گلچین کتاب شیوههای ترغیب و جذب به نماز ؛ حجت الاسلام دکتر علی نقی فقیهی
دانش آموزی اولین نماز خود را اینگونه توصیف می کند :
«مشوق من برای نماز خواندن خانم مدیر ما بود. وقتی کلاس سوم بودم برای اولین بار نماز خواندم. آن هم به جماعت در مدرسه.
آن روز خانم مدیر برای تبریک گفتن به ما نقل و نخودچی و کشمش داد و گفت : به نمازخانه خوش آمدید. بعد از نماز از ما خواست برای مریضان و حاجتمندان دعا کنید و شکر خدای را به جای آوریم.»
برخورد خوب خانم مدیر همراه با پخش خوراکی در نماز جماعت اولین نماز این دانش آموز را در ذائقه او شیرین کرد.
(صفحه ۷۵)
عبادت در حضور کودک تشویقی است برای جلب او به نماز و نیایش.
امام صادق علیه السلام فرمودند: امیرالمومنین علیه السلام در خانه خود اتاق متوسطی برای نماز داشت هرشب که طفلی به خواب نمی رفت امام او را به آن اتاق می برد و نماز می خواند. (جامع آیات و احادیث نماز ج ۲، ص ۱۱۱)
حال کودکی که شاهد نماز خواندن والدین نیست یا به ندرت آنها را در حال نماز می بیند چگونه اهل نماز شود؟؟
باید دانست که پدر و مادر نخستین الگوی کودک هستند.
(صفحه ۷۷)
خاطره ای از یک بی نماز :
«پدرم هر صبح با چوب بالای سر من می آمد و مرا برای خواندن نماز صبح بیدار می کرد. اگر لحظهای دیر بر می خواستم با همان چوب به سر و صورتم میزد»
یادمان باشد در ترغیب و جذب کودک به نماز آسان گیری از زور و اجبار تاثیر گذار تر است.
کودک نمازی که با زور و اجبار باشد را بیمیل و رغبت خواهد خواند و وقتی اجبار برداشته شود ترک می شود.
(صفحه ۷۹)
در تصحیح اشتباهات کودک در نماز سخت گیری نکنیم و به تدریج در صدد اصلاح او باشیم.
وقتی کودک در حال نماز است پدر و مادر او را محاصره میکنند. یکی میگوید : «سجده ات را طولانی کن» دیگری می گوید : «موقع رکوع درست بایست» اولی ادامه میدهد : «اگر کسی دنبالت کرده که اینطور نماز می خوانی؟»
این سخنان و سختگیریهای والدین موجب می شود که کودک همان نماز معمول خود را هم نخواند.
(صفحه ۷۹)
وقتی کودک می بیند والدین نماز را سبک میشمارند و فقط گاه گاهی نماز میخوانند آن هم برای رفع گرفتاری و برآورده شدن حاجت نسبت به نماز بی اعتنا می شود. چنین کودکی یا اصلاً نماز نمی خواند یا با بی رغبتی و یکی در میان خواهد خواند.
به همین جهت امامان معصوم نسبت به سبک شمردن نماز حساس بودند مثلاً امام صادق علیه السلام فرمودند: شفاعت ما به کسی که نماز را سبک بشمارد نخواهد رسید (محاسن برقی ، ص ۸۰)
(صفحه ۸۰)
خاطرهای از یک شخص بی نماز :
در کودکی همیشه سعی میکردم نمازم را در مسجد بخواند. روزی پس از نماز پیرمردی که مراقب نماز من بود گفت: «نمازت درست نیست» و با سخنان نیشدار مرا ملامت کرد. خواستم بپرسم «کجای نمازم اشتباه است؟» اجازه نمی داد و پیوسته می گفت: «نمازت درست نیست و امثال تو حق ندارند به مسجد بیایند». از آن پس تصمیم گرفتم دیگر به مسجد نروم و در منزل هم نماز نخوانم.
اخلاق زشت نمازگزاران و بخصوص والدین، می تواند مهمترین عامل بازدارنده کودک از نماز باشد.
(صفحه ۸۱)
پرخوری موجب سنگینی و تنبلی انسان میشود و او را از نماز و عبادت باز می دارد.
