2] و هر کس نمازش را خوب اقامه کند کلید بهشت در دستان اوست. [3]

ببینید ساختمان یک پِی دارد که ناپیداست و یک ستون دارد که پیداست و آن ستون روی آن پِی سوار می‌شود و ساختمان دین ما هم ستونی دارد به نام نماز. « الصَّلاةُ عَمودُ الدِّینِ». [4]

و پِی‌ و زیربنای آن باور قلبی به توحید و معاد هست.

اگر دوست داریم ستون دین فرزندان ما مُحکم باشد و بر نمازشان ثابت‌قدم باشند باید پِی ساختمان آنها را محکم کنیم.

خداوند در اولین گفتگو با حضرت موسی علیه السلام ابتدا به او فرمود: « إِنَّنِی أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا » بدان که خدایی جز من نیست یعنی درباره توحید با او صحبت کرد بعد فرمود: « و أَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِی » [5] برای یاد من نماز بخوان.

و بلافاصله فرمود: « إِنَّ السَّاعَةَ آتِیةٌ أَكَادُ أُخْفِیهَا لِتُجْزَى كُلُّ نَفْسٍ بِمَا تَسْعَى» [6]

یقیناً روز قیامت می‌آید که در آن روز هر کس خوبی کرده پاداش می‌بیند و هر کس بدی کرده تنبیه می‌شود.

حضرت لقمان علیه السلام هم وقتی می‌خواهد فرزندش را به نماز دعوت کند اول به او می‌گوید: «لَا تُشْرِكْ بِاللَّه» [7] برای خدا شریکی قائل نشو. اعتقاد به توحید او را تقویت می‌کند.

بعد می‌فرماید: «إِلَیهِ مَرْجِعُكُمْ» [8] بدانیم که ما ‌حتماً روزی به محضر خدا می‌رویم و آنجا اگر به اندازه‌ی ارزنی کار خوب یا بد کرده باشیم خداوند حاضر می‌کند و آن را محاسبه می‌کند.

و در پایان می‌فرماید: «یا بُنَی أَقِمِ الصَّلَاةَ» [9]

پس توحید باوری و معاد باوری فرزند خود را تقویت کنیم تا آنها را به آسانی بتوانیم به نماز دعوت کنیم.

#دعوت_ به_بهشت 52 ؛ شیوه اعتقاد سازی 2

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

سلام به شما والدین و معلمان عزیز

موضوع صحبت ما شیوه اعتقاد سازی در دعوت فرزندان به نماز بود.

خدمت شما عرض کردیم که درمان تنبلی و سستی نسبت‌ به نماز تقویت اعتقادات هست.

هر قدر اعتقاد انسان به خدا و روز قیامت بالاتر برود انگیزه‌ی انسان برای عمل به دستورات خدا مثل نماز بالاتر می‌رود.

امام صادق علیه السلام فرمودند: «ما ضَعُفَ بَدَنٌ عمّا قَوِیت علَیهِ النِّیةُ» [10] اگر انگیزه انسان نسبت ‌به هر کاری بالا برود در آن کار سستی و تنبلی نمی‌کند.

شیوه اعتقادسازی سه پله دارد:

یک. تصحیح : اگر اعتقادش اشتباه هست، درست کنیم.

دو. تحکیم : اگر اعتقادش درست هست، محکم کنیم.

سه. تکرار: اگر اعتقادش محکم هست این اعتقاد محکم را مُدام تکرار کنیم.

علت این‌که فرمودند : دعای عهد را هر صبح بخوانید و دعای کمیل را هر شب جمعه بخوانید این است که اعتقادات صحیح که در فکر ما محکم شده را تکرار کنیم.

همین‌طور که موبایل ما هرروز نیاز به شارژ دارد اعتقادات ما هم نیاز به شارژ دارد که شارژ آن همین ادعیه و تلاوت روزانه قرآن هست.

برای تقویت خداباوری فرزندان خود روی این صفات خدا بیشتر تأکید کنیم:

یک. خدا شاهد است. عالم محضر خداست و خدا دارد ما را می‌بیند: « أَلَمْ یعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ یرَى» [11]

دو. خداوند هم مِهر دارد و هم قَهر دارد. هم خوشنود می‌شود و هم خشمگین می‌شود: « اِعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِیدُ الْعِقَابِ وَ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ» [12] نسبت ‌به کسی که دستورش را اجرا کند و نماز بخواند یا می‌خواهد توبه کند و از این به بعد نماز بخواند مهربانِ و نسبت ‌به کسی که دستورات او را اجرا نمی‌کند با دستوراتش مخالفت می‌کند خشمگین می‌شود.

