گلچین کتاب شیوههای ترغیب و جذب به نماز ؛ حجت الاسلام دکتر علی نقی فقیهی
شیوههای شناختی بازدارنده نماز 1
شیوههای شناختی بازدارنده نماز راهکارهای فکری است که فرد را از طریق تغییر یا ایجاد شناخت غلط، از نماز خواندن باز می دارد.
تعدادی از این شیوهها که متناسب با سن کودک و نوجوان است عبارتند از:
۱. تندخویی و سخت گیری در آموزش.
۲. طولانی شدن مدت آموزش (که فراتر از توان و حوصله نوجوان باشد)
۳. آموزش فشرده و سریع و فراتر از حوصله کودک.
۴. انتظار یادگیری همه جزئیات.
۵. آموزش حجم زیادی از احکام و آداب و قرائت نماز.
۶. تعدد مربیان و ناهماهنگی آنها در آموزش. (مثلاً معلم به گونهای و والدین به گونهای دیگر آموزش دهند)
۷. آموزش های پیچیده و سخت درباره نماز.
(صفحه ۲۶۹ تا ۲۷۱ و صفحه ۲۸۰)
شیوههای شناختی بازدارنده نماز 2
تعدادی از شیوههای شناختی بازدارنده نماز که متناسب با سن جوان است عبارتند از:
۱. آموزش های تکراری مربوط به نماز.
۲. آموزش های فشرده و سریع و طبقاتی و طولانی مدت در یک جلسه.
۳. صمیمی نبودن مربی نماز با جوان .
۴. آگاهی نداشتن مربی نسبت به سوالات و پرسشهای جوان درباره فلسفه و چرایی نماز یا شرایط و احکام آن.
۵. سخت گیری در آموزش [در ابتدای آموزش فقط روی واجبات تاکید شود و نسبت به انجام مستحبات و مکروهات هیچ اجباری نباشد]
(صفحه ۲۸۸ و ۲۸۹)
شیوههای عاطفی وادارنده نماز
شیوه های «عاطفی وادارنده» راهکارهای رفتاری است که با ایجاد یا افزایش سطح انگیزه آدمی را به سمت نماز خواندن هدایت می کند و او را به نماز وا میدارد.
تعدادی از این شیوه ها که متناسب با سن کودک و نوجوان است عبارتند از:
۱. آشکار ساختن محبت خدا نسبت به کودک مثلاً «خدا تو را دوست دارد. خدا آدمهای نمازخوان را بسیار دوست دارد. با نماز خداوند از تو راضی است. نماز عزت و ارزش تو را نزد خدا زیاد میکند.»
۲. تعریف و تمجید و پذیرایی ویژه از کودکان در مسجد.
۳. آفرین گفتن و تعریف کردن از کودک به دلیل نماز.
۴. قرار دادن جایزه برای یادگیری وضو، تیمم، غسل، نماز و همچنین اقامه نماز در اول وقت.
۵. چشم پوشی از لغزش های کودک به دلیل توجه او به نماز و ترک تنبیه هنگام فرا رسیدن نماز. (مثلاً بگوید به خاطر اینکه وقت نماز رسید من دیگر تو رو تنبیه نمی کنم)
۶. تشکیل گروههای هنری در مورد نماز از کودکان و نوجوانان مثل گروه سرود، تئاتر، عکاسی، نمایشنامه و خطاطی و ....
۷. بیان خاطرات شیرین خود از نماز و بیان داستان هایی از افراد نمازگزار به عنوان دوست داشتنی ترین آدم ها.
۸. مسابقه و جایزه برای هر که بهتر وضو، تیمم و نماز بخواند.
۹. تشویق به دوستی و رفاقت با افراد اهل نماز.
۱۰. استقبال باشکوه با عطر و گلاب از کودکان و نوجوانان نمازگزار در مسجد و نمازخانه ها.
۱۱. نصب احادیث مربوط به نماز و ترجمه آن در مدارس و اتاق محل سکونت.
۱۲. بیان اینکه بهترین آدم ها نزد خدا و در جامعه نمازگزاران هستند.
(صفحه ۲۷۱ تا ۲۷۳ و صفحه ۲۸۱)
شیوههای انگیزشی معارض نماز 1
شیوه های انگیزشی معارض یعنی انگیزهی دیگری که باعث تضعیف انگیزه نماز خواندن میشود. برای دعوت دیگران به نماز بایست این انگیزه های معارض را حذف یا تضعیف نمود.
