بخش هفتم: روش تبلیغ در قرآن
بخش هفتم: روش تبلیغ در قرآن
فصل یكم: به كارگیرى حكمت در تبلیغ
1719. رسول اللَّه صلى الله علیه و آله- فی وَصِیتِهِ إلَى ابنِ مَسعودٍ-: یا ابنَ مَسعودٍ، إذا عَمِلتَ عَمَلًا فَاعمَل بِعِلمٍ وعَقلٍ، وإیاكَ وأن تَعمَلَ عَمَلًا بِغَیرِ تَدَبُّرٍ وعِلمٍ، فَإِنَّهُ جَلَّ جَلالُهُ یقولُ: وَ لا تَكُونُوا كَالَّتِی نَقَضَتْ غَزْلَها مِنْ بَعْدِ قُوَّةٍ أَنْكاثاً[1].
1719. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله- در سفارشش به ابن مسعود-: اى پسر مسعود! هر گاه كارى انجام دادى، از روى دانایى و خردمندى انجام بده، و مبادا كارى را بدون اندیشه و شناخت، انجام دهى؛ چرا كه خداوند بزرگ مىفرماید: «و مانند آن [زنى] نباشید كه رشته خود را پس از محكم بافتن، [یكى یكى] از هم مىگسست».
نمونههایى از برهانهاى قرآن در باره نبوّت
1734. الإمام الباقر علیه السلام: لَمّا نَزَلَتِ التَّوراةُ عَلى موسى علیه السلام بَشَّرَ بِمُحَمَّدٍ صلى الله علیه و آله ... فَلَم تَزَلِ الأَنبِیاءُ تُبَشِّرُ بِمُحَمَّدٍ صلى الله علیه و آله حَتّى بَعَثَ اللَّهُ تَبارَكَ وتَعالى المَسیحَ عیسَى بنَ مَریمَ علیه السلام فَبَشَّرَ بِمُحَمَّدٍ صلى الله علیه و آله، وذلِكَ قَولُهُ تَعالى یجِدُونَهُ یعنِی الیهودَ وَالنَّصارى مَكْتُوباً یعنی صِفَةَ مُحَمَّدٍ صلى الله علیه و آله عِنْدَهُمُ یعنی فِی التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِیلِ یأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ ینْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ، وهُوَ قَولُ اللَّهِ عز و جل یخبِرُ عَن عیسى علیه السلام: وَ مُبَشِّراً بِرَسُولٍ یأْتِی مِنْ بَعْدِی اسْمُهُ أَحْمَدُ.
1734. امام باقر علیه السلام: چون تورات بر موسى علیه السلام نازل شد، به ظهور محمّد صلى الله علیه و آله بشارت داد ... و پیامبران، یكى پس از دیگرى، به آمدن محمّد صلى الله علیه و آله بشارت مىدادند، تا آن كه خداوند- تبارك و تعالى- عیسى مسیح، پسر مریم را فرستاد و او نیز به ظهور محمّد صلى الله علیه و آله بشارت داد. این، همان سخن خداوند متعال است كه: «او را مىیابند» یعنى یهود و نصارا، «نوشته» یعنى اوصاف محمّد صلى الله علیه و آله را «در نزد خود» یعنى «در تورات و انجیل [با این وصف] كه ایشان را به نیكىها فرا مىخواند و از زشتىها باز مىدارد»، و خدا از قول عیسى علیه السلام خبر مىدهد كه: «و بشارت مىدهم به پیامبرى كه پس از من مىآید و نامش احمد است».
ه- گواهى دادن علم و عالم
1740. الإمام علی علیه السلام: الإِیمانُ وَ العِلمُ أخَوانِ تَوأمانِ، وَ رَفیقانِ لا یفتَرِقانِ. (وفی بعض النسخ « العمل» بدل« العلم»)
1740. امام على علیه السلام: ایمان و دانش، دو برادر همزاد و دو همراه جداناشدنى هستند.