سه. خداوند حکیم است. یعنی تمام دستوراتش حساب شده است.

خوشبختی دنیا و آخرت ما و سلامت جسم و روح ما را در نظر گرفته و بعد دستوراتی به ما داده است مثل این‌که نماز بخوانید تا خوشبخت بشوید. « قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ * الَّذِینَ هُمْ فِی صَلاتِهِمْ خاشِعُون‏» [13]

چهار. خداوند «غَنی» است یعنی بی‌نیاز.

«صَمد» است یعنی ما به او نیاز داریم.

گر جمله‌ی کائنات بی‌نماز گردند * بر دامن کبریاش ننشیند گرد

«إِنْ تَكْفُرُوا أَنْتُمْ وَمَنْ فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا فَإِنَّ اللَّهَ لَغَنِی حَمِیدٌ» [14]

اگر همه‌ی انسان‌ها بی‌نماز بشوند یک ریال از ثروتش یک وات از قدرتش و یک اتم از حکومتش کم نمی‌شود. این جملات را برای دانش آموزان بگوییم و تکرار کنیم.

پنج. خداوند یک صفات جمال دارد که محبت و رحمت خداست و یک صفاتِ جلال دارد که قدرت، شکوه و عظمت خداوند است.

اگر از هر دو صفات برای دانش آموزان بگوییم خوب است، ولی تجربه بنده نشان می‌دهد که برای دانش‌آموزان دختر بهتر است بیشتر از صفات جمالِ خدا یعنی از محبت و رحمت او بگوییم. چون خودشان عاطفی تر هستند از این زاویه بهتر می‌توانیم آنها را به نماز دعوت کنیم.

و برای دانش‌آموزان پسر دبیرستانی از جلال خدا بگوییم از قدرت، شکوه و عظمت خدا بگوییم. چون از قدرت بسیار لذت می‌برند از این زاویه بهتر می‌توانیم آنها را به نماز دعوت کنیم.

#دعوت_ به_بهشت 53 ؛ شیوه اعتقاد سازی 3

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

سلام به شما والدین و معلمان عزیز

موضوع صحبت‌ ما شیوه اعتقاد سازی در دعوت به نماز بود.

خدمت شما عرض کردیم که هر اندازه باور دانش آموزان را نسبت ‌به خدا و روز قیامت تقویت کنیم به همان اندازه ـ غیرمستقیم ـ آنها را به نماز دعوت کردیم.

قرآن می‌فرماید: نماز سخت است، سنگین است مگر بر کسانی که به وجود خدا اعتقاد دارند و اعتقاد دارند در روز قیامت خدا را ملاقات می‌کنند « وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ وَإِنَّهَا لَكَبِیرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِینَ الَّذِینَ یظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلَاقُو رَبِّهِمْ » [15]

به خاتم المحدثین حاج شیخ عباس قمی گفتند که منبر رفتن آداب دارد، سرعت و فرصت دارد، اوج و فرود دارد این چه منبری هست که شما می‌روی؟

کتاب را دست می‌گیری و از روی کتاب برای مردم می‌خوانی و توضیح می‌دهی. این‌ که منبر نشد!

ایشان فرمودند من با همین شیوه ده‌ها بی‌نماز را اهل نماز کردم شما که آن‌قدر آداب منبر را رعایت می‌کنید چند بی‌نماز را با نماز کردید؟!!

آن شخص با تعجب پرسید چگونه شما توانستی آن‌ها را اهل نماز کنی؟ ایشان فرمودند من روایاتی درباره لحظه جان دادن، قبر، قیامت، بهشت، جهنم، پل صراط برای مردم می‌خوانم و توضیح می‌دهم و باور معاد را در آنها تقویت می‌کنم. [16]

شیوه ایشان شیوه درستی بود، چون آقا امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: « مَن أكثَرَ مِن ذِكرِ الآخِرةِ قَلَّتْ مَعصیتُهُ» [17]

هر اندازه انسان‌ها اعتقاد به ‌روز قیامت را یادآور شوند گناه‌شان کمتر می‌شود و این‌گونه بی‌نمازها کم‌تر و اهل نماز بیشتر می‌شوند.