لقمان حكيم عليه السلام به فرزندش فرمود : «یَا بُنَىَّ اِذَا امتَلأَتِ المَعِدَةُ نَامَتِ الفِكْرَةُ وَ خَرِسَتِ الحِكْمَةُ وَ قَعَدَتِالاَعضَاءُ عَنِ العِبادَةِ» (مکارم الاخلاق ، ص ۱۵۳)
فرزندم هرگاه شكم پر شود، فكر به خواب مى رود و حكمت، از كار مى افتد و اعضاىبدن از عبادت باز مى مانند.
(صفحه ۸۲)
در دوران نوجوانی کتاب ، رفیق و استاد در روحیه به طور شگفت آوری تاثیر گذار است و می تواند قانون وراثت را در افکار و اخلاقش دگرگون کند.
امیرالمومنین به امام حسن علیهما السلام فرمودند: دل نوجوان همچون زمين خالى است كه هر چه در آن افكنده شود، مى پذيرد.
«إنّما قَلْبُ الحَدَثِ كالأرضِ الخالِيةِ ما اُلقِيَ فيها مِنْ شيءٍ قَبِلَتْهُ» (نهج البلاغه ، نامه 31)
[بنابراین معلم و دوست خوب ، میتواند نوجوانی را که پدر و مادر بی نماز دارد به نماز علاقه مند کند، همچنین معلم و دوست نامناسب میتواند نوجوانی که پدر و مادر با نماز دارد را بی نماز کند]
(صفحه ۸7)
تصویر برداری ذهنی از رفتار دیگران نقش عمدهای در رفتار سازی افراد دارد و تأثیر رفتار معلم و پدر و مادر بر کودک و نوجوان بیشتر از گفتار آنان است. در تربیت «دو صد گفته چون نیم کردار نیست»
دانش آموزی که ببینند معلمش در اول وقت وضو میگیرد و با کمال متانت نماز میخواند به اقامه نماز راغب میشود. متاسفانه برخی معلمان با ایمان فکر میکنند اگر در حضور دانش آموز نماز اول وقت بخوانند مرتکب این عمل زشت ریا شدهاند.
در آیه ۲۷۴ سوره بقره آمده است که انسان می تواند عمل خیری مثل صدقه را در حضور دیگران با اخلاص و بدون ریا انجام دهد.
«الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلَانِيَةً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِندَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ» ﻛﺴﺎنی ﻛﻪ [ ﭼﻮﻥ علی ﺑﻦ ﺃبی ﻃﺎﻟﺐ ] ﺍﻣﻮﺍﻟﺸﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺷﺐ ﻭ ﺭﻭﺯ ﻭ ﭘﻨﻬﺎﻥ ﻭ ﺁﺷﻜﺎﺭ ﺍﻧﻔﺎﻕ ﻣﻰ ﻛﻨﻨﺪ...»
به جاست که نمازهای واجب را در مسجد و به جماعت بخوانیم و نمازهای مستحبی و قضا را در خانه [و در حضور فرزندان] تا آنان رفتار نمازی والدین را مشاهده کنند و با شیوه صحیح و زیبای نماز آشنا شوند
(صفحه ۸8)
چون نوجوان دوست دارد مورد علاقه و محبت و توجه دیگران قرار بگیرد، هرچه خوش اخلاقی و محبت و ارتباط قلبی بیشتر باشد، در جذب نوجوان موفق تر خواهیم بود و تبعیت، همرنگی، همراهی و همدلی او با رفتار ما مثل اقامه نماز بیشتر خواهد شد.
هیچ عاملی به اندازه محبت در نرم کردن دلها و ایجاد جوّ صمیمی و آمیخته با تفاهم موثر نیست چون محبت سبب آرامش روانی انسان میشود.
(صفحه ۹۰)
اذان صدایی است که به گوش اهل آسمان می رسد شیاطین را فراری میدهد.
امام صادق علیه السلام فرمودند: اذان نوجوان نابالغ اشکالی ندارد. «لابَاْسَ اَنْ یُؤَذَّنَ الْغُلامُ الَّذِی لَمْ یَحْتَلِمْ» (وسائل الشیعه ،ج ۴ ،ص ۶۶۱)
نوجوان دوست دارد مورد توجه و احترام دیگران قرار بگیرد و در کارهای خیر مشارکت کند. دعوت از او برای گفتن اذان در برابر دیگران و تشویق او، نوعی روحیه خودباوری و اعتماد به نفس در او به وجود می آورد.
دادن مسئولیت هایی به نوجوان در مسجد مثل اذان گفتن ، مکبری، پخش چای و پذیرایی، قرائت روزانه یک صفحه قرآن و... سبب جذب او به نماز و مسجد خواهد شد.