برخی از شیوه های انگیزشی معارض برای کودکان و نوجوانان عبارتند از:
۱. اعمال فشار و زور برای نماز خواندن در موقعیتی که کودک جذب به چیز دیگری مثل اسباببازی، تلویزیون یا بازی با دیگران است.
۲. سرزنش یا تنبیه کودک به خاطر تاخیر انداختن یا ترک نماز، به خصوص در حضور دیگران.
۳. دوستی با افراد و خانواده های بی توجه به نماز.
۴. تندخوی و رفتار خشن در دعوت به نماز.
۵. سختگیری در چگونگی نماز خواندن فرزندان.
۶. پخش برنامه های جذاب از تلویزیون در زمان اقامه نماز اول وقت.
۷. خاموش کردن تلویزیون یا تنبیه بدنی در صورت بیتوجهی کودک و نوجوان به نماز.
۸. دوستی و معاشرت با خانواده های بی توجه به نماز.
۹. در اختیار گذاشتن ابزاری که زمینه گناه را ایجاد میکند مثل ماهواره ، تلفن همراه و ... [در صورت اضطرار بایستی با نظارت کامل باشد]
(صفحه ۲۷۳ و ۲۷۴ و ۲۸۲)
شیوههای انگیزشی معارض نماز 2
برخی از شیوه های انگیزشی معارض نماز برای جوان عبارتند از:
۱. غرق شدن در گناه.
۲. سرزنش های مکرر جوان به خاطر کوتاهی در نماز.
۳. احساس بی نیازی به نماز [قبول دارد که به خدا نیاز دارد اما به نماز نه]
۴. ترویج فرهنگ رفاه و خوشگذرانی به عنوان هدف زندگی.
۵. دوستی و معاشرت با افراد بی توجه به نماز و بی اعتنا به دین.
(صفحه ۲۹۱)
شیوههای رفتاری صحیح در دعوت به نماز 1
شیوه های رفتاری صحیح در دعوت به نماز رفتارهایی هست که شخص را به سوی نماز دعوت می کند بدون آنکه مستقیم از نظر شناختی و انگیزشی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
برخی از شیوههای رفتاری صحیح برای کودکان و نوجوانان عبارتند از:
۱. خرید خوراکی یا... برای کودک در مسیر بازگشت از مسجد.
۲. برپایی نماز جماعت در خانه.
۳. برگزاری نماز جماعت مختصر و کوتاه.
۴. مشارکت دادن کودک در مسجد مثل اذان گفتن، مکبر بودن، کفشداری کردن، پهن کردن سجاده ها، نظافت مسجد و پذیرایی از نمازگزاران مثل پخش قندِ چای ، شیرینی و...
۵. کودک را با خود به مسجد بردن.
۶. گذشتن از خطاهای کودک که مقارن با نماز انجام می دهد
۷. پوشاندن لباس نو ، تمیز به هنگام نماز به کودک.
۸. برگزاری جشن تکلیف با تشریفات شورانگیز و خاطره ساز.
۹. ادای احترام و محبت به نمازگزاران در حضور کودک.
۱۰. همراهی پدر یا مادر در نماز جماعت مدرسه یا مسجد.
۱۱. محبت عملی به کودک و نوجوان نمازگزار مثل دست دادن ، سلام کردن، لبخند زدن و گوش دادن با رغبت به سخنان او، تعریف از خوبی های او و احترام به شخصیت او در میان جمع.
(صفحه ۲۷۵ و ۲۷۶ و ۲۸۴)
شیوههای رفتاری صحیح در دعوت به نماز 2
برخی از شیوههای رفتاری صحیح دعوت به نماز برای جوانان عبارتند از:
۱. گذشتن از برخی خطاهای جوان به خاطر تقارن آن خطا با وقت نماز یا به علت اقامه نماز او.
۲. برخورد صحیح والدین نماز خوان با سرکشی بد اخلاقی های جوان.
۳. دعوت به گفتن اذان و خواندن دعا و تعقیبات نماز از جوانان خسته صدا در نماز جماعت.
۴. دیدن رفاقت نمازگزاران با یکدیگر و کمک و غمخواری آنها نسبت به هم.
(صفحه ۲۹۲)