بهترین زمان برای شیوه اعتقادسازی سنین نوجوانی هست، چون آقا امیرالمؤمنین علیه السلام فرمودند: « إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ كَالْأَرْضِ الْخَالِیةِ مَا أُلْقِی فِیهَا مِنْ شَی‏ءٍ قَبِلَتْهُ » [18] قلب نوجوان مثل یک زمین آماده کشتِ که هر بذری در آن بپاشی ثمر می‌دهد. چه بذری بهتر از بذر اعتقادات که اگر اعتقاد نوجوان را صحیح و محکم کردیم و آن اعتقاد را تکرار کردیم آینده‌ی او را بیمه کرده‌ایم.

می‌خواهم چند کتاب در رابطه با اعتقاد سازی به شما معرفی کنم.

یک. کتاب «اصول عقاید استاد قرائتی» را بخوانید ـ به ویژه فصل توحید، عدل و معاد ـ و آیاتش را در دفترچه‌ای بنویسید و هر جلسه که می‌خواهیم کلاس را شروع کنیم یک آیه یا روایت درباره توحید یا معاد برای دانش آموزان بیان کنیم.

دو. کتاب «خداشناسی قرآنی کودک» از آقای غلامرضا ابهری مطالب بسیار زیادی دارد که می‌توانیم مطالعه و برای دانش‌آموزان ابتدایی بیان کنیم.

کتاب بسیار زیبایی دارد جناب آقای سید رضا طباطبایی به نام «شصت پرسش اعتقادی» که برای هر پرسش سه نوع جواب دارد که برای سنین زیر ابتدایی یا ابتدایی یا دبیرستان چگونه این پرسش را پاسخ بدهیم.

برای دانش‌آموزان ابتدایی از رحمت خدا و نعمت‌‌های بهشتی بگوییم ولی از غضب خدا و عذاب‌‌های جهنم نیاز نیست بگوییم چون درک و فهم آنها پایین هست و ممکن است چهره خشنی از خدا در ذهن آنها نقش ببندد.

برای دانش‌آموزان دبیرستان اگر ریشه بی‌نمازی شخصی این است که از رحمت خدا نا امید شده از رحمت خدا برایش بگوییم که خداوند توبه پذیر، بخشنده و مهربان است.

اما اگر علت بی‌نمازی او این است که به رحمت خدا مغرور شده و می‌گوید آن خدایی که من می‌شناسم هر چه گناه کنیم باز می‌بخشد، آیات و روایاتی را بخوانیم که خداوند بی‌نماز را در لحظه جان دادن، در قبر و در روز قیامت و داخل جهنم تنبیه می‌کند.

#دعوت_ به_بهشت 54 ؛ شیوه اعتقاد سازی 4

بِسمِ اللّه الرَّحمنِ الرَّحیم

سلام به شما والدین و معلمان عزیز

موضوع گفتگوی ما شیوه اعتقاد سازی در دعوت به نماز بود. این شیوه به ما می‌گوید هر قدر باور انسان‌ها به معاد بهشت و جهنم بیشتر بشود، بیشتر مطیع خدا می‌شوند و در آن صورت بیشتر اهل نماز شدند.

آیت الله ری‌شهری کتاب زیبایی دارد با نام «بهشت و دوزخ». پیشنهاد ما این است که این کتاب را مطالعه کنید و مطالب آن را متناسب با فهمِ نوجوان برای او بیان کنید.

آقا امیرالمؤمنین علیه السلام هم فرمودند: « كَفَى بِالْمَوْتِ وَاعِظاً » [19] برای نصیحت کردن و خوب شدن انسان‌ها یاد مرگ کافی هست (اگر بتوانیم خوب از یاد مرگ استفاده بکنیم).