(صفحه ۹۲)
امام کاظم علیه السلام همیشه جای سجده پدرش را از بوی خوش آن میشناخت. امام سجاد علیه السلام همیشه در سجاده خود داشت و هنگام نماز از آن استفاده میکرد.
اینکه نوجوان نوجوان ببیند پدر و مادر و معلمش هنگام اقامه نماز از بوی خوش استفاده میکنند و به نظافت و آراستگی خود توجه میکند، نماز را در نظر او شیرین و با اهمیت می سازد.
(صفحه ۹۳)
بعد از چشم دومین عضو مؤثر از دریافت های محیطی گوش انسان است که سبب نفرت یا لذت از یک موضوع میشود.
در روایات ما سفارش شده که مؤذن خوش صدا باشد و یکی از ملاکهای انتخاب امام جماعت صدا و لحن زیبای او در قرائت نماز است.
(صفحه ۹۳)
رعایت نکردن بهداشت به خصوص بوی عرق پا و جوراب برخی نمازگزاران موجب شرکت نکردن عدهای در نماز جماعت است.
نظافت مسجد در رغبت مردم به نماز موثر است.
امام رضا علیه السلام فرمودند : بهشت و حوریان بهشتی مشتاق کسی هستند که مسجد را تمیز کند یا آلودگیهای آن را برطرف سازد.
«اِنَّ الجنَّةَ وَ الْحُورَ لَتَشْتاقُ اِلی مَنْ یكْسِحُ الْمَسْجِدَ أو یَأخُذُ مِنْهُ الْقَذی.» (بحارالانوار، ج 83 ، ص 282)
(صفحه ۹۵)
اگر هنگام ورود نمازگزاران به ویژه نوجوانان با گلاب از آنها استقبال شود در جذب به نماز موثر خواهد بود.
امیرالمومنین علیه السلام فرمودند: مساجد را هر هفته خوشبو کنید. «وَ جَمّروها [المساجدَ] فی کُلّ سَبعةٍ ایام»
(صفحه ۹۵)
استفاده از نور و رنگ های شاد در هر محیطی تاثیر مطلوبی بر مشاهده کننده می گذارد و او را به آن محیط جذب میکند.
در قرآن رنگ زرد را سبب شادی بیننده معرفی شده است.
«قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَّوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ» (بقره آیه ۶۹)
ﮔﻔﺘﻨﺪ : ﺍﺯ ﭘﺮﻭﺭﺩﮔﺎﺭﺕ ﺑﺨﻮﺍﻩ ﻛﻪ ﺑﺮﺍﻱ ﻣﺎ ﺗﻮﺿﻴﺢ ﺩﻫﺪ ﺭﻧﮕﺶ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﺎﺷﺪ ؟ ﮔﻔﺖ : ﺧﺪﺍ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ : ﮔﺎﻭﻱ ﺍﺳﺖ ﺯﺭﺩ ﻭ ﺭﻧﮕﺶ ﺭﻭﺷﻦ ﻛﻪ ﺑﻴﻨﻨﺪﮔﺎﻥ ﺭﺍ ﺷﺎﺩ ﻭ ﻣﺴﺮﻭﺭ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ.
رنگ لباس پیامبر در بیشتر زمان ها سفید بود. رنگ سفید موجب آرامش ش می شود. به ما سفارش شده هنگام نماز از رنگ سفید در لباس استفاده کنیم.
در مساجد و نمازخانه ها از نورپردازی شاد و رنگهای سفید، سبز، آبی و زرد استفاده کنیم.
پيامبر خدا صلی الله عليه و آله فرمود: هر كه در مسجدی از مسجدهای خدای گرامی و بزرگ چراغی برافروزد تا آنگاه كه نوری از چراغ در آن مسجد برافروخته ماند، همواره فرشتگان و حاملان عرش برای او آمرزش جويند.
«مَنْ أَسْرَجَ فِي مَسْجِدٍ مِنْ مَسَاجِدِ اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سِرَاجاً لَمْ تَزَلِ اَلْمَلاَئِكَةُ وَ حَمَلَةُ اَلْعَرْشِ يَسْتَغْفِرُونَ لَهُ مَا دَامَ فِي ذَلِكَ اَلْمَسْجِدِ ضَوْءٌ مِنَ اَلسِّرَاجِ» (ثواب الأعمال و عقاب الأعمال، ج ۲، ص ۲۹)
(صفحه ۹۸)