(برای افزایش ایمان به خدا بایستی آگاهی دینی ما افزایش پیدا کند)
فصل دوم: به كارگیرى موعظه در تبلیغ
اندرزهاى پیامبر (صلی الله علیه و آله)
1754. عنه صلى الله علیه و آله: كُن فِی الدُّنیا كَأنَّكَ غَریبٌ أو عابِرُ سَبیلٍ، وَاعدُد نَفسَكَ فِی المَوتى، وإذا أصبَحتَ فَلا تُحَدِّث نَفسَكَ بِالمَساءِ، وإذا أمسَیتَ فَلا تُحَدِّث نَفسَكَ بِالصَّباحِ، وخُذ مِن صِحَّتِكَ لِسَقَمِكَ، ومِن شَبابِكَ لِهَرَمِكَ، ومِن حَیاتِكَ لِوَفاتِكَ، فَإِنَّكَ لاتَدری ما اسمُكَ غَداً.[2]
1754. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: در دنیا چنان باش كه گویى غریبهاى یا رهگذرى هستى، و خودت را از مردگان به شمار آور، و چون صبح خویش را آغاز كردى، وعده شب به خود مده، و چون شبت را آغاز نمودى، وعده صبح به خویشتن مده، و از دوران تندرستىات براى هنگام بیمارىات بهره گیر، و از جوانىات براى پیرىات، و از زندگىات براى مرگت؛ زیرا تو نمىدانى كه فردا چه نام خواهى گرفت.
(فرمودند هنگام شروع نماز با خودت بگو که آخرین نمازم را میخوانم و تا نماز بعدی زنده نخواهم بود)
فصل سوم: به كارگیرى جَدَل در تبلیغ
1781. عنه علیه السلام: حَسبُ المَرءِ... مِن إسلامِهِ تَركُهُ ما لا یعنیهِ، وتَجَنُّبُهُ الجِدالَ وَالمِراءَ فی دینِهِ.
1781. امام على علیه السلام: در مسلمانىِ آدمى ... همین بس كه چیزهاى نامربوط به او را ترك گوید، و از مجادله و ستیزه كردن در دین خود، دورى كند.
فصل چهارم: به كارگیرى مَثَل در تبلیغ
اندیشیدن در مَثَلهاى قرآن و مراجعه به اهل بیت: در باره آنها
وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِی هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ .[3]
«و به راستى در این قرآن براى مردم از هر گونه مَثَلى آوردیم».
لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى جَبَلٍ لَرَأَیتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْیةِ اللَّهِ وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یتَفَكَّرُونَ.[4]
«اگر این قرآن را بر كوهى فرو مىفرستادیم، یقیناً آن [كوه] را از بیم خدا، فروتن [و] از هم پاشیده مىدیدى، و این مَثَلها را براى مردم مىزنیم. باشد كه آنان بیندیشند».
1789. الإمام الصادق علیه السلام: إِنَّ أمثالَ القُرآنِ لَها فَوائِدُ فَأَنعِمُوا[5] النَّظَرَ فیها وأكثِرُوا التَّفَكُّرَ وَالتَّدَبُّرَ فی مَعانیها ولا تَمُرّوا بِها.
1789. امام صادق علیه السلام: مَثَلهاى قرآن، فوایدى دارند. پس در آنها دقّت نظر كنید، و در معانى آنها بسیار اندیشه و تدبّر نمایید، و از كنارشان نگذرید.
نهى از نیندیشیدن در مَثَلهاى قرآن
وَ لَقَدْ صَرَّفْنا لِلنَّاسِ فِی هذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ فَأَبى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُوراً.[6]
«و به راستى در این قرآن از هر گونه مَثَلى، گوناگون آوردیم؛ ولى بیشتر مردم، جز سرِ انكار ندارند».
[1] النحل: 92.
[2] أعلام الدین: 339.
[3] الروم: 58.
[4] الحشر: 21.
[5] أنعم النظر فی الشیء: أطال التفكّر فیه( النهایة: ج 5 ص 83« نعم»).
[6] الاسراء: 89.