در کودکی معلمی داشتیم که بارها و بارها می‌گفت : «فلان درس را بخوانید. هفته بعد اگر خودم نرفتم و یادم نرفت می‌پرسم»

بزرگ که شدم متوجه شدم این معلم می‌خواست با تکرار این جمله این حدیث امیر المؤمنین که فرمودند : « اَلْمَوْتُ یأْتِی بَغْتَةً» مرگ ناگهان می‌آید را در ذهن ما حک کند. [20]

معلمی می‌گفت : « من متوجه شدم مرگ نوجوان و جوان نمی‌شناسد و دانش‌آموز من از لحاظ ذهنی اگر یاد معاد کند قدرت خود کنترلی او در مواجهه با خطاها و گناهان افزایش پیدا می‌کند و آلودگی او کمتر می‌شود. به ‌همین خاطر گاهی اوقات در کلاس‌ها باب گفتگو را این‌گونه باز می‌کنم که بچه‌ها اگر هفته‌ی آخر عمر ما باشد چه می‌کنیم؟ آنها ذهن‌شان درگیر می‌شود که ممکن است هفته‌ی آخر عمر ما باشد».

معلمی می‌گفت به دانش‌آموزان خود می‌گویم برخی بزرگان جمله مهمی را وصیت می‌کنند که روی مزارشان حک کنند.

مثلاً شهید طهرانی مقدم گفت روی قبرم بنویسید اینجا مدفن کسی است که می‌خواست اسرائیل را نابود کند.

حاج قاسم سلیمانی گفت روی قبرم بنویسید سرباز قاسم سلیمانی.

روی مزار آیت الله بهجت نوشته شده «اَلعبد» یعنی بنده‌ی خوب خدا چون ایشان این کلمه را خیلی دوست داشت.

پروین اعتصامی روی قبرش نوشته شده:

این‌که خاک سیهَش بالین است * اَختر چرخ ادب پروین است

گر چه جز تلخی از ایام ندید * هر چه خواهی سخنش شیرین است

صاحب آن‌همه گفتار امروز * سائل فاتحه و یاسین است.

آقا امام سجاد علیه السلام روی مزار سیدالشهداء با انگشت سبابه نوشتند : «هذا قَبْرُ الحُسَینِ بنِ عَلِی بنِ أبی طالِب اَلَّذِی قَتَلُوهُ عَطْشاناً غَریبا» [21]

اینجا مزار کسی است که او را با دهانِ تشنه سر بریدند.

راستی دانش‌آموز عزیز! من و شما هم فکر کنیم بعد از صد و بیست سال وقتی از دنیا رفتیم دوست داریم چه جمله‌ای را روی مزار ما حک کنند؟

این‌گونه ذهن او را درگیر کردم که مرگ حق است و ما باید برای مرگ آماده بشویم و یکی از آمادگی‌‌های ورود به قبر، خواندن نماز و عبادت خداست.

[1] شیخ طبرسی، نثر اللآلئ، ترجمه شیخى، النص، ص: 57.

[2] امام باقر علیه السلام: إنَّ أوَّلَ ما یحاسَبُ بِهِ العَبدُ الصَّلاةُ، فَإِن قُبِلَت قُبِلَ ما سِواها (الكافی: ج 3 ص: 268)

[3] پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله : مِفتاحُ الجَنَّةِ الصَّلاة. (شناخت نامه نماز، ج‏1، ص: 218)

[4] شناخت نامه نماز، ج‏1، ص: 118.

[5] سوره طه، آیه 14.

[6] سوره طه، آیه 15.

[7] سوره لقمان، آیه 13.

[8] سوره لقمان، آیه 15.

[9] سوره لقمان، آیه 17.

[10] من لا یحضره الفقیه، ج‏4، ص: 400.

[11] سوره علق، آیه 14.

[12] سوره مائده، آیه 98.

[13] سوره مؤمنون، آیه 1 و 2. در اذان هم می گوییم : «حَیَّ عَلَی الفَلاح» بشتابید به سوی خوشبختی.

[14] سوره ابراهیم، آیه 8.

[15] سوره بقره، آیه 45 و 46.

[16] هزار و یک نکته اخلاقی از دانشمندان، اکبر دهقان، نکته 823.

[17] تصنیف غرر الحكم و درر الكلم، ص: 146.

[18] نهج البلاغه، نامه 31.

[19] الكافی، ج‏2، ص: 275.

[20] الكافی، ج‏2، ص: 458.

[21] محمدی ری شهری، الصحیح من مقتل سید الشهداء و اصحابه «علیهم السلام»، ج‏1، ص: 56.